Hayot Foundation лойиҳаси
Лойиҳа ҳақида
Ўз
Ўз

Қидирув

«БОЙ=» бўйича 602 та натижа: Изоҳли

Филтр
Луғат тури
Изоҳли Таржима Терминологик Фразеологик

Луғат мақолалари

88 та
бой

сфт. 1. Мол-дунёси, давлати, бойлиги кўп; бадавлат, давлатманд.

Бой одам. Фақир пиёда юрар. Бой — туяда. — Мақол

Чоракор чораклаб олар, бой акам — ботмонлаб. — Мақол

Хўжайиннинг дадаси катта бой эди, мол-мулкни беҳад йиққан эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Ёшлигимда бойлар эшигида қарол-лик қилганман. — Газетадан

2. Иқтисодий жиҳатдан мустаҳкам, ҳеч нарсадан камчилиги, муҳтожлиги ёʻқ; тўкис, бадавлат.

Юрт бой бўлса, унинг бозори ҳам тўкин бўлади. — У. Норматов, Талант тарбияси

Биз бой эканмиз, деб қазилмаларнинг кулини кўкка совурдик. — Фан ва турмуш

3. (кўпинча жўналиш келишигидаги сўз билан). Таркибида, бағрида керакли ва фойдали нарсалар кўп, мўл.

Темирга бой руда. Ери бойнинг эли бой. — Мақол

Ўзбекистон замини ҳам маъданларга бой. — Фан ва турмуш

Булар ҳам доривор моддаларга бой, ҳам озуқабоп ўсимликлардир. — Фан ва турмуш

Жийда гулининг атирга бой ҳиди уфуриб турибди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

4. Бирор нарсаси, жиҳати, хусусияти етарли даражада, тўла-тўкис, бекам-у кўст.

Бой тил. Бой тажриба. Бой кутубхона.

Отаси ўзининг бой кутубхонаси билан бежиз фахрланмасди. — К. Яшин, Ҳамза

Искандар ҳавас ва таажжуб билан биноларга, бой жиҳозларга, айниқса нозик санъат буюмларига, эшик ва деразаларга назар ташлаб қўярди. — Ойбек, Нур қидириб

Ўтган ҳар бир кун серзавқ, сермазмун, турли воқеаларга бой бўлди. — Газетадан

Унинг хотираси ҳайратда қоларли даражада бой ва тиниқ эди. — Газетадан

5. с.т. шв. (одатда эгалик қўшимчалари билан) Эр; турмуш ўртоғи.

Бойим уйда ёʻқ эдилар. Оч киши мой танламас, қари қиз бой танламас. — Мақол

Айланайин бойимдан, Кишноқи шу тойимдан. — Бойчечак

Ман билдим: аммамнинг бойи ўлибди, Билсанг, аммам есир бўлиб қолибди. — Интизор

6. Бойларга мурожаатда ёки улар ҳақида сўз борганда, уларнинг номи ўрнида ёки номига қўшиб ишлатилади.

Бой ота! Бу гапни бир айтдингиз, яна қайтиб гапирманг! — Ҳамза, Бой ила хизматчи

Хушхабарлар мана энди жанобингиздан бўлади-да, бой почча. — Ҳамза, Паранжи сирлари

Ниҳоят, ичкари ҳовли эшиги тарақ этиб очилиб, Миродилбой кўринди. — У. Исмоилов, Сайланма

7. Киши исмининг таркибий қисми бўлиб келади:

Болтабой. Тешабой, Жўрабой.

  • Бой касал Ўзи оғир бўлмаса-да, парвариш талаб қиладиган ёки шундай парвариш учун баҳона бўлган касаллик; шундай касалликка учраган одам. Дард деган нарса анойи беморни топса, танасидан чиқмай ўтириб олади. Шунинг учун ҳам оғриғининг тайини ёʻқ беморларни бой касал дейишади. — Муштум
  • Бой бермоқ 1. Ютқизмоқ, маҳрум бўлмоқ (ўйинда, ишда, курашда, турмушда). Бой берилган ишга пушаймон бўлишдан фойда ёʻқ. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактабиМенинг бой берадиган нарсам ёʻқ, акаси, бой бериб бўлганман. — А. Мухтор, АсарларҚулай фурсатни бой бермоқ.Шу ғанимат пайтни бой берсак, пахта ҳақида ўйлашнинг ҳожати ҳам қолмайди. — С. Аҳмад, ҲукмҚандай тўғри келса, шундай яшашлик — умрни бой беришликдир. — Газетадан
  • Сир(ни) бой бермоқ Махфий нарсани ёки заиф томонларини билдириб қўймоқ. Сир бой бердинг — бош бой берма. — МақолБўтабой энди қўрқиб кетди, лекин сир бой бермади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариУ сап оғринди, лекин сир бой бермади. — М. М. Дўст, Лолазор
Тўлиқ мақола →
боя

рвш. Сўз бораётган пайтдан бирмунча вақт олдин; ҳали; яқинда.

Боя шивалаб ёға бошлаган ёмғир тинганди. — М. Муҳамедов, Қаҳрамон изидан

Мунира ҳам, Аҳмад ҳам боя ўрталарида бўлиб ўтган тўқнашувни унутмаган эдилар. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

  • Боя(т)дан бери Анчадан бери (сўз бораётган пайтга нисбатан). Чокар боядан бери бир нима демоқчи бўлар, аммо Авазнинг феълини билганидан тилини тишлаб тургандек эди. — С. Сиёев, АвазЖоним билан, боятдан бери айцангиз бўлмасмиди Ойбек, Танланган асарлар.
Тўлиқ мақола →
бўйин

от 1. (3-шахс бирликда — бўйни)

2. Одам ва умуртқали ҳайвонлар гавдасининг бош билан танани бириктирувчи қисми.

Ўғрини солсанг қўйнингга, Сиртмоқ тушар бўйнингга. — Мақол

Хотин — бўйин, эр — бош. — Мақол

Тонгнинг майин шабадаси Нусратбекнинг бўйинларини ёқимли силаб-сийпалади. — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

Тўрткўз бўрининг бўйнидан қаттиқ тишлаб, у ёққа-бу ёққа юлқилаб кўрди. — С. Анорбоев, Ҳамсуҳбатлар

Қора кўзлари учқун сочиб порлайди. Кўкраклар баланд. Бўйни оқ марвариддай силлиқ, лаблари эҳтиросли. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

3. Баъзи асбобларнинг ингичка узунчоқ қисми; бўғиз.

Дуторнинг бўйни. Шишанинг бўйни.

Деворига толгул ва бўйни узун офтобанинг сурати солинган баланд айвон. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Нўш этиб, уйга келурман, ерда турмайдур оёқ, Шишалар бўйни узилсин, бош эгиб қон йиғласин. — Ҳабибий, Девон

4. тех. Ўқ, вал ва шу кабиларнинг подшипникка ўрнатиладиган қисми.

Вал бўйни.

  • Бўйин букмоқ Бу даҳшатни, офатни, у, эҳтимол, бир тақдир, бир зарурият деб тушунганда, балки камтарлик билан бўйнини буккан бўлар эди. — Ойбек, Танланган асарлар
  • Бўйин эгмоқ (ёки солмоқ) 1. Бошни қуйи солмоқ. Иккала от узоқ ёʻл босиб ҳориганидан, оғир бошларини кўтаришга мажоли келмагандай, бўйинларини эгиб турарди. — С. Анорбоев, ОқсойЭгилган бўйинни қилич кесмайди. — МақолШунда ҳам ўзидан паст деб юрган кишисига бўйин эггиси келмади. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ солКумуш уялиб, зўрғагина салом берди ва Юсуфбек ҳожининг яқинига келиб, бўйин эгди. — А. Қодирий, Ўтган кунларБўйин эгиб ҳаммаси, Таъзим қилиб туради. — ОйсулувДушманга бўйин эгма. — МақолЭски раислар бўйин эгармикан бу ёш жувонга. — И. Раҳим, ИхлосЭшбоев бу такаббур, безбет болани бўйин эгишга мажбур қилолмаган эди. — Ёшлик
  • Бўйин қисмоқ [Отам] Бир кун эримнинг узоқ сайилга кетганини эшитиб, уйимга етим боладек бўйнини қисиб кириб келди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
  • Бўйин бермоқ Бўйсунмоқ, гапга кирмоқ, кўнмоқ. У бировга бўйин беришни ёмон кўра-ди. — С. Аҳмад, УфқИкки йигит чопа келиб, унинг жиловидан тутишди. Қора Бахмал бўйин бермай, силтаб ташларди. — С. Аҳмад, Жимжитлик
  • Бўйин бурмоқ Сал норозилик қилиб, ишдан бўйин бурганларнинг боши балога қолар, бундайларга сургун, бадарға доим таҳдид солиб турарди. — К. Яшин, Ҳамза— Сиз, устод, бир нима десангиз, биз бўйин бурган эмасмиз, — деди Меъморнинг чеҳраси очилиб. — Мирмуҳсин, Меъмор
  • Бўйин сунмоқ Номардларга асло сунма бўйнингни, пуч ёнғоққа тўлдиради қўйнингни. — Мақол
  • Бўйин товламоқ (ёки тортмоқ) Бирор ишни бажаришдан, унга қатнашишдан бош тортмоқ. Дарвеш Али қўзғолонини бостиришга Алишернинг ўзини юборинг. Ё Алишер бу ишдан бўйин товлайди, ё бориб, фитнани бартараф қилади. — Уйғун ва И. Султон, Алишер НавоийБу подшоҳимизнинг олий фармони, ундан бўйин товлайдиганларга у шафқат қилиб ўтирмайди. — К. Яшин, Ҳамза
  • Бўйин тўлғамоқ Бизлар бамаслаҳат нима десак, у бўйин тўлғамас. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Бўйин қўймоқ 1. Кўникиб, бирор ишга кириша бошламоқ. Ғуломжон сўнгги кунларда меҳнатга бўйин қўйган бўлса ҳам, энди бундан ўзи қониқа олмади. — Ҳ. Нуъмон, ФаслларАширбек ноилож жиянларининг гапига бўйин қўйди. — Юсуф ва АҳмадБу ишлар худонинг иши, кўн энди, Бўйин қўйгин Оллонинг қудратига. — Юсуф ва Аҳмад
  • Бўйни боғлиқ Тутқун, асир; эргаштириб, судраб юрилган. Бўйни боғлиқ ит овга ярамас. — МақолБўйним боғлиқ ҳам эмас, ечиқ ҳам эмас. Қамоқ бўлмаса ҳам, қамоққа ўхшайди. — Ойбек, Танланган асарлар
  • Бўйнига 1. Гарданига, зиммасига, устига. Катта рўзғорнинг ҳамма гуноҳи раиснинг бўйнига — Ш. Рашидов, Бўрондан кучлиБуларнинг барчаси унинг бўйнига қарз бўлиб ётарди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаНима уволи бўлса — ҳақ бўлсин, ноҳақ бўлсин — гувоҳнинг бўйнига, деб ҳукм қиламан. — Луқмони ҲакимМен қўлимдан келганини қилдим, энди [боланинг] уволи сизнинг бўйнингизга — ерсиз қоладими, етим бўла-дими — А. Қаҳҳор, Асарлар
  • Бўйнига арқон солмоқ Мажбур қилмоқ. Албатта, менинг бўйнимга биров арқон солаётгани ёʻқ. Тушунган одам [колхозга] киради. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
  • Бўйнига миниб олмоқ 1. Бўйсундириб, измига тушириб олмоқ. Эркак бошимни эгиб, қайтиб бораманми, унақада хотиним бўйнимга миниб олади. — С. Аҳмад, УфқКампир кўзига ёш олди: — Ўғилгинамнинг бўйнига миниб олган бу жувонсўхта. — Муштум
  • Бўйнига олмоқ 1. Ўз устига, зиммасига олмоқ. [Ҳомид:] Башарти шу хизматни бажариб беришни бўйнингга олсанг, онт билан айта-манки, давлатимнинг ярмиси сеники бўлсин! — А. Қодирий, Ўтган кунларМарғуба оғирликни яна ўз бўйнига олмоқчи бўлиб турган эди. — С. Зуннунова, Кўк чироқларВоҳидовга шипшитиб қўйишни мен бўйнимга оламан. — С. Зуннунова, Янги директорБир гап билан бойлаб бердим қўлимни, Бойлоғлиман, бўйнимга олдим ўлимни. — РустамБиз жаллод даррасига, оқ пошшо сургунига, хон болтасига, тўралар, бойлар калтагига чидашни бўйнимизга олганмиз. — С. Сиёев, АвазСамад, ўзинг гуноҳингни бўйнингга ол, шундай қилсанг, жазонг ҳам енгил бўлади. — ЁшликБўлди энди, айбни бўйнимга олдим-ку ахир. — К. Яшин, ҲамзаҲамон айбни ўз бўйнингизга олмайсиз, астағфирулло. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Бўйнига осилмоқ Бировга хиралик қилиб ёпишиб олмоқ. Бунча менинг бўйнимга осилиб олдинг?
  • Бўйнига тушмоқ 1. Гарданига, зиммасига, устига тушмоқ. Башарти мажлисдан ўтказишса, бўйнимга катта қарз тушади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариШундай қилиб, мовут менинг бўйнимга тушиб турибди, денг?! — С. Зуннунова, Янги директорАйб кимнинг бўйнига тушди?
  • Бўйнига қўймоқ 1. Гарданига, зиммасига, устига юкламоқ, топширмоқ. Мен ҳозир бой билан гаплашаман, ҳовлингни ўзингга қайтартираман, тўй харажатларини бойнинг бўйнига қўяман. — Н. Сафаров, Танланган асарларкелган совчиларнинг ўзларига ёқмаганига гуноҳнинг барини Кумушнинг бўйнига ағдариб жавоб берар, аммо иккинчи ёқдан тузукроқ жойни кўзлар эдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунларСалимбойвачча қоғозни қўлда маҳкам сиқиб, ғурур билан давом этди: —Бу нарса қўлимдами, ҳеч ким бирон айбни бўйнимга қўя олмайди. — Ойбек, Танланган асарларЁлғон айтмаган бўлса, юзлаштир, бўйнимга қўйиб берсин! — А. Қаҳҳор, Асарлар
  • Бўйнида(ги) Гарданида(ги), зиммасида(ги), устида(ги). Уй-рўзғор, мол-ҳол, бола-чақа — ҳаммаси Холисанинг бўйнида эди. — С. Нуров, НарвойКатта синглим Ойшахон тўртинчи синфда ўқийди. Ҳовлини супуриш, идиш-товоқларни твиш ўшанинг бўйнида. — Х. Тўхтабоев, Сариқ девни минибАввало бўйнингдаги қарзингни уз, ундан кейин кигиз билан бигиз сўра-да. — К. Яшин, Ҳамза
  • Бўйнидан бойлагандай Бирор иш-амални бажаришга мажбурлик ҳолати; мажбуран, эрксиз равишда; истаб-истамай.
  • Бўйнидан соқит қилмоқ Қутулмоқ, озод бўлмоқ. Улар эшакларни бўйинларидан соқит қилиш тўғрисида маслаҳат қилишибди. — Луқмони Ҳаким
  • Бўйни ёр бермаслик Бўйсунмаслик, ўзига эп кўрмаслик, истамаслик. Ўқишга бўйни ёр бермаган Абдусаттор ёшлигида кўча-кўйда судралиб юрди. — ГулдастаПўлатжон Абдураҳмонов ўз ота-онасига ёрдам беришдан бош тортиб, колхозда ишлашга бўйни ёр бермай, текин томоқ излаб, шаҳарма-шаҳар, қишлоқма-қишлоқ дайдиб юрибди. — М. Абдуллаев, Текин томоқ
  • Бўйни ёʻғон кўчма Зўравон, муштумзўр; чапани одам. [Ўғлингизнинг] Бошига бир мушт уриб, бир бурда қаттиқ нон берадиган бир бўйни ёʻғонга тегмасам, мен ҳам юрган эканман. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
  • Бўйни синмоқ Мағлуб бўлмоқ, енгилмоқ. Канизлар эса: — Осимжон сўзида туролмади, бўйни синди-ку, — деб таъна қилди,\ар. — Ж. Шарипов, Хоразм
Тўлиқ мақола →
бўйли

сфт. Муайян бўйи бўлган, бўйга эга.

Баланд бўйли йигит.

Шу пайт кўча бошида ўрта бўйли, қотмадан келган бир аёл кўринди. — Газетадан

Кабинетга баланд бўйли, нозиккина, чиройли бир қиз кирди. — С. Зуннунова, Янги директор

Тўлиқ мақола →
боёк

от 1. ҳарб. Отиш қуролларининг ўқ, снаряд пистонига урилиб, уни чақнатадиган қисми.

2. тех. Буғ болғаларининг ишлов берилаётган деталга зарб билан урилиб, уни тегишли шаклга киритадиган қисми.

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 88 →

Таърифлар ичида

514 та
бой-бўй

бой-бўй унд. с. Ҳайронлик, ҳайратланиш ҳиссини ифодалайди. Бой-бўй, одам деган ҳам шу қадар мукаммал бўладими? А. Муқимов, Донишманд

бой-боён

бой-боён Давлатмандлар, бойлар, ҳоким кишилар. Халққа ҳақиқатни ким тушунтиради? Ҳамма амалдорлар, бой-боёнлар бу ҳақиқатни халқдан яширадилар. Ҳ. Турсунқулов, Ҳаё

давлатмандлик

давлатмандлик Бой-бадавлат бўлиш; моддий жиҳатдан бақувватлик, катта иқтисодий имкониятларга эгалик. Давлатмандлик нималарга қодир эканига унинг [Қоплонбекнинг] фаҳми

қўшчи-қўлончи

қўшчи-қўлончи айн. Қўшчи 2. Мулла Омонбой, шаҳардаги қўшчи-қўлончи, сайис, мирохур, бой-у боёнлар, ошна-оғайниларингизга хат-патингиз ёʻқми? Ғ. Ғулом,

бойқуш

бойқуш айн. 1 боёʻғли. Бойқушнинг кетидан эргашсанг, вайронага борасан. Қанотли сўзлар Одам шарпасини сезган бой-қуш учиб кетди. С. Аҳмад, Уфқ кўчма Салбий ёқ

Ҳаммасини кўриш · 514 →