«Aqlsiz» boʻyicha 34 ta natija: Izohli
sft. 1. Aqli yoʻq, beaql.
Musulmonqul oʻzini mingboshi eʼlon qilib, aqlsiz bir goʻdakni [Xudoyorni] xon koʻtarib, el yelkasiga mindi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
2. Aql ishlatmasdan qilingan, ahmoqona.
— Bundoq aqlsiz ishlarni qoʻyaylik, xotin! — deb muloyimona soʻzlab ketdi [Hoji]. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
ot 1. Inson miyasining dunyoni aks ettirish va shaxsning voqelikka munosabatini boshqarib turadigan faoliyati; fikrlash qobiliyati.
Jonzotlar ichida birgina odamzodga aql ato etib, yuragiga diyonatni joylabdi. — N. Norqobilov, Toʻqnashuv.
2. Fikrlash qobiliyatining amali; fahm-idrok, zehn.
Aqling bilan koʻr, koʻz aldaydi. — Maqol
Qaysi vazirim aqli ziyrak, donishmandligini bildirsa, xazinamdan oʻn tillo va bosh oyoq sarpo beraman. — Luqmon Hakim.
3. Mulohaza, maslahat tarzidagi fikr.
Koʻpdan koʻp aql chiqar. — Maqol
Endi meni aqlim shukim, oʻshal kandidatingiz tomoniga oʻtganlarni qoʻlga olish uchun Nurmat akamning hovlisiga chaqirib, bir oz ziyofatcha bilan koʻngillarini topib shoyad qoʻlga olib qolarmiz. — Hamza, Burungi savollar
1. Aqliy jihatdan.
Asadbek, faqat jisman emas, aqlan ham oqsoq boʻlganlar valdiraganida jim oʻtirolmasdi. — T. Malik, Shaytanat
2. Aql bilan.
Madaniyatli inson har qanday qiyin sharoitda ham oʻzini yoʻqotmaydi, aqlan yoʻl topib, mushkulini oson qilishga intiladi. — Gazetadan
sft. Aql-idrok faoliyatiga oid, fikr yuritish bilan bogʻliq.
Aqliy mehnat.
Oʻlimigacha bemor aqliy qobiliyatini toʻliq saqlab qolgandi.
Oʻlimigacha bemor aqliy qobiliyatini toʻliq saqlab qolgandi. — Gazetadan
sft. 1. Aqli raso; miyali.
Aqlli bola. Aqlli yigit. Aqlli oʻzini ayblar, aqlsiz — doʻstini. — Maqol
Muallim oʻrta yashar, aqlli, yoshlarga mehribon kishi edi. — Oybek, Nur qidirib
Aqlli kishilarning sadagʻasi ketsang ham arziydi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
2. Aql bilan vujudga kelgan; fahm-farosatdan, bilimdonlikdan dalolat beradigan.
Aqlli tadbir. Aqlli ish.
Uning [Davlatyorning] baʼzan loʻnda va aqlli gaplarini eshitganda, Elmurod huzur qilardi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
3. Ziyrak, fahmli, hushyor (hayvon va qushlar haqida).
Aqlli it.
Davraga eʼlonchi chiqib: — Hov, yaxshilar, hozir biz sizlarga nomerlarni: aqlli otlar oʻyinini koʻrsatamiz, dedi. — T. Obidov, Yusufjon qiziq
ot Es-hush, fahm-idrok, farosat.
Elmurod xayol ichida asta-sekin odimlar ekan, gapirdi: — Oʻzining aqli-hushi joyidami? Koʻrinishidan yomonga oʻxshamaydi-ya, oʻzi!? — P. Tursun, Oʻqituvchi
zehnsiz ayn. Aqlsiz.
miyasiz Aqli yoʻq, aqlsiz, beaql. Miyasiz odam.
ongsiz Ongi, aql-idroki yoʻq; aqlsiz. Tushunchasi yoʻq, tushunmagan, ongi past.
bexirad esk. kt. Aqli yoʻq; aqlsiz. Bexiradlardan janobi tojdorlarga har roʻz, balki har soat xavf bordir. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar Bu bexirad bandalaringning jazolarini
beaql Ongi, fahm-farosati past; aqli yoʻq; aqlsiz, Beaqlning ohi yoʻq, Bogʻlamoqqa shoxi yoʻq. Maqol Aqlni beaqldan oʻrgan. Maqol Beaql yoʻldoshdan yaxshidir tayoq. Murod
qoqvosh Miyasida, kallasida hech narsa yoʻq; miyasiz, aqlsiz. [Jamila:] Obbo, qoqvosh-ey, sen belingni bogʻlaguningcha, Shokirvoy paxtasini undirib, terib ham oladi. J. A
Bu ertakda Eshchonboyning joʻxorisiga Matchonboyning tuyasi kirib ketishi va uni qanday chiqarish haqidagi voqea kulgili tarzda hikoya qilinadi. Qozining nodon
Bir chol va kampir oʻzlarining yagona oʻgʻlini uylantirishga qaror qilishadi. Kelin uyga kelganidan soʻng, u hech qanday uy ishiga qoʻl urmaydi va chol-kampir u
Bu ertakda otasidan qolgan mol-mulkni sovurgan yigitning qirq doʻsti tomonidan tashlab ketilishi va boyning xotini bilan boʻlgan sarguzashtlari hikoya qilinadi.
