Қидирув

фл. Ақл, кўз, қулоқ билан сезмоқ.

Баширжон хат мазмунидан ҳеч нарса илғаб ололмаган бўлса-да, Шоирлар зўр-да, деб қўйди. — Н. Аминов, Суварак

Қоронғи кеча ҳатто ёнма-ён кетаётган кишилар ҳам бир-бирларини илғай олмайдилар. Ё. Хайимов, М. — Раҳмон, Ҳаёт-мамот

Бирор оҳангни илғаб қолган бўлсангиз, қайси бир соҳибкорнинг ногаҳон ялласида — Ғ. Ғулом

(Varlığını) Kaldırma.ЁʻҚ ҚИЛИШ

от 1. Илиб, осиб қўйиш, илиб беркитиб қўйиш учун хизмат қиладиган, бир учи қайрилган металл мослама, илмоқ.

Тонг отишга яқин қадам товушлари эшитилиб, қалин эшикнинг темир илгаклари шақирлаб очилди. — Мирмуҳсин, Меъмор

Гапимизга тағин биров халақит бермасин, деб эшикнинг илгагини солди. — Назир, Ёнар дарё

2. Илиб олиш (илиб кўтариш, тортиш ва бошқалар) учун хизмат қиладиган нарса, мослама.

Бирдан машина мотори гуриллади. Кўтарма краннинг тўртта илгагини қотиб қолган алебастрнинг тўрт чеккасига илиб қўйишди. — С. Аҳмад, Лаъли Бадахшон

Пўлатжон ўртадаги сепояда туриб, симга илгак солиб тортди-да, ходага маҳкам боғлаб, кейин қўйиб юборди. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар

3. Бирор нарсани, масалан, кийимни илиб, осиб қўйиш учун хизмат қиладиган нарса.

— Нега халациз кирдинг, болам? — дея Хосият хола бурчакдаги илгакдан оппоқ халатни олиб, Муҳиддинга кийгиза бошлади — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

4. шв. Тугма, тўғноғич.

5. кўчма Бирор нарсага шама (ишора) тарзидаги сўз, гап; илмоқ.

Терговчи сидқидилдан айтган эди, бобо, илгак ташлаяпти, деб ишонмади. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина

6. Ғаразли мақсаддаги гап, сўз, хатти-ҳаракат ва шу кабилар

У [Абдубилол] илгак топиб, мажлисни бузиш, ҳеч бўлмаганда, одамлар орасига шубҳа солишни ўйларди. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина

рвш. 1. Ўтган вақтлар(да), ҳозирги вақтдан олдин; бурун.

Шаҳарда илгари кўнкани от сургар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Илгари жуда қулай бўлиб кўринган нарса, энди атрофлича ўйлаганда, ҳазилакам эмаслиги равшанлашди. — Ойбек, Танланган асарлар

Урганч шаҳрига илгари фақат туя карвонлари билан борилар эди. — Газетадан

2. Биринчи навбатда; олдин, аввал.

Қўрқоқ илгари мушт кўтаради. — Мақол

Аширбек илгари, Вафобек кейин, Оқлабди қирқ йигит берган тузимни. — Юсуф ва Аҳмад

3. Олдинги ўринда; олдин(да).

Кетаётир Ойпари ҳамма қиздан илгари. — Фолклор

Ҳудайчи Азизбекдан илгарироқда қўриқчиларни огоҳлантириб борар — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. Олға томон; илгарига, олд томонга.

Ўлган, ярадор бўлганларга қарамай, қўзғолончилар катта сурон билан илгари отилиб, тошбўронни кучайтирди. — Ойбек, Танланган асарлар

Қудрат билан Ғуломжон ҳам бир неча одим илгари юрди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Қўрғон устида ясов тортган қаҳрамонлар қўл боғлаб, икки букилгансимон таъзим билан Азизбекни илгарига ўтказа бошладилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

5. кўм. взф. Нарса, ҳодисанинг ўзи боғланиб келган сўз, сўз бирикмаси билдирган вақт, хатти-ҳаракат ва шу кабилардан олдинга оидлигини (шундай муносабатни) билдиради.

Тўйдан илгари ноғора чалмоқ. Ҳаммадан илгари эшитдим.

Амирга инқиёд этишдан илгари шу тўғрида жавоб берсангиз. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Бундан бир неча соат илгари қайғудан бошқа овқатни танимаган бу икки ёр энди севиниб, иштаҳа билан ея бошладилар. — Ойбек, Танланган асарлар

сфт. 1. Ўтмиш вақтдаги, ўтмишга оид; аввалги, бурунги, қадимги.

Илгариги одамлар анча содда, раҳмдил эканини дилидан ўтказди. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Яқин ўтмишдаги, нисбатан олдинги; бошдаги, дастлабки.

Уч дақиқали курашдан сўнг, Мутал бўшашди, илгариги кучанишларидан қолди ва бир-икки дафъа тўлғаниб, жимгина жон берди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Дарҳақиқат, Малакда илгариги чақнаш, илгариги жозиба, илгариги ҳаяжон сўнган эди. — Мирмуҳсин, Ёʻқолган жавоҳир

Аваз илгаригидан баттарроқ шиддат билан давом этди. — С. Сиёев, Ёруғлик

3. айн. Собиқ.

Кейинги йилларда партия ячейкасининг котиблигига кўтарилган Абдурасул илгариги хўжайини Олахўжа ва унинг шерикларини кўпроқ ташвишга солиб қўйди. — П. Турсун, Ўқитувчи

рвш. 1. Ўтган вақтлардан; аввалдан, азалдан.

Акам ёшлик қилгандир, ҳам ўзи унча-мунча гапни кўтармайдиган йигит, илгаридан феъли шундоқ. — Ойбек, Танланган асарлар

Илгаридан қолган бир нақл бор: Кул югуриги — ошга, тил югуриги — бошга. — Баҳром ва Гуландом

2. айн. Олдиндан.

У бу пулни илгаридан тайёрлаб қўйган бўлса керак, ёнидан олди-ю, санамай узатди. — С. Аҳмад, Уфқ