Қидирув

унд. с. Товуқ ва бошқа қушларни ҳайдашни ифодалайди.

от Мева шарбати ёки сутга крахмал қўшиб пишириладиган енгил овқат, қуюқроқ ичимлик.

Қулупнай кисели, [Дўлана]

Мевасидан кисел, қиём тайёрланади. — Фан ва турмуш

от 1. Фикрлаш, сўзлаш ҳамда ижтимоий меҳнат жараёнида қурол ясаш ва ундан фойдаланиш қобилиятига эга бўлган жонли мавжудот, зот; одам, инсон.

Тил кишиларнинг ўзаро алоқа қуролидир.

Кишининг руҳий ҳолати ва иш қобилияти муайян ритмга бўйсунишини одамлар аллақачон пайқашган. — Газетадан

Унинг юқори қисмидаги тугмачани боссангиз, тешикдан махсус узунликдаги электромагнит тўлқинлар чиқиб, киши миясининг ухлатувчи марказига таъсир кўрсатади. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув

Зайтун дарахтининг турган-битгани киши организми учун фойдали. — Газетадан

2. Инсониятга мансуб зот, шахс, одам.

Обрўли киши. Хушомадгўй киши. Оиламизда тўрт киши бор. Ҳар қандай киши. Олижаноб киши. Кишилар тўдаси. Беш кишидан иборат комиссия,

Новча киши шофёр узатган папкани қўлтиғига қистирди-ю, катта-катта одим ташлаб, тезда шерикларига етиб олди. — А. Обиджон, Акант қарағай Гулмат

Эй, бу ота Шариф тарронинг жанозасида Отамурод қорининг ёнида қуръонни шариллатиб ўқиб ўтирган киши-ку! — С. Сиёев, Ёруғлик

Киши яхши кўрган одамини, минг ўраб ташланмасин, битта қилиғидан билади. — Мирмуҳсин, Меъмор

3. Умуман, балоғат ёшидан ўтган шахс; катта ёшли одам.

Аёл киши. Эркак киши,

— Ёшинг йигирма бешга қараб боряпти, — деди онаси ҳамон ўша титраган товушда, —

хотин киши ўттизга кирса ўтин бўлади. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

У камгап, бировга аралашмайдиган киши эди. — С. Аҳмад, Юлдуз

Кабинетдан гражданча кийимдаги новча киши, орқа эшикдан эса учта милиционер тушиб келди. — А. Обиджон, Аканг қарағай Гулмат

4. Ўзга,- бегона шахс, биров.

Киши юртида хон бўлгунча, ўз юртингда гадо бўл.

Жиян, ақлинг бўлса, кишининг бир тийинига хиёнат қилма. — Ойбек, Танланган асарлар

5. с. т. эск. Шариатга биноан, балоғатга етган хотин-қизлар юзини, ўзини кўрсатмаслиги керак бўлган бегона эркак.

Қўрғон эшигидан аёл овози эшитилди: — Нима керак? — Мунда кел! — чол қўли билан имлади. — Киши бор-ку — Қариндош, Хушрўйнинг ўғли, — деб тушунтирди чол. — Ойбек, Танланган асарлар

6. Таъкид ифодалайди.

Афсуски, кундалик турмушимизда баъзан бунинг аксини кўриб, ўксинасан киши. — Муштум

Ёмғирда ювилган тротуарларда юрсанг, шунчалик енгил тортасанки, имтиҳонларни ҳам стипендия ташвишини ҳам унутиб юборасан киши. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Шахмат ўйинида: бирор дона билан шоҳга ҳужум ҳақида огоҳлантириш.

[Шайхулислом:] Балли! Кишт! [Мйнажжим:] Э, асп кетди, тақсир! — Уйғун ва И. Султон, Алишер Навоий.

от 1. эск. Оғзини бўғиш учун махсус ип ўтказилган, мато ёки чармдан ишланган кичик халтача.

Элчи, хонларнинг киссаларини олтин, қўйинларини ваъдалар билан тўлдириб, мақсадига эришганга ўхшайди. — М. Осим, Карвон ёʻлларида

2. шв. Чўнтак.

Шерали киссасидан блокнотики олиб, чироқ шуъласига яқин борди-да, унга бир нималарни ёзиб қўйди. — М. Мухамедов, Қаҳрамон изидан

от 1. Отнинг икки олдинги оёғига (эркин юришга имкон бермаслик учун) солинадиган бўғов, занжир.

2. Оёқ, қўл, бўйинга солиб, қулфлаб, банд қилиб қўйиладиган, темир ҳалқалардан ишланган махсус мослама.

Наби Фарҳоднинг қўл-оёғига боғланган оддий кишанни очди ва бўғовли кишанлардан бирини олиб, унинг бути ва бўйнига урди. — С. Айний, Қуллар

Солдат калитни берди. Бояги эркак маҳбусларнинг қўлларидаги кишанларни очди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

3. кўчма Умуман, эркин ҳаракатга ёʻл қўймайдиган нарса, тўсиқ, ғов.

Аммо Соҳиб қори билан Бозоровлар унга кишан бўлмасалар бас эди! — И. Раҳим, Чин муҳаббат

У вақтда от, сигир тушунмаслик оёғимга кишан бўлган экан. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Зеб-у зийнат, ўйин-кулгига ўрганган хотин учун бола оёқнинг кишани бўлиб туюларди. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар