Поиск

ot 1. Goʻzallikni, nafosatni his etish, undan estetik zavq olish qobiliyati.

Nozik did. Did bilan kiyinmoq. Didiga toʻgʻri (mos) kelmoq. Har kimning didi boshqa, har gulning hidi boshqa. — Maqol

Ustunlar naqshinkor, bino peshtoqlariga did bilan rang berilgan edi. — E. Usmonov, Yolqin

Hovlidagi orastalik uy egasining yaxshi did egasi ekanidan dalolat edi. — Yoshlik

Xalqimizning kitobga boʻlgan ehtiyoji, estetik didi ham oʻsmoqda. — Saodat

2. Aql-farosat, fahm, idrok.

Didingga did qoʻsh, Farosatingga — farosat. — Maqol

Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham suvga urib ketar ekan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

tasv.s. Yuqori tomon yoʻnalgan va juda tez sodir boʻladigan, bir onli harakat haqida.

Burga dik etib sakradi. Bola dik (etib) oʻrnidan turdi.

Gavhar suyunib ketganidan dik etib oʻrnidan turdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Shanba kuni nogihoniy bir xabar Pochchajonovni yotgan yeridan dik turgʻizdi. — Mirmuhsin, Hikoyalar, qissalar

Kotiba rais kirishi bilan dik etib oʻrnidan turdi. — A. Koʻchimov, Halqa

ot 1. . ayn. 1 yurak 1.

Dil urishi. Dil oʻynogʻi. Sodda siri — tilida, Pismiq saqlar dilida. — Maqol

Ichkaridan dilni larzaga soluvchi faryod eshitildi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Dilim baquvvat, qoʻlim yumush qidiradi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar.

2. koʻchma Kishining ichki ruhiy dunyosi, ichki his-tuygʻularining markazi, ramzi; koʻngil, qalb.

Muhabbat — dil mevasi. — Maqol

Dilda boʻlsa, tilga keladi. — Maqol

Kishi dilini kishi hushini olib qoʻyadigan kuy. — M. Ismoyiliy, Fargʻona tong otguncha

Azizxonning bu gapdan dili yorishib ketdi. — S. Ahmad, Ufq

3. koʻchma Koʻngildagi narsa (tilak, maqsad, niyat, oʻy, fikr va shu kabilar).

Dili toʻgʻrining yoʻli toʻgʻri. — Maqol

Qoʻli qingʻirning dili qingʻir. — Maqol

Choʻpon dil qilsa, takadan sut olar. — Maqol

Dili yaqin kishilar bir-birining koʻnglidagini darrov topadi. — F. Musajonov, Himmat

Ot ham egasining dilini bilganday, bitta-bitta qadam tashlab, suvligʻini shiqirlatib borar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

4. koʻchma Kishining xotiri, es, yod, xayol; koʻngil.

Toʻrtni yozamiz, ikki dilda. Dilimga bir gap keldi. U gaplarni dilimdan chiqarib yuborganman.

[Gʻulomjon] Qizning oʻzini ham bir koʻrib, suratini diliga chizib olgan edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Bizlarga, istasang — shu, istamasang — katta koʻcha, deydi. Tilida aytmasa ham, dilida aytadi. — Oybek,Tanlangan asarlar

Avaz dilida Mutrib bilan kelishmadi. — S. Siyoyev, Avaz

sft. 1. Shamolsiz, shabadasiz va nafasni qaytaradigan darajada issiq.

Havo shu qadar issiq, dim ediki, ertalab oʻrilgan pichan kechgacha shaqirlab qurib qoldi. — S. Anorboyev, Oqsoy

Jazirama issiqdan hammayoq dim boʻlib ketgan. — N. Safarov, Olovli izlar

2. Havosi yetishmaydigan, havosi buzilgan; ogʻir, boʻgʻiq.

Oʻtov dim boʻlgani uchun Yusufjon ancha vaqtgacha uxlay olmaydi. — T. Obidov, Yusufjon qiziq

Hammomdagiday gup etib, yuzimga dim havo urildi. — H. Nazir, Yonar daryo

Dim xonada qasqonga tushgandek aʼzoyi badanimdan ter quyiladi. — Guldasta

3. Ichi havo bilan toʻlib qolgan, ichiga havo yigʻilgan.

Oshnam, toshdek ogʻir, puflangan meshdek dimsan. Bir kun paqqa yorilib, oʻligingga ega boʻlmasalar, shu. — A. Qodiriy, Obid ketmon

ot Ilohiy kuchga, Xudoga ishonishga asoslangan dunyoqarash, tasavvur, urf-odat va marosimlar majmui.

Islom dini. Xristian dini. Budda dini. Dini boshqaning feʼli boshqa. — Maqol

Islom dini kishilarni toʻgʻri yoʻlga boshlaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Janobi oliy uchun, din uchun, shariat uchun jonimiz-molimiz fido, — dedi beliga qilich osib, kiftiga beshotar miltiq koʻtargan bir yigit. — S. Ayniy, Qullar

Imoniga, diniga mustahkam pokiza odam bor joyda ajina yuz chaqirim nariga qocharmish. — S. Ahmad, Hukm

taql. s. Silkinib qaltirash, titrash tufayli hosil boʻladigan tovushga taqlid.

Dutor quruqqina yigʻlamasdi, balki butun koinotni “zir ettirib va xasta yuraklarni dir silkitib yigʻlar edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Qiz dir titrab, bir lahza qotib qoldi. Oybek, — Tanlangan asarlar