rvsh. 1. 1 Odam, hayvon, qush va umuman jonli organizmlar gavdasining tayanib turishi va yurishi yoki oʻrmalashi uchun xizmat qiladigan aʼzo.
Oʻng oyoq. Chap oyoq. Ipak qurtining oyoqlari. Otning orqa va oldingi oyoqlari.
Doʻst —
boshga, dushman oyoqqa boqadi. — Maqol
Oʻng oyogʻimni koʻtarsam, chap oyogʻim yerga kirib ketayotgandek boʻlaveradi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
U [farishta] atlas koʻylak, lozim kiygan, bosh yalang, oyoq yalang, yoshgina bir yigit edi. — A. Qahhor, Mayiz yemagan xotin
Sharofat oʻziga keldi-yu, oyoq uchida borib, darchaning yoniga choʻnqaydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
2. Stol, stul, soʻri, karavot kabi buyumlarning yerga tayanib turadigan qismi, poyasi.
Dadam suvogʻi koʻchgan devorlarga, eski shkaf, oyogʻi maymoq stullarga bir qarab qoʻydi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
3. Oxir, odoq.
Koʻchaning boshidan oyogʻigacha tosh terilgan.
Podachi podaning oyoq tomonidan chang yutib, elan-qaran yurib kelayotgan sigirni tayogʻi bilan koʻrsatib: Anavi seniki, dedi. — S. Anorboyev, Hamsuhbatlar
Otabek kishi orqasidan ketdi, oldinma-ketin, soʻzlashmasdangina koʻchaning oyogʻiga qarab borar edilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
4. Fasl, davr va shu kabilarning oxiri, tugayotgan vaqti.
Kuz kunlarining oyogʻi va qish kunlarining boshi edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
5. Chet, chekka; quyi tomon; etak.
Ekinzorning oyogʻi. Yerning oyogʻi.
6. Uyning, xonaning eshikka yaqin oʻrni; poygak; zid. toʻr II.
Asalxon bir toʻda qizlar bilan oyoqroqda gʻuj boʻlib turganini koʻrgan Soraxon oʻrtaga tushib, yigitlarni chaqib oldi. — H. Gʻulom, Senga intilaman
- Oyoq bosmoq 1. Qadam tashlamoq, yurmoq. Bemor endi-endi oyoq bosyapti. U oʻng oyogʻini bosolmaydi.Saqlab sukut oyoq bosdi, Hamma jimjit, boshlar quyi. — Gʻ. Gʻulom, KoʻkanOyogʻingni bilib bos!;Odam oyoq bosmagan sahro. Siznikiga oyoq bosmaganim boʻlsin!
- Oyoq osti (yoki oyogʻosti) boʻlmoq Toptalmoq, ezilmoq, bosilmoq, poymol boʻlmoq, bosib-yanchib tashlanmoq.
- Oyoq osti (yoki oyogʻosti) qilmoq Toptamoq, ezmoq, bosmoq, poymol qilmoq, bosib-yanchib tashlamoq. U oʻz haqini tanigan, endi oʻzini birovga oyoq osti qildirib qoʻymaydi. — S. Ahmad, Ufq
- Oyoq ostida 1. Yurish, qadam bosish lozim boʻlgan joyda, odamlarning yoʻli ustida. Bolalar, oyoq ostida oʻralashmanglar!;Falokat oyoq ostida. — MaqolBu zamonda haqiqat oyoq ostida qolib ketmaydi. — S. Ahmad, Hukm
- Oyoq ustida Tikka turgan holda. Mana, oʻrtoqlar, oyoq ustida, ish boshida umumiy yigʻilish ham oʻtkazib oldik. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
- Oyoqda (yoki oyoq ustida, oyoq uzra) turmoq 1. Tik(ka) turmoq. Oyoqda turgan holda yana bir oz gaplashib, soʻng Eshvoy joʻnab qoldi. — Oybek, Tanlangan asarlarOtabek holsizlanib, oyoq uzra turar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarU yoʻldan charchab kelganidan, oyoq ustida zoʻrgʻa turar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Oyoqdan yiqitmoq (yoki yiqmoq) 1. Agʻanatmoq, yiqitmoq; Bu yolgʻiz Boʻtani beobroʻ qilish uchun emas, kolxozni oyoqdan yiqitish uchun qilingan igʻvo. — S. Ahmad, Hukm
- Oyoqdan qolmoq Yurolmaydigan boʻlib qolmoq, bir joyda oʻtirib qolmoq (qarilik, xastalik, bedarmonlik sababli). — Boshimga bir mushkul tushdi, — deb gap boshladi Bozor, — bugun ukam birdan kasal boʻlib, ham tildan, ham oyoqdan qoldi. — S. Ayniy, Doxunda
- Oyoqqa bosmoq 1. Yura boshlamoq (yosh bola yoki bemor haqida); Kolxozimiz sal oyoqqa bosgandan keyin, oʻzim borib, sizni olib kelaman. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Oyoqqa bostirmoq Toʻgʻonni qurib, kolxozimizni oyoqqa bostirib olaylik, uylaringga radio tushirib beramiz. — S. Ahmad, Hukm
- Oyoqqa turmoq 1. Oʻrnidan turmoq. Devonbegi mehmonxonaga kirganda butun mehmonxonadagilar oyoqqa turdilar. — S. Ayniy, QullarOʻsha kuni butun shahar oyoqqa turdi. — J. Sharipov, Xorazm— Yaxshiligingizni aslo unutmayman, — dedi vrachga bemor, — oyoqqa turib ketay, sizni xursand qilaman. — GazetadanQani endi oyoqqa turib ketsa-yu, butun umrini ana shu odamni asrab-avaylash uchun bagʻishlasa. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlarKolxozimiz qancha oyoqqa tursa, shu bizning dushmanga zarbamiz boʻladi. — S. Ahmad, Hukm
- Oyoqqa turgʻizmoq (yoki qoʻymoq) Kolxozni kolxoz qilib, oyoqqa turgʻizguncha, eha, qancha qurbon bermadik! H. Nazir, Uzr, otaxon.Abdulla uka, butun xalqni qanday qilib oyoqqa turgʻizish mumkin? — Sh. Xolmirzayev, Qahramonning soʻngi kunlari
- Oyoqda qoldirmoq Orqada qoldirmoq. Men bularga oʻrgatarmishman Meni oyoqda qoldirib ketishadi bu shumtakalar. — H. Nazir, Olmos
- Bir oyogʻi toʻrda, bir oyogʻi goʻrda Juda qarib, munkillab qolgan. Otamning qilayotgan ishiga qarab, yoshini surishtirib: Toʻqsondan oshibsiz, bir oyogʻingiz toʻrda, bir oyogʻingiz goʻrda, tinib oʻtirmaysizmi, —debdi. — Shukrullo, Saylanma
- Yengil (yoki suyuq) oyoq
- Yolgʻiz oyoq yoʻl
- Ikki oyogʻini bir etikka tiqmoq (yoki suqmoq) Aytganining darhol bajarilishini talab qilmoq, qistovga olmoq. Otam uylantiraman deb, ikki oyogʻini bir etikka suqib olgan, hol-jonimga qoʻymaydi. — S. Ahmad, Qadrdon dalalar
- Oyoq olish 1. Yurish, qadam tashlash. Ummatali xotinining oyoq olishiga qarab yuradigan boʻlsa, otliq kelayotgan Akbarali undan oldin Azizxonni topadi, unga biror shikast yetkazadiganday boʻlib tuyuladi. — S. Ahmad, UfqUning oyoq olishi bejo.
- Oyoq ostidan chiqmoq Toʻsatdan paydo boʻlib qolmoq. Dushman uchun kutilmagan bu falokat xuddi oyoq ostidan chiqqandek boʻldi. — N. Safarov, Jangchi ShokirOʻsha katta ish kecha oyoqning ostidan chiqib qoldi. — S. Ahmad, Ufq
- Oyoq tiramoq Oʻz aytganida qattiq turib olmoq, boshqa gapga koʻnmaslik. Bolalarning boʻyi yetib, toʻy boshlaymiz deganda, qizi qurmagur birdan oyogʻini tirab oldi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalarU uylansam, Mahbubaga uylanaman, boʻlmasa, frontga ariza berib ketaman, deb ikki oyoq tirab turib oldi. — S. Ahmad, Ufq
- Oyoq uzatmoq (yoki choʻzmoq) 1. Koʻngli tinchimoq, gʻam-tashvishdan xoli boʻlmoq. Oftob oyim hamon oyoq uzatmadi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Oyoq uzmoq Kelib-ketishni toʻxtatmoq, tamoman kelmaslik. Boʻri Paygʻamov, Nusratbekning bu yerdan oyogʻi uzilib, gaplar bosti-bosti boʻlguncha, panaroqda turdi. — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi
- Oyoq uchi bilan (yoki uchida) koʻrsatmoq Choʻri qiz boshimizga chiqib, bizlarni oyoq uchi bilan koʻrsatadi. — Oybek, Tanlangan asarlarOdamni oyoq uchida koʻrsatib, kalaka qiladi. — H. Nazir, Oʻtlar tutashganda
- Oyoq uchida Sekin, tovush chiqarmay. Sherali oyoq uchida kelib, devor tagida bir yonboshda uxlashgagina yetadigan joyga oʻtirdi. — S. Karomatov, Oltin qum
- Oyoq chiqarmoq Soʻroqsiz har tarafga bora beradigan boʻlib qolmoq, tartibdan chiqa boshlamoq. Bizning xotin til chiqargan desam, oyoq ham chiqaripti. — A. Qahhor, Ogʻriq tishlar
- Oyoq qoʻymoq Biror ishga kirishmoq. Uning roziligini olmasdan turib, bu ishga oyoq qoʻyish mumkin emas. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Oyogʻi kuygan tovuqdek Bezovtalik bilan, zir yugurib, oʻzini har yoqqa urib. Odamlar oyogʻi kuygan tovuqdek pishillab yugurdilar. — Oydin, Oʻzidan koʻrsin
- Oyogʻi olti, qoʻli yetti Shodlikdan oʻzini hech qayerga sigʻdirolmaydi, gʻoyat xursand. Zaynab oyogʻi olti, qoʻli yetti boʻlgani holda, erini toʻrt qavat koʻrpacha ustiga oʻtqazib, yoniga uchta par yostiqni qoʻydi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Oyogʻi osmonda Lashkarboshi usta boʻlsa, dushman oyogʻi osmonda. — Maqol
- Oyogʻi osmondan boʻldi (yoki keldi) Chekinadigan joy yoʻq, orqada jahannam, bir qadam chekinsak, oyogʻimiz osmondan keladi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
- Oyogʻi tortmaslik Borgisi kelmaslik.
- Oyogʻiga bolta urmoq
- Oyogʻiga bosh urmoq (yoki qoʻymoq) yoki oyogʻiga yiqilmoq Panoh tortib yoki najot izlab kelmoq; sajda qilmoq.
- Oyogʻidan tortmoq
- Oyogʻini osmondan keltirmoq
- Oyogʻini qoʻlga olib Shartta oʻrnimdan turib, qalpoqchamni oldimda, oyogʻimni qoʻlga olib, uy tomon yugurdim. — Yoshlik
- Osmonga chiqsang, oyogʻingdan tortaman, yerga kirsang — qulogʻingdan Mendan qochib qutulolmaysan, qayerga qochsang ham, bari bir, tutib olaman. [Solihboy:] Mening oltinlarim shunday ziyrak josus shunday ulugʻ hokimki, yerga kirsang — qulogʻingdan, osmonga chiqsang, oyogʻingdan tortib, mening qoʻynimga olmaday qilib solib qoʻyadi! — Hamza, Boy ila xizmatchi
- Ogʻir oyoq Homilador.
- Sovuq oyoq Keng sohilingda kezdi shum oyoq, Sindirdi nechaning boshida tayoq. — Gʻayratiy
- Yuziga oyoq qoʻymoq (yoki tiramoq) Kimsaning xohishiga qarshi, uning hurmati bilan hisoblashmay ish qilmoq. Turgʻun akam bilan raisning yuzlariga qanday qilib oyoq qoʻya olaman. — N. Safarov, Hayot maktabiSen yuzingga oyoq tirab ketgan oʻsha beti qattiq xotiningnikiga bordingmi? — S. Ahmad, Ufq
- Uz oyogʻi bilan Oʻz xohishi, ixtiyori bilan, oʻzicha. Dard arigisi kelsa, tabib oʻz oyogʻi bilan keladi. — Maqol
- Oʻz oyogʻidan yitmoq Oʻz ixtiyori, xohishi bilan yoʻqolmoq, yoʻq boʻlib ketmoq.