Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ҚАЙИР» бўйича 29 та натижа: Изоҳли

Филтр

Луғат мақолалари

5 та
қайир

ҚАЙИР 'дарё тошганида сув босадиган ер'. Зарафшон дарёси қайирида, яъни дарё суви босадиган ерларда ҳам ботқоқликлар бор (П. Ғуломов). Қадимги туркий тилда асли ' юмшоқ ер' маъносини англатган бу от қайïр тарзида талаффуз қилинган (Девон, ИИИ, 180); кейинчалик ўзбек тилида а унлиси ä унлисига алмашган, ï унлисининг қаттиқлик белгиси ёʻқолган: қайïр > қäйир. а. ж.и х а — чуқур, теран

Водий тубининг, дарё тармоқлари ва сунъий каналлар этаклари (қирғоқлари)нинг дарё тошганда сув босадиган жойлари; ерости суви юқори (юза) бўлган ерлар. . . Бу —

Зарафшон дарёси қайирида, яъни дарё суви босадиган ўтлоқ ерларда ҳам ботқоқликлар бор — П. Ғуломов, Зарафшон этакларида

Ибтидоий суғориш деҳқончилиги билан бир қаторда қадимги хоразмликлар қайирларда.. деҳқончилик қилганлар — И. Жабборов, Кўҳна харобалар сири

дарё ўртасидаги оролчами? Биз бу ерларни ўрта қайир деймиз — Газетадан

Тўлиқ мақола →
қайирмоқ

фл. 1. Букиб қаватламоқ, букиб қаватлаб қўймоқ, қайтармоқ.

Гиламни қайириб қўймоқ. Дастурхоннинг четини қайириб босмоқ.

Этиги лой бўлганидан, Ёʻлчи танчага ўтирмай, наматнинг учини қайириб, пастроққа чўккалади. — Ойбек, Танланган асарлар

Енглари шимарилган Комилжон, этагининг пешини қайириб олган Давронов энг олдинда борарди. — И. Раҳим, Ихлос

2. Эгмоқ, букмоқ, эгиб, букиб қийшайтирмоқ.

Михни қайирмоқ. Дарахтнинг шохини қайирмоқ.

Ер кетмоннинг бетини қайирадиган даражада тош-метин бўлиб музлади. — С. Анорбоев, Оқсой

Ғуломжон кўрди-ю, шарпа ваҳимини ҳам унутиб, шохларни икки ёнга қайирди-да, орасидан суқилди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

3. Эгиб, букиб ёки буриб, бирор томонга қайтармоқ ёки синдирмоқ.

Қўлларини қайирмоқ.

Жўхорини амакимнинг ўғли учдан бирга қайириб, уқалаб келтириб берди. — Ғ. Ғулом, Тирилган мурда

4. Бурмоқ, буриб бирор томонга ёʻлламоқ, бошламоқ, янги изга солмоқ.

[Очил ака:] — Бу ҳазил гапми? —деди-да, бригадаси томон отининг бошини қайирди. — А. Ҳайитметов, Пўлат бармоқлар

Оқбўранинг ярмини эмас, тўртдан бирини қайириб келганимиздаям, қишлоғимиз — кўл, ўзимиз — ўрдак бўлардик-ку! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

5. Ёмон ёʻлдан қайтармоқ; ўз ёʻлига солмоқ.

Ҳой, калла Эр деганни хотин қайириб олиши керак. Ҳозир қайириб олма-санг, кейин ҳолингга маймунлар йиғлайди. — А. Қаҳҳор, Тобутдан товуш

Баъзи бир амал эгаларининг оғзини мойлар, агар раёндан чиққан бирортасини шундай сийлай олса, Қайирдим, бу энди ўзимизнинг одам, деб кўп талтаяр эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

6. Қайтариб олмоқ, олиб, ушлаб, чегириб қолмоқ.

Қарзимни қайириб қолди.

Булар [косиббаччалар] чойга, нонга, ўтинга, туз-қалампирга ортиқча пул тўлаб кетар эдилар. Албатта, мен уларни ўз чўнтагимга қайириб қолар эдим. — Ғ. Ғулом, Шум бола

  • Шохини қайирмоқ (ёки синдирмоқ) Бирор ёмон ниятдан воз кечишга мажбур қилмоқ; таъзирини, адабини бермоқ. [Муаттар:] Бир ялангоёқ Пўлатнинг шохини қайиролмаган йигит осмондаги юлдузга қўл чўзса, қизиқ бўлар экан. — Н. Сафаров, Шарқ тонги
  • Қайириб ташламоқ 1. Жеркиб, силтаб ташламоқ, қаттиқ ўшқириб, гапини бўлмоқ. — Бечора болаларни иссиқ инларидан қувиб чиқарганларинг ҳам етар, тахтада нима гуноҳ! Ёқма! —деди Ғуломжон. Лекин қози уни қайириб ташлади: — Оғзингни юм, бетавфиқ! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.
  • Қанотини қайирмоқ
Тўлиқ мақола →
қайирма

сфт. 1. Қайириладиган, қайтариладиган; букиладиган; буклама.

Қайирма пичоқ.

Қайирма ёқа кўйлак устидан, Кийиб олган янги чопонни. — Э. Раҳим, Янги қадам

2. Эгилган, букилган, қайрилган.

Узун ёғоч бошига боғланган қайирма учли ўткир темир ойдинда ялтирарди. — Ж. Шарипов, Хоразм

3. Тепки (милтиқ, тўппонча ва шу кабиларда).

Тўлиқ мақола →

Таърифлар ичида

1 та

Эртаклар

2 та
Доно Зулайҳо
Халқ оғзаки ижоди

Ушбу эртакда доно Зулайҳо ўзининг ақл-заковати билан подшоҳ ва бошқа донишмандларни ҳайратда қолдиради. У мураккаб саволларга топқирлик билан жавоб бериб,

Шайтон билан деҳқон
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда деҳқоннинг тадбиркорлиги ва шайтоннинг соддалиги тасвирланади. Улар биргаликда деҳқончилик қилиб, ҳосилни бўлишишда турли вазиятларга тушишад

Шева материаллари

21 та
айрибандик узук
Фарғона вилояти · айрибандик узук

Заргарликда кўзхона ва кўзи юқоридан пастга қарата сал қайириброқ ёпиштириладиган узук тури (Марғилонда айри банд деб юритилади)

белча
Андижон вилояти · белча

Этикдўзликда чармнинг ортиқча жойларини кесиш учун пичоқдек асбоб; экинларни ўташ куракчаси; кўмиркуракча; мих учини қайирувчи асбоб

чувуғини қайтариш
Фарғона вилояти · чувуғини қайтариш

тананинг елкадан пастини юқорига қайириб, чувуқ пайдо этиш

чувуқ қайириш
Фарғона вилояти · чибиқ қайириш

чувуқни ясаш процесси

чäрқïрра балг'а
Фарғона вилояти · чорқирра болг'а

"чорси болг'а" ма'носида. Тунукасозликда — тунукадан ясалаётган идишларга сим босиш ва қайириш, қулоқ қадаш, қалин нарсаларнинг қулпагини (замогини) боси

Ҳаммасини кўриш · 21 →