от 1. Қўл ва оёқ панжасининг бешта ҳаракатчан қисмидан ҳар бири.
Бош бармоқ. Кўрсаткич бармоқ. Ўрта бармоқ. Беш бармоқнинг бирини тишласанг, бари оғрир. — Мақол
Кучли изғирин қулоқларни кесади, совуқдан оёқларнинг бармоқлари увушади. — Ойбек, Танланган асарлар
Момиқ пахталар унинг [Гавҳарнинг] нозик бармоқларига ўзи илашиб чиқар, чаноқлар ҳайратдан оғиз очиб, силкиниб қоларди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
Унинг [Гуландомнинг] бармоқлари дутор қилларида моҳир ўйнади. — Ойбек, Танланган асарлар
2. Тахминан ўрта қўл (бармоқ) энига баравар узунлик ўлчови.
Кимга бармоқдай, кимга тирноқдай. — Мақол
Бешта бало недан келар, Икки бармоқ тилдан келар. — Мақол
Бўйи ердан тўрт бармоқ кўтарилган ғўза ораларига ёйилган хотин-қизлар пахта оралиғидаги ёт ўтларни термоқда эдилар. — С. Айний, Қуллар
3. тех. Машина ва механизмларнинг ғўлача шаклидаги қисми.
- Бармоқ билан санарли Оз, жуда кам (қолган). Сизга ўхшаш моҳир қурувчилар бармоқ билан санарли, бетончилар эса, битта ҳам ёʻқ. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучлиАгар бундай кишилар илгари бармоқ билан санарли бўлган бўлса, бундан кейин юзлаб, минглаб чиқади. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Бармоқ босмоқ Ҳужжатга имзо ўрнига бармоқ изларини туширмоқ. Деҳқон йигит қувонч ва умидга тўлиб, Аҳмад Ҳусайндаги варақага бармоғини босади. — Ойбек, Нур қидирибОта-бувамизнинг расмича шу бармоқни босаверамиз-да. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Бармоқ вазни Алпомиш ўзбек халқининг миллий шеър вазни бўлган бармоқ вазнида тўқилган. — Ҳ. Олимжон, АлпомишСизнинг ғазалларингизни бармоқдаги шеърларингиз билан қиёс қилганда, ғалати бир ҳодисага дуч келганман. — У. Норматов, Талант тарбияси
- Бармоқ орасидан қарамоқ Бепарво, лоқайд бўлмоқ, етарли даражада аҳамият, эътибор бермаслик. Бўтабой ака баъзан муроса ёʻлини тутганда, сиз бунга бармоқ орасидан қараётибсиз. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Бармоғини бигиз (ёки найза) қилмоқ Кўрсаткич бармоғи билан ишора қилмоқ, танбеҳ бермоқ. — Ҳақорат қилма, — Қобил бармоғини бигиз қилиб, Ўтапга ўшқирди. — Ҳ. Ғулом, МашъалБармоғини қизнинг кўзига бигиз қилган экан, қиз дод деб юборибди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Бармоғини тишламоқ 1) афсус қилмоқ, аттанг демоқ. Билган билганин ишлар, Билмаган бармоғин тишлар. — МақолЭринчоқ икки ишлар, охири бармоғин тишлар. — МақолВақтингни ўтказиб, бармоғингни тишлаб қолма. — Қанотли сўзларҲовузни қишлоқ ичидан сув ташиб тўлдиришга келганда, ҳамма бармоқ тишлаб қолди. — МуштумҚосимов унга Икомилжонга/ дарҳол жавоб қилмади, аксинча, бармоғини тишлаб, узоқ вақт жим юрди. — И. Раҳим, Ихлос
- Беш бармоғини оғизга тиқмоқ (ёки урмоқ) Беш бармоғинг оғзингга тиқма, инсоф сари барака деганлар.
- Беш бармоқдай билмоқ Жуда яхши билмоқ; аниқ тасаввур қилмоқ. Нарсаларнинг қадрини беш бармоқдай билади. — Қ. МуҳаммадийТошкентдан келган Миршарипов Хоразм ўлкасини беш бармоғидай яхши биларди. — Ж. Шарипов, ХоразмНоила ҳаммани беш бармоғидай билади. — С. Зуннунова, Олов
- Икки бармоқни бурунга тиқиб қолмоқ Бизнинг шартимиз шуки ерсиз ва кам ерли камбағаллар икки бармоғини бурнига тиқиб қолмасин! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча— Ҳали икки бармоғимизни бурнимизга тиқиб юраверамиз денг? — Замон ҳаяжонланиб яна сўради. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Ўн икки бармоқли ичак