Қидирув

от 1. Фикрлаш, сўзлаш ҳамда ижтимоий меҳнат жараёнида қурол ясаш ва ундан фойдаланиш қобилиятига эга бўлган жонли мавжудот, зот; одам, инсон.

Тил кишиларнинг ўзаро алоқа қуролидир.

Кишининг руҳий ҳолати ва иш қобилияти муайян ритмга бўйсунишини одамлар аллақачон пайқашган. — Газетадан

Унинг юқори қисмидаги тугмачани боссангиз, тешикдан махсус узунликдаги электромагнит тўлқинлар чиқиб, киши миясининг ухлатувчи марказига таъсир кўрсатади. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув

Зайтун дарахтининг турган-битгани киши организми учун фойдали. — Газетадан

2. Инсониятга мансуб зот, шахс, одам.

Обрўли киши. Хушомадгўй киши. Оиламизда тўрт киши бор. Ҳар қандай киши. Олижаноб киши. Кишилар тўдаси. Беш кишидан иборат комиссия,

Новча киши шофёр узатган папкани қўлтиғига қистирди-ю, катта-катта одим ташлаб, тезда шерикларига етиб олди. — А. Обиджон, Акант қарағай Гулмат

Эй, бу ота Шариф тарронинг жанозасида Отамурод қорининг ёнида қуръонни шариллатиб ўқиб ўтирган киши-ку! — С. Сиёев, Ёруғлик

Киши яхши кўрган одамини, минг ўраб ташланмасин, битта қилиғидан билади. — Мирмуҳсин, Меъмор

3. Умуман, балоғат ёшидан ўтган шахс; катта ёшли одам.

Аёл киши. Эркак киши,

— Ёшинг йигирма бешга қараб боряпти, — деди онаси ҳамон ўша титраган товушда, —

хотин киши ўттизга кирса ўтин бўлади. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

У камгап, бировга аралашмайдиган киши эди. — С. Аҳмад, Юлдуз

Кабинетдан гражданча кийимдаги новча киши, орқа эшикдан эса учта милиционер тушиб келди. — А. Обиджон, Аканг қарағай Гулмат

4. Ўзга,- бегона шахс, биров.

Киши юртида хон бўлгунча, ўз юртингда гадо бўл.

Жиян, ақлинг бўлса, кишининг бир тийинига хиёнат қилма. — Ойбек, Танланган асарлар

5. с. т. эск. Шариатга биноан, балоғатга етган хотин-қизлар юзини, ўзини кўрсатмаслиги керак бўлган бегона эркак.

Қўрғон эшигидан аёл овози эшитилди: — Нима керак? — Мунда кел! — чол қўли билан имлади. — Киши бор-ку — Қариндош, Хушрўйнинг ўғли, — деб тушунтирди чол. — Ойбек, Танланган асарлар

6. Таъкид ифодалайди.

Афсуски, кундалик турмушимизда баъзан бунинг аксини кўриб, ўксинасан киши. — Муштум

Ёмғирда ювилган тротуарларда юрсанг, шунчалик енгил тортасанки, имтиҳонларни ҳам стипендия ташвишини ҳам унутиб юборасан киши. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

от 1. Инсоният; инсонга (одамга) оид.

Кишилик тарихи. Кишилик жамияти.

Меҳнат кишиликка азалдан ёʻлдош. — Гулдаста

Кишилар эркин яшашдангина, билим олишдангина маҳрум этилиб қолмай, ҳатто шундай бир оддий кишилик фазилатидан — севмоқ, севилмоқдан ҳам маҳрум этилган экан. — П. Турсун, Ўқитувчи

2. Меҳмондорчилик, турли йиғин ва шу кабиларга кийиладиган кийим; кўча кийими.

Уйлигини топмаган кишиликни тўздирар. — Мақол

Хадича хола сандиқдан амиркон кавуш-маҳсисини, кишилик учун деб олиб қўйган сурп кўйлагини дока рўмолини олди. — Т. Алимов, Совға

— Ойи, эртага бозорга тушиб, кишиликка битта шим-у бир пинжак [пиджак] олсам дейман, — деди Аҳмаджон. — А. Мухтор, Давр менинг тақсиримда

3. Саноқ сон ёки миқдор билдирувчи сўзлар билан қўлланганда:

4. 1) кишидан иборат, кишидан ташкил топган.

Беш кишилик комиссия

Шайбонийхон шаҳарда беш юз кишилик қўшин қолдириб, ўзи асосий лашкарлари билан шаҳардан нарида Хўжа Дийдор деган жойни қароргоҳ қилган эди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

5. 2) кишига, одамга мўлжалланган.

Уч кишилик хона. Ўн кишилик палов. Корхонанинг минг кишилик данғиллама клуби қуриб битказилди.

сфт. 1. Ҳеч ким бўлмаган, одам яшамайдиган, кимсасиз.

Кишисиз жой. Кишисиз орол.

2. Қаровчи одами ёʻқ; қаровчисиз, кимсасиз, ёлғиз.

Саноқ сонлар билан қўлланиб, иш-ҳаракатнинг шу сон билдирган миқдордаги киши томонидан биргаликда бажарилишини, киши биргаликда деган маънони билдиради.

Беш кишилашиб ёрдам бермоқ.

Жувон Оқиланинг ёнига келиб, унга кўмаклашди. Лекин Ҳикматнинг икки қулоғидан қон отила бошлаши билан, врач қўлидаги томизгични қўйди-да, уч кишилашиб Ҳикматнинг бошини аранг ёстиққа қўйишди. — Ю. Шомансур, Қора марварид