ot 1. Aql-zakovat, donolik va uning ifodasi boʻlgan, uni aks ettiruvchi narsa — gap-soʻz, fikr va shu kabilar; donolik belgisi.
Oz yemoq — tani sogʻliq, Oz demak — hikmatga bogʻliq. — Maqol
Nodonning kulfati koʻp, Dononing —
hikmati. — Maqol
Bobolarning hikmati Hayotga yorugʻ yoʻldir: Otang bolasi boʻlma, Odam bolasi boʻl, der. — E. Vohidov
Podshoh bilan sherga yaqin boʻlmoq hikmatdan emasdir. — Ertaklar
Kurashmoq — oʻrnak boʻlib yashamoq demakdir! — degan edi mualliming, faylasuflarning hikmatini bayon qilib. — I. Rahim, Chin muhabbat
Harakatda barakat —
koʻp qadim hikmat — M. Shayxzoda
2. Tagini anglash qiyin boʻlgan, yashirin bir maʼno, yashirin bir sabab; sir.
Bu oynada qanday hikmatni koʻrding? Jonim bolam, sening holing na boʻldi? — Bahrom va Gulandom
Oldingga kelgan yigit ketolmaydi, sizlarda biror hikmat bor ekan-da. — Oq olma, qizil olma
Bektemir generallarni urushning butun hikmatini biladigan bagʻoyat hurmatli aziz odamlar deb tushunardi. — Oybek, Quyosh qoraymas
Bulbul sayraydi, xoʻroz qichqiradi, eshak hangraydi, ot kishnaydi. Bularning tirikchiligi shu-da. Bunda nima hikmat bor deysiz? — P. Tursun, Oʻqituvchi
3. kam qoʻll. Foydali tomon; naf, foyda (ish, harakat haqida).
Rahmat Otabekka kulimsirab qaradi-da, togʻasiga javob berdi. — Xotin koʻpaytirib, ular orasida azoblanishning nima hikmati boʻlsin? — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Toʻgʻri, sholikorlikda hikmat koʻp boʻladi. — Sh. Gʻulomov, Tashabbus
4. Hikmati bor narsa, hikmat bildiruvchi fikr, gap.
Qurib ketmang! Qoʻchqor yogʻi yeb, endi bir hikmat koʻrsatmoqchimidilar! — M. Boboyev, Goʻzallik istab
Qori, xuddi favqulodda bir hikmat eshitganday, ogʻzini va koʻzlarini katta ochib, Toʻpanisoga qaradi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Yosh xotin qari erkakni yashartiradi, degan gaplar bor; qariganda uylanadigan erkaklar ana shu hikmatga amal qilar emish — Choʻlpon, Kecha va kunduz
5. esk. ayn. Fizika.
— Ha, hikmat kesakdan alanga chiqargandek, siz ham kitobdan olgan bilimlaringizni turmush maktabida sinov-dan oʻtkazing, — dedi qiz. — Sh. Gʻulomov, Yorqin ufqlar
6. Hikmat (erkaklar va xotin-qizlar ismi).
- Ilmi hikmat Fizika. Madrasa — diniy maktab. Lekin riyoziyot, ilmi hikmat, handasa, kimyo degan darslar ham oʻtiladi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.