Поиск

ot 1. Qattiq uyurmali shamol; uyurma.

Osmon bilan tutashib ketgan quyun yer bagʻrini qirtishlab, xas-xashak bormi, chang-toʻzon bormi — hammasini uchirib, aylana-aylana, tobora koʻkka intilardi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Hozir tunmi yoki koʻkni tuproq quyunlari qoplaganidan shunday qorongʻimi — bilib boʻlmaydi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

2. Shiddatli yogʻin; toʻfon.

Bahorning noxosdan quturgan quyuni chirpirak urib keldi. — Guldasta

Toʻsatdan deraza qorongʻilashib, chaqmoq chaqdi, momaqaldiroq dahshatli gulduradi. Quyun quya boshladi. — I. Rahim, Ixlos

sft. 1. Suyuq qismi, suvi nisbatan oz boʻlgan; quyulgan holatli.

Quyuq qorishma. Quyuq qiyom.

Qilich chopgan chekkadan Quyuq kon sirtga otar. — Gʻ, Gʻulom

2. Tarkibidagi asosiy modda nisbatan koʻp.

Quyuq choy. Quyuq sut. Quyuq qaymoq.

3. Toʻq; toʻqqa moyil (rang-tus haqida).

Begimxon gʻoʻzadan boshini koʻtarib, kuyuk oʻsmali qoshlarini chimirib, bobillab berdi. — I. Rahim, Chin muhabbat

Elmurodning yuziga quyuq qizillik yugurdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Chaylaning tepasida Temirqoziq yulduzi quyuq koʻkka boʻyalgan chiroyli kapalakday qanot qoqardi. — S. Anorboyev, Oqsoy

4. Bir-biriga yaqin joylashgan; qalin, zich.

Quyuq qamishzor. Quyuq soya. Barglari Quyuq qayragʻoch. Quyuq qora qosh.

Maynaning kuyuk kipriklari ostidagi oʻtkir qora koʻzlari navkarni elitib qoʻygan edi. — Sh. Toshmatov, Erk qushi

Yuz qadamcha nariga sargʻaygan quyuq oʻt ustiga yotqizdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

5. koʻchma Toʻkin-sochin, moʻl, serob.

Quyuq dasturxon. Quyuq ziyofat. Quyuq mehmon qilmoq.

[Afandi] Sovgʻani xonga manzur qilib, kuyuk inʼom olib, oʻrdadan chiqib ketdi. — Latifalar

Kampir kuyovini hamisha shundoq quyuq kutar ekanmi, ketidan dimlangan joʻja, osh keldi. — S. Nurov, Narvon

6. Koʻp miqdorda bir yerga toʻplanib, zichlashib, qalin qatlam hosil qilgan, zich, qalin holatli.

Quyuq tuman. Kuyuk tutun.

Uy ichini kuyuk qorongʻilik bosdi. Tashqarida shamol gʻuvullaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ular kechki quyoshning quyuq yogʻdusi ostida jimirlagan qishloqqa kirib kelishar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

7. Mazmun, mohiyat jihatidan toʻla darajali (oʻzaro muomala, munosabatdagi xatti-harakat, holat haqida).

Quyuq suhbat. Quyuq salom-alik.

Dadamat aka Ahmadni eshikkacha kuzatib chiqdi. Quyuq xayrlashdi. — F. Musajonov, Himmat

Uydan kelgan xat-da ham kuyuk duoyi salom. Shuhrat, Shinelli yillar. Vaʼdani kuyuk qilib, baʼzi qassoblardan bir necha dinor qarzga ham ilindi. — Oybek, Navoiy

8. koʻchma Mazmun, diqqat-eʼtibor va shu kabilar jihatdan ahamiyatli boʻlgan.

U [Hoshimjon] keyingi soʻzga chiqqanlar, albatta, mening tarafimni oladi, deb oʻylagan edi. Yoʻq, gapning quyugʻi keyin chiqdi. — S. Ahmad, Qadrdon dalalar

A. Qahhor ortiqcha soʻz va iboralar ishlatmaslikka, asar tilini quyuq, maʼnoli qilishga intilgan. — OʻTA

fl. 1. Suvi, suyuqlik qismi kamayib, quyuq holga kelmoq, quyuqlashmoq.

Mastava qaynayverib, quyulib qolibdi. Murabbo ancha quyulib qolibdi.

2. Bir yerga koʻp miqdorda yigʻilmoq, toʻplanib qalinlashmoq.

Tuman tobora quyulmoqda.

Bu bulutlar tobora quyulib, qorayib bormoqda. — A. Muxtor, Opa-singillar

3. koʻchma Oʻzini tutib, qoʻlga olib, ogʻir, vazmin boʻlib qolmoq, yengiltaklikdan qutulmoq.

Qarib quyulmagan, achib suyulmagan. — Maqol

Texnikumda oʻqib yurganimda, [Alijon] kuniga yoʻlimni toʻsardi, oʻldim-kuydim, deb naq hol-jonimga qoʻymasdi.

Koʻnglimda, bola-chaqalik boʻlib quyular, degan edim. — H. Nazir, Oʻtlar tutashganda

— Qanaqa qiliq bu? Qartaysangiz ham quyulmaysiz, — deb jerkib berdi buvim. — H. Nazir, Yaxshi ism

ot 1. Quymoq feʼlidan sifatdosh.

2. Eritilgan metallni qoliplarga quyib, detal yoki buyum tayyorlovchi ishchi, mutaxassis.

Poʻlat quyuvchining oʻtxonasiday jazirama qumda dushmanga qarshi hujum boshlash naqadar ogʻir. — J. Sharipov, Xorazm

ot 1. Egarning oldinga siljimasligi uchun ot yoki eshakning dumi ostidan aylantirib, egarga biriktiriladigan, koʻpincha turli bezaklar qadaladigan qayish.

Otning egar qoshi tilladan, yoliga kumush tangalar, quyushqoniga esa sadaflar taqilgan. — J. Sharipov, Xorazm

Ot dumiga sola berdi sayislar Oʻn ikki qubbali tilla quyushqonni. — Oysuluv

2. koʻchma Biror ish, xatti-harakat, muomala va shu kabilardagi meʼyor.

Quyushqondan tash-qari ish.

Lokigin [lekin] qishloqni yuz poyiz shaharga teng qilish, qiyofasini paqqos oʻzgartirishga intilish quyushqonga toʻgʻri keladigan narsa emas. — J. Abdullaxonov, Xonadon

Endi oʻylab-oʻylab, oʻzining quyush-qondan tashqari harakat qilganini seza boshladi. — H. Nazir, Suv gadosi — oqpadar

fl. Quyulmoq feʼlining orttirma nisbati.