Қидирув

от 1. миф . Эртак ва халқ достонларида шохли, думли, бениҳоят улкан одам қиёфасида тасаввур этиладиган, эзгуликка қарши курашувчи хаёлий махлуқ, ёвузлик тимсоли.

Ўсган юртин тоза аниқ билдингми, Сўйла, хоним, дев-у жинни кўрдингми? — Муродхон

Чинор тагида бир супа устида қирқта дев ухлаб ётибди. — Эртаклар

Девни ўлдириб бўлмайди, дейишади, шу ростми? Унинг қони тўкилса, ҳар томчисидан минг дев пайдо бўлаверади, дейишади. Шу ростми? — Мирмуҳсин,Меъмор

2. кўчма Давангирдай, беўхшов, қўпол гавдали.

[Қизингизни] Эрга бермай, девга бердингиз. — М. Исмоилий, Фарғонат.о.

Полвон кетидан Матёз дев ҳам Полвон оғадан қолишмай, деб ўз кучига яраша ишланган катта ғалтак аравани итариб борарди. — Ж. Шарипов, Хоразм

3. кўчма Даҳшат; қўрқинч; салобат.

Тешабойнинг юрагида бош кўтарган гумон деви Тўрахоннинг ўпкаларидан кейин ёта қолди. — М. Исмоилий, Фарғона т.о.

Макрнинг, мунофиқликнинг деви ҳамма фазилатларини ўз комига тортибди. — Ойбек,Навоий

4. кўчма Катта, улкан; баҳайбат.

от айн. Шиор.

от Муайян бир шоирнинг радиф ва қофияларга риоя этган ҳолда алифбо сираси билан тартиб этилган шеърларининг (достонлардан ташқари) тўлиқ тўплами.

Навоий девони. Нодира девони.

Ҳақиқатан ҳам Навоий форсий девони билан Жомийдан сўнг форс-тожик адабиётини янги бир босқичга кўтарди. — УТА

Хуфтон намозидан сўнг пойчироқ ёнига ўтириб, Фузулий девонини варақлар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от 1. Бинонинг, уйнинг томни кўтариб турувчи ёки хоналарга ажратувчи тик кўтарилган қисми.

Уй девори. Ҳужра девори. Ёмонга суркансанг, доғи юқар, Деворга суянсанг — тупроғи. — Мақол

Деворнинг сичқони бор, Сичқоннинг қулоғи бор. — Мақол

Хонанинг шифти ва деворлари кўҳсиз, лекин ялтироқ бўёқлар билан бўялган. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса

2. Бирор ерни (боғ, ҳовли, қўрғон ва бошқалар), ҳудудни ўраб олган ёки қисмларга ажратиб турадиган ғов, тўсиқ.

Чий девор. Пахса девор. Тахта девор.

Эъзозхон ўзини девордан отиб, холасиникига қочиб қутулди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Боғчаларни бир-биридан айирган деворлар кўринмас, ишкомлар, мевазорлар, экин далалари туташ яшил манзара ясайди. — Ойбек, Танланган асарлар

Деворлар тагида адашиб бош кўтарган мунис майсалар эртага қор остида қолишидан бехабар яшнаб турарди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

3. Бирор нарсанинг атрофини ўраб олган ёки уни бўлимларга ажратган қисми.

Ошқозон девори. Силиндр девори.

Ҳатто қорин деворининг чап томонига бармоқ билан босилса, оғриқ ўнг томонда сезилади. — Ҳ. А. Ҳакимов, Ўткир аппендицит.

4. кўчма Гап эшитмайдиган, гап таъсир қилмайдиган; безбет.

Арзга қулоғингиз кар, тебранмас бир деворсиз. — Гулдаста

сфт. Чарчашни билмайдиган, ишлаб толмайдиган одам.

Одамлар уни [Лутфуллани] девкор дер эдилар. С. — Айний, Эсдаликлар

Ҳеч эринмай куч тўкибди Кўкан девкор. Уйламабди: шунча пиёз кимга даркор? — Ғ. Ғулом

Шодибой чарчашни билмайдиган фавқулодда девкорлардан эди. — Ойбек, О.в. шабадалар.

от 1. Ақлдан озган, эси паст; телба, савдойи.

Девонадан ой боши сўрама. — Мақол

Бечора ўғлининг қатлидан кейин девона бўлиб қолибди. — Мирмуҳсин, Меъмор

Ҳўкизман деса индаманг, девонага эътироз билдириб бўлмайдур. — М. Осим, Карвон ёʻлларида

2. дин . Аллоҳнинг васлига етишиш умидида зикр-у самога берилиб, бу дунё ишларидан воз кечган суфий, дарвешсифат одам.

— Ё ҳув, ё ман ҳув, пирим Накшбанд девона кўлласинлар, — деб [каландар] лаълини олиб бориб, чош бошида чўккалаб ўтирган имомнинг олдига қўйди. — С. Айний, Қуллар

Йигит ўчоқ олдига келаётиб, зикрчиларни калака қола-ётгандай такрорлади: Муллабозор девона, ҳақ дўст, ёолло! — П. Турсун, Ўқитувчи

3. кўчма Бирор мақсад, ҳаракатга тамоман берилиб, эс-ҳушдан ажралган.

Эй дилрабо, ишқинг билан девона бўлдим соғиниб. Булбул каби тун кечалар гирёна бўлдим соғиниб. — Ҳамза

Лайли ёримдан айрилиб Девона бўлдим, найлайин. — Тоҳир ва Зуҳра

Ўзин афсун этиб, бўлди афсона, Девон битолмасдан бўлди девона. — Газетадан

4. Хайр-садақа билан кун кўрувчи; гадо, тиланчи.

Девона ҳам хуржунини бир ёʻқотади. — Мақол

Бегона тупроқ ~ девона тупроқ. — Мақол

Дўстлар, бечора, қашшоқ, камбағал девонаман. Най чалиб, ҳар ерда ўқирман ғазал, девонаман. Муқимий.

Ҳиммат қилиб, шу девона боланинг ёʻлига садақа қилишларингизни сўрайман. — Гулдаста

5. с. т. Эркалатиб гапирганда ёхуд ҳазил тариқасида жиннивой, тентаквой каби маъноларда ишлатилади.

— Девона бўлдингми? — деди Сафар чўтир ранги оқариб. — Ойбек, Қуёш қораймас

Пул ёʻқ, девона, пиёда жўнайсанми? — Ойбек,Танланган асарлар