Қидирув

от 1. Кишининг ёки кишиларнинг ўз хоҳиши билан иш-ҳаракат қилиш ҳуқуқи; ихтиёр, майл.

Ҳар кимнинг эрки ўзида. Уз эркига қўйиб бермоқ. Эркини бўғмоқ. Қўлингга, тилингга эрк берма,

Санъаткорда куч ва ишонч, эрк ва дадиллик бўлмас экан, у ўз мақсадига эриша олмайди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

2. Сиёсий, иқтисодий, ҳуқуқий жиҳатдан мустақиллик; эркинлик.

Эрк учун курашмоқ.

Халққа эрк учун, нон учун, маданият учун курашга отилмоқ керак. — Ойбек, Нур қидириб

сфт. 1. Меҳр, суйиш ҳисси билан муносабатда бўлинадиган; суюкли.

Эрка қизча билан меҳрибон отанинг ўртасига рахна солиш жоҳиллик. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Булғорнинг эркаси, болам, ёʻл бўлсин — Эрали ва Шерали

Сайр этайлик, кел, бирга, эркам, Рози кецин биздан умрбод — Шодлик учун яралган олам. — Э. Воҳидов, Муҳаббатнома

2. Кўнглига келган ишни қилиш учун ихтиёр бериб қўйилган, талтайтириб юборилган, тантиқ.

Эрка туца онаси, талтаяди боласи. — Мақол

Мунис тенгқурларига ўхшамасди: жуда эрка эди, сержаҳл эди. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири

Фахриддин эрка ўсган тантиқ бола бўлгани учун Нисо буви: — Ҳа, ишқилиб, икковининг жони омон бўлсин, — деб қўя қолар эди. — А. Қаҳҳор, Бошсиз одам

3. Эркалик, суюмлилик ифодаловчи.

— Ёлғончи экансиз, — деди у яна эрка товушда. — С. Сиёев, Ёруғлик

Гулнор чиройли ва эрка табассум билан, хўп дегандай, бошини қимирлатди. — Ойбек, Танланган асарлар

4. Эрка (эркаклар ва хотин-қизлар исми).

от 1. айн. Эр 1, 2.

Эркак жинси.

Доя келгандан сўнг, ичкари ҳовли эркак зотидан тозаланди. А — Қодирий, Ўтган кунлар

Билмадим, хотин тортингани учун эркак тегишгиси келадими, эркак тегишадиган бўлгани учун хотин тортинадими? — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Эр жинсидаги ҳайвон, жонивор.

Эркак мушук. Эркак қўй. Эркак ғоз.

Хотиним қиз туғди, деб хафа бўлма, шернинг эркак ва урғочиси баравар. — Ёшлик

сфт. 1. Ҳар қандай тўсиқ, ғов, монелик ва шу кабилардан холи бўлган, эрк-ихтиёри ўзида бўлган.

Эркин ҳаёт.

Наҳот чайқовчи ўзини шунча эркин сезса! — А. Қаҳҳор, Асарлар

энди эркин қуш, боши оққан томонга учиши мумкин. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

2. Қийналмай, қийинчиликсиз, бемалол.

Машқларни эркин бажармоқ. Эркин ҳаракат қилмоқ.

Ўрта Осиё халқлари тилларида эркин сўзлайдиган Александр Василевич Сидоров билимдон киши эди. — Назармат, Жўрлар баланд сайрайди

3. Очиқ-ойдин, бемалол тарзда.

Мазкур китобда фуқаро ҳуқуқи ҳақида бирмунча эркин фикрлар айтилганини сарой аҳли, жумладан, аҳли фузало билар эди. — Мирмуҳсин, Меъмор

4. Қисиниш, тортинишдан холи ҳолда; бемалол.

Улар билан кўпдан танишдек эркин гаплашиб кетдим. — М. Хайруллаев, Тилла маржон

эркин, ўртоғи билан гаплашаётгандай бўлди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

Аҳмаднинг ўзини эркин тутиши Толиб аканинг сал жиғига тегди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

5. Сиёсий, иқтисодий, ҳуқуқий мустақилликка эга бўлган, озод, ҳур.

6. Эркин (эркаклар ва хотин-қизлар исми).

сфт. Ўз эрки ўзида бўлган; озод, ҳур.

Эркли юрт.

Мен эрклиман, қувноқ қиз, Бахт чолғуси қўлимда. — Ғайратий

сфт. Ўз эрки ўзида бўлмаган, озодликдан маҳрум; эрки ёʻқ, ҳақ-ҳуқуқсиз, тобе.

Эрксизга эрк бермоқ.

Замоннинг зайли шу бўлса, ўзим эрксиз, кучсиз бир бечора бўлсам, нима қилай ахир, жон қизим! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Булар таг-томири билан ёʻқ қилинмаса, халқ эрксиз яшай беради. — Ж. Шарипов, Хоразм