ot 1. Suv kuchi bilan aylanib, katta ariqdan yuqoriga suv chiqaradigan eng qadimiy qurilma; chigʻir.
Kech yengil shabadada barglar asta shildirar, bu mayin sas yalqovlanib aylanayotgan charx-palakning gʻirch-gʻirchiga qoʻshilib ketardi. — Y. Shamsharov, Toshqin
Charxpalak chuqursoy tubidan suv olib, tevarakka jon baxsh etmoqda. — J. Abdullaxonov, Oriyat
2. Madaniyat-istirohat bogʻlariga, bolalar maydonlariga oʻrnatiladigan, bir nechta kajavasi boʻlgan, gorizontal oʻq atrofida elektr quvvati yordamida aylanuvchi katta gʻildirak tarzidagi koʻngilochar inshoot.
[Qiz] Qiyqirib kular, tezlikni pisand qilmas, charxpalak yana oʻn marta tezroq charx ursa ham, unga kamlik qiladigandek edi. — A. Muxtor, Davr mening taqdirimda
- Tarix charxpalagi Tarixiy voqea-hodisalar silsilasi; tarixning gardishi. Abul Abbos Maʼmunning fojiali oʻlimidan soʻng koʻhna tarixning charxpalagi tezroq aylana boshladi. — M. Osim, Karvon yoʻllarida
- Charxpalak boʻlmoq Dumbaloq oshib, oyogʻi osmondan boʻlib yiqilmoq. [Otamurod] Bu ahvolda ikki qadam yurmay charxpalak boʻlib yiqiladi-ku. Emaklagani maʼqulmikan? — M. Mansurov, Yombi