Поиск

ot 1. Sof shakar moddasidan, shakardan tayyorlanadigan mahsulot; shirinlik.

Chaqmoq qand. Qand zavodi. Qand ushatmoq. Qand bilan choy ichmoq.

Mehnat qilib topganing — qand-u asal totganing. — Maqol

2. .

olm. 1. soʻr. olm. Koʻz oldida yoʻq shaxs yoki narsaning qayerda ekani, mavjud oʻrni haqidagi soʻroqni bildiradi.

Bolalar qani? Portfeling qani?

Nega vaqtsiz kelding? Otabek qani? — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Eʼtiborni jalb etish, undash, daʼvat bildiradi.

Qani, bek otasi, koʻrmanani bering-chi! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Qani, qirgʻizim, doʻmbirangni ol oʻlaningni choʻz. — Oybek, Tanlangan asarlar

Qani, toʻshakka oʻtiring, Vali aka. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

3. Istak-xohish maʼnosiga alohida taʼkid, urgʻu beradi; qani endi.

Qani bir pay boʻlsa, Yoʻlchi ham chalsa-da, butun koʻngil qaygʻularini kechaning sukut toʻla ogʻushiga quysa. — Oybek, Tanlangan asarlar

qani shundoq yaxshi soatlarda uning yonida oʻgʻli Nizomiddin ham boʻlsa! — Mirmuhsin, Meʼmor

Qani hamma xotin ham sizday boʻlsa! — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

ot 1. Qush va hasharotlarning uchish aʼzosi.

Gʻozning qanoti. Qaldirgʻochning qanoti. Kapalakning qanoti. Pashshaning qanoti. Hush qanoti bilan uchib, quyrugʻi bilan qoʻnar. — Maqol

Margʻilon va Qoʻqonga uchadigan maxsus kabutar keltirildi. Naycha qilingan qisqa xatlar ularning qanotlari tagiga mahkamlandi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Nozik rang-barang parvonalar, kapalaklar lampa atrofida aylanar, guldor qanotlarini shishaga urib tipirchilar, gilamga yengilgina qulab, tinar edilar. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. koʻchma Shaxs yoki narsaning uchishi, parvoziga xizmat qiluvchi aʼzosining ramzi maʼnosini bildiradi.

Ot — yigitning qanoti.

Yangilikning qanoti bor. Ogʻizdan ogʻizga oʻtib, tez tarqaladi. — Gazetadan

Hamza boʻlsa, xayol qanotida oʻtmishni birma-bir kezib chiqdi. — K. Yashin, Hamza

Shundoq deb Ilhomning nozik va mayin Qanotlarin Hasad yulib tashladi. — A. Oripov, Yillar armoni

Umumxalq jonkuyarligi oʻqituvchilarga qanot baxsh etyapti. — Gazetadan

3. Samolyotning yerdan koʻtarilib, havoda muallaq turishi uchun xizmat qiladigan qanotsimon yoyiq qismi.

4. Avtomobil, velosiped kabi mashinalar gʻildiragi ustiga loydan himoya qilish uchun oʻrnatilgan moslama.

[Yigit] Oldingi qanoti sinib qolgan Zif velosipediki sekingina haydab kelyapti. — Sh. Otamurodov, Koʻngil

Avtomobil qanoti alyuminiydan ishlanadi. — Fan va turmush

5. Eshik, deraza va shu kabilarning tabaqasi.

Yunusov derazaning qanotlarini ochib, kesakisiga qulochini yozgancha turib qoldi. — N. Maqsudiy, Majlisdan soʻng

Uzoqdan Botirning ustma-ust bergan signali eshitilgandan keyin katta darvozaning qanotlari keng ochildi. — I. Rahim, Ixlos

6. Yoyiq, choʻziq narsalarning biror tomoni, yoni, chekkasi.

Binoning soʻl qanoti — eshik oldi baland ayvon. — A. Qahhor, Yangi yer

Koʻchalar qanotidagi ariqlarda zilol suvlar sharqirab oqib turibdi. — J. Ergashev, Gulbuloq

7. Zina, koʻprik va shu kabilarning yoniga oʻrnatilgan toʻsiq; panjara.

Mahkam zinapoyaga qarab chopdi va uning silliq yogʻoch qanotidan ushlab, uchinchi qavatga yugurib chiqdi. — P. Qodirov, Uch ildiz

Tohir koʻprikning qanotidan pastga egilib qarab, shu tirgaklardan birini moʻljalga oldi-yu, toʻxtadi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

8. harb. Yoyiq joylashgan qoʻshinlarning, frontning oʻng yoki soʻl tomoni, shu tomon qismi.

Mirzo Yodgorning oʻng va soʻl qanotlari qattiq shikast yeb, butunlay bebosh-betartib qochishga yuz tutgan edi. — Oybek, Navoiy

Bobur qoʻshini yov bilan yuzma-yuz toʻqnashishi uchun oʻng qanotini oldinroq chiqarib, daryoga orqa oʻgirdi-yu, janubga tomon burila boshladi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

9. koʻchma Suyanchiq, koʻmakchi.

Yorim boʻlsa, qanotim, deyman. — Sayyor.

U [Nizomjon] Ikromjonga oʻgʻil boʻldi. Uning qoʻsh qanoti boʻldi. — S. Ahmad, Ufq

10. koʻchma Diqqat-eʼtiborda boʻlish holati; himoya, homiylik, panoh.

Ustozlar qanotida, ularning koʻmagi va yoʻl-yoʻriqlari asosida ilgʻorlar tajribasini oʻrgandim. — Gazetadan

Uning qanotida koʻpdan-koʻp yosh talantlar tarjimonlik, tahrirchilik singari murakkab ishning sir-asrorini bilib oldilar. — X. Yodgorov, Hayot toʻlqinlari

olm. s. t. Qanday.

Bu qanaqa gap?

Otini eshitaman xolos, qanaqa odam, bilmayman. — Oybek, Tanlangan asarlar

olm. 1. soʻr. olm. Miqdor, koʻlam, oʻlcham kabilar haqida soʻroqni bildiradi; qay miqdorda?

Toʻyga qancha odam keldi? Bugun qancha paxta terildi? Oshga qancha guruch soldingiz? Namakob tayyorlash uchun bir litr suvga qancha tuz solinadi? Kechgacha qancha yoʻl yurdik? Qanchadan beri uchrashmadinglar?

2. Ritorik soʻroq gaplarda miqdor, oʻlcham va shu kabilarning ortiq darajasini, koʻpligini qayd etadi.

Oʻylab qara, ertadan kechgacha qancha odam bilan muomala qiladi! — Oybek, Tanlangan asarlar

Mirzajon aka qishloq qurilishida loyihachilar, arxitektorlar, quruvchilar bilan qancha kurashmadi! — Oʻzbekiston qoʻriqlari

Boshidan qancha xoʻrliklar oʻtkazdi, lekin oʻgʻliga bir ogʻiz yomon gapirmadi. — K. Yashin, Hamza

3. Soʻroq gapdan transformatsiyalangan gaplarda soʻroq anglatmay, faqat nisbiy belgi bildiradi.

Qancha yotdim — bilmayman, sekin koʻzimni ochsam, oʻsha torgina xonada yotibman. — E. Raimov, Ajab qishloq

Bu jang koncha vaqt davom etganligi Ahmadjonning esida yoʻq. — A. Qahhor, Oltin yulduz

Bir kunda qancha sabzi-piyoz sotadi — buni hech kimga, uy ichidagilarga ham aytmas edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. rvsh. Har qancha, nechogʻli, naqadar.

Bir xizmatkorning qiziga uylanishi, qiz qancha chiroyli boʻlmasin, oʻz obroʻsi uchun katta nuqson deb bilgan edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

U koncha oʻylasa ham, Askar aka haqida yomon fikrga botinolmas edi. — N. Fozilov, Diydor

5. Bogʻlovchi soʻz (nisbiy soʻz) vazifasida qoʻllanadi.

Oʻzbek oyim nabira masalasida qancha xursand boʻlsa, Otabek shunchalik xafa edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Tovuq bilan odam orasida koncha farq boʻlsa, bu ikki jonivorning muhabbati orasida ham shuncha farq bor. — A. Qahhor, Asarlar