Qidiruv

Kigiz, etik, piyma.BAŞMAK, BOT, (ÇORIK)

ot 1. anatomiya Tananing boʻyindan yuqorigi, oldingi (odamda, hayvonlarda) qismi; kalla.

Doʻst boshga boqar, Dushman — oyoqqa. — Maqol

Oʻzbek oyim boshi bilan keliniga rizolik bildirib, barakalla! deb qoʻydi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Badanim oʻt boʻlib yondi, boshim ogʻrib, koʻzlarim tindi, — dedi Hoji xola. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

U shoshib, ot boshini chap tarafga burdi. — S. Ahmad, Ufq

2. koʻchma Aql-hush, miya.

Togʻning koʻrki tosh bilan, odamning koʻrki bosh bilan. — Maqol

Agronomga oʻz boshi bilan ish qilishga ruxsat berish kerak. — S. Nurov, Narvoy

Qoratoy Yoʻlchining yelkasini doʻstona qoqib dedi: — Rosa boshing bor, inim Yoʻlchi, oltin boshing bor. Gaplaring — bari haq. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Boshliq, rahbar.

Yaxshi yigit — davraning boshi. — Maqol

Yaxshi xotin erni elga bosh qilur, Yomon xotin erini gado qilur. — Maqol

Yomonga bosh boʻlguncha, yaxshiga yoʻldosh boʻl! — Maqol

Qirq yigitga bosh boʻladigan xotin edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Singlingning toʻyiga sen bosh boʻlasan, sening toʻyingga Robiya bosh boʻladi. — Oʻ. Hoshimov, Ikki eshik orasi

4. sft. Lavozim, mansab jihatdan katta, yuqori turuvchi.

Rustam Surxondaryo viloyatidagi kolxozda bosh agronom boʻlib ishlayotibdi. — Mushtum

Direktorning bu gapi bosh injenerga qaymoqday yoqib ketdi. — Mushtum

Uning otasi bosh choʻpon, oʻzi esa choʻpon yordamchisi boʻlib ishlay boshladi. — Gazetadan

Bundan soʻng ham bosh mirzoligingizni emas, mirza Anvarligingizni ehtirom qilamiz. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

5. Ulkan, katta, asosiy.

Ozgina yurgach, Bogʻizogʻonning bosh arki oldidan chiqdilar. — Oybek, Navoiy

Mana Xorazmning janubiy bosh darvozasi. — I. Jabborov, Koʻhna xarobalar siri

Bosh sovrin taʼsis etildi — Gazetadan

6. sft. Eng muhim, asosiy, yetakchi.

Keyinchalik maktab sahnasida oʻynaladigan spektakllarda hamisha bosh rollarni ijro etadigan boʻldi. — S. Karomatov, Hijron

— Huzuringizga kelishimning bosh sababi shundadir! — dedi Hasanali. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

7. sft. Eng oldingi, birinchi.

Qutidor boʻlsa, koʻz ochib koʻrgan qudamiz, xotining boʻlsa, bosh kelinimiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Yoshi ulgʻayganda uylanganidan, bosh bolasi men edim. — Oybek, Tanlangan asarlar

8. koʻchmas.t. Odam, kishi.

Bir boshga bir oʻlim. — Maqol

Bir boshga yuzta xoʻjayin bor. — S. Nurov, Narvoy

Bu bosh dunyoga kelib nimalarni koʻrmadi-a! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

9. sanoq sonlar bilan Chorva hisobida har bir adad jonivor.

Har bosh sigirdan ikki yarim ming litrdan sut sogʻib olindi.

Kolxoz chorvasiga bir yuz oʻn toʻqqiz bosh mol qoʻshildi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

10. Tik narsalarning tepa qismi, uchi, choʻqqisi.

Shamol boʻlmasa, daraxtning boshi qimirlamaydi. — Maqol

Toqatliga togʻlar egar boshini, toqatsizning birovlar yer oshini. — Maqol

Quyosh tik koʻtarilib issiqdan maysalarning boshi egildi. — Shuhrat, Shinelli yillar

Gul ochilgay qonlarning boshida, Lolalar bor buloqlarning toshida. — H. Olimjon

11. Biror marosim, tadbir, voqea-hodisaning roʻy berish, amalga oshish jarayonidagi dastlabki bosqich.

Yusufbek hojining oʻzi ish boshida turib, Oybodoqqa tashqari hovlini tozalatardi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Yuring, xolajon, qizni oʻzim topa-man, toʻyning boshida oʻzim boʻlaman, yor-yorni ham oʻzim aytaman — O. Yoqubov, Pyesalar

Bildimki, bu igʻvolarning boshida oʻzi bosh-qosh. — K. Yashin, Hamza

12. Yon, old, tomon.

Saidmurod aka xashakchilar boshiga borganda, ular tushlikka chiqishgan ekan. — N. Qobul, Bemorlar

Tez-tez boshimga borib tur. — S. Ahmad, Yulduz

13. Oʻrin, karavot va shu kabilarning bosh qoʻyiladigan yuqori tomoni; shunday oʻrinda yotgan kishining beldan yuqori tomonidagi joy.

soʻri ustiga yozilgan oʻrinning bosh tomonidagi uchi tepaga choʻnqaytirib qoʻyilgan yostiqlar ozoda hayotdan xabar berardi. — Shuhrat, Shinelli yillar

oʻrnidan dik etib turib, karavot boshiga tashlab qoʻyilgan shimning kamarini sugʻurib oldi. — M. M. Doʻst, Lolazor

Asqar ota borib, sagʻananing bosh tomoniga choʻkka tushdi va baland ovoz bilan quron oʻqidi. — A. Qahhor, Asarlar

Hoji Kumushning boshiga kelib oʻtirdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Bir vaqt hushimga kelsam, otam boshimda yigʻlab oʻtiribdi, — dedi Hoji xola. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

14. Baʼzi otlar bilan birikib, shu ot orqali ifodalangan narsaning oʻzini yoki u oʻrnashgan joyni, yon-atrofini bildiradi.

Nigor oyim oʻchoq boshida ovqat pishirish bilan mashgʻul edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Mullanavroʻz xirmon boshida qoldi. — S. Ayniy, Qullar

Otam mashʼalani tutib, oxur boshiga bordilar. — Sh. Xolmirzayev, Ogʻir tosh koʻchsa

Haydar ota shu bahona bilan u yoq-bu yoqni ham koʻray deb, aylanishroq boʻlsa ham, bozor boshidan yurdi. — A. Qahhor, Asarlar

15. Choʻziq, davomli, boʻyli narsalar, joy, maydonlarning boshlanish joyi yoki oxiri, etagi; shunday narsalarning ikki uchidan, chekkasidan, tomonidan biri.

Daryo boshlangan joy daryo boshi deyiladi. — Geografiya

Yormat Yoʻlchini sudrab, koʻchaning boshiga, aravalar toʻxtagan joyga yugurdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Xiyobonning bu boshida naqshdor, havorang baland ayvonning bir chekkasi koʻrinib turardi. — A. Qahhor, Asarlar

Avaz dala boshida, omonat bir chayla soyasida soch olib turardi. — S. Siyoyev, Avaz

Xonaning u boshidan bu boshiga yurdi. — Shuhrat, Shinelli yillar

16. Voqea, hodisaning, biror muddat yoki faslning, asar, matn va shu kabilarning boshlanish joyi, payti, avvali, muqaddimasi.

Ishimning boshi yoʻq, Oshimning moshi yoʻq. — Maqol

Toʻyning boshi — boshlanguncha. — Maqol

Qiz soʻzning boshini eshitib iljaydi, oxirini eshitib, qoʻrquvdan boʻzardi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Mamlakat urushning boshidayoq otadan ayrilib, ona qoʻlida qoldi. — Oʻ. Umarbekov, Sirli sohil

Toʻti bu xatning boshini eshitiboq, oʻzini yerga koʻtarib urgan edi. — S. Zunnunova, Olov

— Men, boʻlmasa, gapni boshidan boshlay, — dedi Abdurasul. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Sentyabr boshlarida polk gʻarbga tomon yoʻl oldi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Homidning sovchisi boshqa sovchilarning muqaddimasi, yoz boshida keladigan qaldirgʻochlarning yoʻlboshchisi edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

17. Voqea, hodisa va shu kabilarning boshlanishi uchun bahona boʻlgan narsa, dastlabki sabab.

Qoʻshnimning oshi — janjalning boshi. — Maqol

Qumriniso Sobiraxonga koʻz qisib: — Oʻyin-kulgimizning boshi Bahrixonning toʻyi boʻladi, — dedi. — A. Qahhor, Xotinlar

Baxtni birovlarning ostonasidan qidirishning oʻzi baxtsizlikning boshi! — A. Qahhor, Ogʻriq tishlar

18. Baʼzi oʻsimliklarning kalla yoki chochoq shaklidagi hosili, mevasi.

Topgan gul keltirar, topmagan — bir bosh piyoz. — Maqol

Pesh-taxta oldiga borib, savatdagi uzumdan bir bosh tanladi-da, tarozi pallasiga qoʻydi. — K. Yashin, Hamza

Qayoqdan ham bir bosh koʻknor topib ichirdik, ogʻziga jiydaning suvini tomizib koʻrdik. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

19. sanoq sonlar bilan Karra, hisob.

20. 3-shaxs egalik va joʻnalish kelishik, oʻrin-payt kelishik, chiqish kelishik affikslari bilan koʻmakchi vazifasida qoʻllanadi (boshiga, boshida, boshidan).

sft. 1. Boshi, kallasi bor.

Yetti boshli ilon (ertaklarda).

U [Qoratoy] oʻttiz sakkiz-qirq yashar, yumaloq, katta boshli, bilaklari yoʻgʻon kishi edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Buning orasida ilon boshli bilaguzukdan tortib har xil taqinchoqlargacha chiqdi. — M. Mansurov, Yombi

2. koʻchma s. t. Aqpli, aqlli-hushli.

Boshli yigit. Oltin boshli otang bilan qolguncha, paxmoq boshli onang bilan qol. — Maqol

Boshliq boʻlsang, boshli boʻl. — Maqol

1. Boshni boshga qilib, boshni boshga qaratib.

Boshma-bosh yotmoq.

2. Birni birga (ustiga pul yoki boshqa narsa bermasdan, olmasdan).

Boshma-bosh qilmoq. Boshma-bosh almashtirmoq.

Bu otingga boshma-boshga koʻnayin, Boshma-bosh alishsang, sholni berayin. — Gulshanbogʻ

Otang olib kelgan boyning qizini. Boy qiziga seni qildik boshma-bosh. — Boʻtakoʻz

ot 1. Bugʻdoy, arpa singari oʻsimliklarning poyasi uchidagi don hosil boʻladigan choʻzinchoq toʻpguli hamda don boʻlib yetilgan shunday toʻpgul, bosh.

Boshoq chiqarmoq (tortmoq).

Bir gal yarimta boshoqni sudrab ketayotgan chumolini koʻrganman. — Oʻ. Hoshimov, Ikki eshik orasi

Mehnating singani uchun har boshoq Oyogʻosti boʻlsa, koʻrinar uvol. — Gʻ, Gʻulom

Normatga bu yerda har boshoq tagida bir odam yotganday tuyuldi. — I. Rahim, Chin muhabbat

2. ayn. Mashoq.

Boshoq termoq.

Kolxozning bugʻdoyi yigʻib boʻlingach, boshoq terishga ruxsat berishadi. — Sh. Joʻrayev, Bola dunyoni tebratar

Koʻrsaki, bolalar shamolday yelib Boshoqlar teradi uyqularida. — Sharq yulduzi

sft. 1. Zikr qilingandan, aytilgandan, koʻrilgandan yoki koʻzda tutilgandan boʻlak; oʻzga.

Joni boshqaning tani boshqa. — Maqol

Boshqaning tilla-gavharidan onangning sariq chaqasi yaxshi. — Qanotli soʻzlar

Bizga bosh boʻlib turgan odam shunaqa deb oʻtirsa, boshqalardan nima oʻpkalaymiz. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

— Qiz koʻnmaydimi, demak, uning koʻngli boshqa birovda, — dedi Qadamboy ogʻa. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

uning qalbi goh-goh boshqa bir qiz yodi bilan toʻlib-toshar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Menga boshqa soʻzingiz boʻlmasa, sizga javob. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Mustaqil, alohida; biror xususiyati bilan farq qiladigan; boshqacha, oʻzgacha.

Oʻnta boʻlsa, oʻrni boshqa, qirqta boʻlsa — qiligʻi. — Maqol

Bilak — bir, barmoq — boshqa. — Maqol

[Abdurahmonboy:] Taqsir, aslida koʻtar maliklarning eli boshqa, suvi boshqa boʻlgan. — N. Safarov, Husnijamol

Bu haqda boshqa fikr boʻlmagan i uchun, maorifdan boshqa muallim soʻrashga qaror qilindi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Sen meni kim bilan tenglashtirmoqchisan?-Gulnor boshqa, men boshqa demoqchi — Oybek, Tanlangan asarlar

— E, u vaqtlar, — dedi xoʻrsinib Rixsi xola, — boshqa edi. — S. Zunnunova, Yangi direktor

3. Begona, oʻzga, yot; birov.

Boshqalar oldida uyaltirib qoʻymoq.

— Pichoqni oʻzingga ur, ogʻrimasa — boshqaga, degan bir gap bor, — dedi jiddiy vaziyatda qutidor. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

4. rvsh. Tagʻin, yana, qayta, takroran.

Keyin yotoqxonaga borguncha bu gapga boshqa qaytishmadi. — Oʻ. Usmonov, Qismat

Qodir boshqa ichmaslik sharti bilan ikkinchi piyolaning yarmini ichishga rozi boʻldi. — A. Qahhor, Asarlar

5. koʻm. vzf. (chiqish kelishigi soʻz bilan) Boʻlak, tashqari.

Bundan boshqa.

— Menga qolsa, oʻrtada shundan boshqa hech gap yoʻq, oʻgʻlim! — dedi [hoji]. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar