Поиск

sft. 1. Terining zamburugʻ kasalligi; koʻpincha, boshning sochli qismi va tirnoq zararlanadi; sochni toʻkib yuboradigan yuqumli teri kasalligi.

Kal yuqtirmoq. Kalni davolamoq.

2. Shunday kasalga uchragan kishi.

Kallar maxsus shifoxonada davolanadilar.

3. Boshning sochi toʻkilgan yeri.

Boshning kalini bekitib yurmoq.

-Xayr, mayli, —

dedi boshqa bir ishchi, — ularning kal boshlarini miltiq dorisi bilan davolaymiz. — S. Ayniy, Qullar

4. Sochi butunlay yoki qisman toʻkilib ketgan kishi.

Qalinroq oʻrtogʻim Aʼzam kal hamma kallar singari gapga chechan, qochiriq gaplarni gapirib, mullavachchalarni va hattoki peshqadamlarni kuldirar edi. — M. Muhammadjonov, Turmush urinishlari

Koshkiydi qoracha boʻlib tugʻilgan boʻlsam, koʻrgami, kalgami tegib, sizning taʼnangizni eshitmas edim. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

5. koʻchma Yerning oʻt-oʻlan chiqmay qolgan boʻlagi; taqir.

Yerning kali.

6. koʻchma Jun-pati toʻkilib, taqir boʻlib qolgan joy.

Poʻstakning kali. Gilamning kali.

ot 1. Qulfni ochish yoki berkitish uchun ishlatiladigan metall asbob.

Uyning kaliti. Sandiqning kaliti. Eshikning kaliti.

Mamarayim afandi Teshaboydan omborlarning kalitlarini olgandan keyin, u yerdagi mollarni yaxshilab koʻzdan kechirib chiqdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

2. Biror mexanizmni burab yurgizish, ishga tushirish uchun ishlatiladigan metall asbob.

Devor soatning kaliti. Oʻyinchoqning kaliti.

Ilhomjon tezda domkrat va kalitlarni oldi. — N. Aminov, Yolgʻonchi farishtalar

3. tex. Gayka va boltlarni burab qattiqlash yoki boʻshatish uchun ishlatiladigan uzunchoq dastali yoki dastasiz jagʻli metall asbob.

4. mus. Besh qatorli nota chizigʻining birortasiga qoʻyiladigan va shu chiziqdagi nota nomi va balandligini bildiradigan maxsus belgi.

5. maxs. Test sinovlarida berilgan test topshiriqlarining eng toʻgʻri javoblarini aks ettiruvchi jadval; toʻgʻri javoblar roʻyxati.

6. koʻchma Biror narsaga erishish yoki uni tushuntirish (anglash), topish, egallash yoʻli, vositasi, imkoniyati.

Baxt kaliti. Gʻalaba kaliti.

Magʻrur ovoz berar odam degan soʻz! Tilsimlar kaliti uning qoʻlida. — T. Toʻla.

Hayotda shunday kishilar boʻladiki, qalb kaliti ularning qoʻlida. — Yo. Shukurov, Xalq bilan hamnafas

Hosilning kaliti deb atalmish bu boylik [mineral oʻgʻit] qor, yomgʻir ostida kuchini yoʻqota boshlagan. — X. Toʻxtaboyev, Oʻgʻitdan togʻlar

sft. 1. Mendeleyev davriy sistemasining I guruhiga mansub kimyoviy element; kumushrang oq yumshoq metall.

2. ayn. Kaliyli.

Fosfor va kaliy oʻgʻitlari meʼyoridan birmuncha ortiqroq berilsa — Fan va turmush

ot 1. Chizma yoki rasm nusxasini tushirish uchun maxsus ishlangan shaffof qogʻoz yoki mato.

Kalka bilan rasm olmoq.

Nusxa olinadigan chizma ustiga chizma varagʻidan sal katta kalka varagʻi qoʻyish kerak. — A. Abrikosov, Chizmachilik

2. Chizma yoki rasmning shunday qogʻoz yoki matoga tushirilgan nusxasi.

bepoyon choʻlni toʻrt kishi kezib yuribdi. Ularning qoʻlida planshet, kalkalar tushirilgan turli oʻlcham va sxemalar. — R. Oʻroqov, Qarshi choʻlida

3. tlsh. Boshqa til lugʻaviy birligidan ona tili vositalari bilan soʻzma-soʻz tarjima qilish orqali yasalgan soʻz yoki ibora.

“Dunyoqarash” soʻzi ruscha “mirovozzreniye” soʻzining, ishchi kuchi esa rabochaya sila iborasining kalkasidir. — OʻTA

ot 1. Jonivorlarning boshi (odatda, chorva mollarining boshi haqida).

Otning kallasi. Hoʻkizning kallasi. Filning kallasi.

2. Soʻyilgan chorvaning boshi (xom yoki pishirilgan).

Kalla goʻshti. Kalla kuydirmoq,. Kalla shoʻrva.

Hech bir toʻy-tomosha oqsoqolsiz oʻtmasdi. Birontasi echki soʻygudek boʻlsa, kallasini eng avval oqsoqol oldiga qoʻymasdan iloji yoʻq. — P. Tursun, Oʻqituvchi

3. s. t. Odam gavdasining yuqori qismi, boshi.

Har kallada bir xayol.

U [amir] kulgan sari qiltiriqday boʻyniga kallasi ogʻirlik qilib, dam oldinga, dam orqasiga ogʻib ketar edi. — S. Anorboyev, Oqsoy

Qiz kallasini chayqab, qoʻllarini yeng-sochbogʻ ichiga tiqib oldi. — S. Siyoyev, Avaz

4. Boshi katta kishi ismiga laqab sifatida qoʻshib ishlatiladi.

Ahmad kalla. Karim kalla

Hammasi ham Gʻiyos kallaga oʻxshagan betavfiq boʻlaverarmidi? — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

5. s. t. Koʻchma Aql, miya.

Kallasi bor odam koʻp chekmaydi. Bolaning kallasi joyida. Kallangni ishlat!

Oʻzimning kallam bor, sening maslahatingsiz ham eplab ketaman. — S. Siyoyev, Otliq ayol

6. s. t. Koʻchma “Nodon”, ahmoq, kallavaram kabi maʼnolarda ishlatiladigan undalma.

ot kt. Soʻz; nutq, gap-soʻz; soʻzlash, gapirish.

Avval taom, baʼdaz kalom. Matal.

Soʻzni, Muqimiy, kerak etmak tamom, Mazasi qolmas, uzun oʻlsa kalom. — Muqimiy.

Menga boqib, salom etib, Har biri bir kalom etib, Soʻzladi ehtirom etib, Topdi bahona qizlarim. — Habibiy