от 1. Офтоб нуридан тўсилган жой; соя.
Абдуваҳоб айвондаги кўланкага ўтирди, ўғилчасини тиззасига олиб, пешонасидан ўпди. — Ш. Тошматов, Эрк қуши
Машина теракларнинг қуюқ кўланкаси остида учиб бораркан, Қудратнинг дўстлари кўм-кўк ва бўлиқ пахтазор далаларни унга кўрсатиб, фахрланар эдилар. — З. Фатхуллин, Сўнмас юлдуз
2. Киши ва нарсаларнинг ёруғликка қарама-қарши томонга тушадиган сояси.
Аравани от тортар, кўланкасини ит тортар. — Мақол
Олис-олисларда йигитларнинг кўланкалари кўринади. — Ўзбекистон қўриқлари
Рўпарадаги уйда чироқ ёнди. Дарпарда орқасида тебраниб турган кўланка тўхтади. — Газетадан
Қарағайларнинг кўланкаси тунги сокин ҳавода қимир этмай турарди. — М. Муҳамедов, Қаҳрамон изидан
3. Узоқда, қоронғиликда, туманда ғира-шира кўринган нарса; қора, шарпа.
Кўнгли алдамаган экан: узоқдан аллақандай кўланка қорайиб кўринди. — Х. Султонов, Онамнинг юрти
Башорат яқин борди, кўланка яна қимирлади. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
4. кўчма Бирор ички руҳий ҳолатнинг (масалан, ташвиш, ғам, азоб) ифодаси, акси.
Шеърият бошига зулмат кўланкаси тушди. Зулфия, Хаёллар, туйғулар.
унинг [Мадрайимнинг] нуроний чеҳрасини, худди қуёшни булут босганидек, қайғу-алам кўланкаси чулғаб олди. — Муштум
Иқбол хола унинг чеҳрасидаги алам кўланкасини илғамади. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
5. кўчма (3-ш. эгалик ва ў.-п. к. шаклида) Бирор кимсанинг ҳимояси; паноҳ, ҳомийлик.
Бировнинг кўланкасида яшамоқ.
— Қалай, Ҳомидбек, юртларингиз тинчликми? — Худога шукур, давлатлари кўланкасида. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
6. кам қўлл. Нарсаларнинг бошланғич шакли, ҳали тўла шаклланмаган умумий кўриниши.
Чигит экиш бошлангунча, янги қишлоқнинг кўланкаси кўриниб қолди: ҳали очилмаган кўчаларнинг икки юзига саксон беш мингдан ортиқ кўчат ўтқазилди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Кўланкаси қолибди Жуда озиб кетибди, рамақижон бўлиб қолибди. Сўрила-сўрила кўланкаси қолган совлиқ нимага ярайди? — С. Анорбоев, Оқсой
- Кўланка (сини) солмоқ Салбий таъсирини ўтказмоқ. [Нигоранинг] бу табассуми зўрма-зўраки эканини, қандайдир ғусса юзига кўланка солиб турганини Шербек бир боқишдаёқ пайқади. — С. Анорбоев, ОқсойУруш барча қатори Мақсуда опанинг ҳам бошига ўз кўланкасини солди. — Газетадан
- Ўз кўланкасидан (ҳам) қўрқмоқ Ҳар нарсадан қўрқадиган, хавфсирайдиган бўлмоқ. Лекин Мадамин юрагини олдириб, ўз кўланкасидан қўрқадиган бўлиб қолди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Ўзи хон, кўланкаси майдон
- Қора кўланка Ёмонлик, бало рамзи. Биламан, ана, ҳозир сен турган ўлка Бошида қанот ёзган қора кўланка. — Ғайратий