ot
1.
Oʻylash, fikrlash jarayoni; oʻy, fikr.
Har kallada ming xayol. — Maqol
[Ibn Yaminning] Xayolida qoʻrqinchli fikrlar aylanardi. — K. Yashin, Hamza
Yosh shoir doʻstlarimga tinchimas xayol, ilhom zavqlari tilayman. — Gazetadan
2.
Tasavvur.
Gulnorning koʻzlari, yuzi yolgʻiz Yoʻlchining xayollaridagina kuladi, jilvalanadi. — Oybek, Tanlangan asarlar
[Boburning] Xasta xayolida birdan qilich tutgan Tanbal gavdalandi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
3.
Orzu, fantaziya.
Istiqbolning shirin xayollariga koʻmilgan holda maxdum asr namozi uchun tahorat olar edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
Ammo oʻz elimga qaytib koʻrdimki, Shamayda oʻylaganlarim, oshiqqanlarim shirin bir xayol emish! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
4.
Es, xotira.
Oʻshanda bu qiz uning [Yod-gorning] nazarida farishtadek jonlangan, xayolida allanechuk muqaddas bir iz qoldirgan edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Xayolim meni uzoq oʻtmishga olib ketadi. — Gazetadan
- ...degan xayolda yoki ...degan xayol bilan 1. Fikran muayyan xulosaga kelib; shunday deb oʻylab.
Bir ozdan keyin balkon eshigi gʻiyqillab ochilib, yopildi. U Tamila opami, Zokirjonmi, degan xayolda qayrilib qaramadi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq solSidiqjon uni [bolani] albatta bir nima chaqdi, degan xayolda tura solib yugurdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariU [chol], uyimning buzilishini koʻrmay, degan xayolda orqasini oʻgirgach oʻt yoqa boshladi. — Oʻ. Usmonov, Sirli sohil
- Puch xayol Amalga oshmaydigan, xom xayol.
Ammo oliy maktab orzusi men uchun yolgʻiz puch xayol boʻlsa ham, undan voz kecha olmadim. — Oybek, Nur qidirib
- Xayol olib ketmoq (yoki qochmoq)
Saodatxonni yana xayol olib ketdi. — S. Zunnunova, Yangi direktor
- Xayol surmoq Oʻylamoq, fikrlamoq.
Pastakkina ayvon yonida oʻrta yoshlardagi bir odam., xayol surib tikka turibdi. — S. Zunnunova, Olov
- Xayol qilmoq 1. Oʻylamoq.
Madrasa qurilishida bir ishkallik chiqmadimikin, deb xayol qildi u [Qavom]. — Mirmuhsin, Meʼmor;U [Yoʻlchi] dam oʻylab, xafa boʻladi, dam ancha pul yuborib, onasini sevintirishni xayol qiladi. — Oybek, Tanlangan asarlar;Rafqon va Shoʻrsuv dashti-da dushman bilan toʻqnashuvni xayol qilib, [Ahmad mirzo] Rafqon tekisligiga borgoh qurdi. — Mirmuhsin, Meʼmor
- Xayolga botmoq (yoki tolmoq, choʻmmoq) Uzoq vaqt chuqur oʻylanish holatida boʻlmoq.
Dumaloq stol ortida bir odam xayolga choʻmib oʻtiribdi.Rasuljon hozirgina oʻqib boʻlgan xatning bir chetidan ushlaganicha, xayolga botgan edi. — J. Abdullaxonov, Xonadon[Avazning] Tushidagi ishoralar uni xayolga toldirgan edi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Xayolga kelmoq Esga, xotiraga tushmoq, xotirada tiklanmoq.
Xayoliga kelgan hamma narsani Gavharga bir-bir aytib berdi. — P. Qodirov, Uch ildizKoʻpdan beri xayolimga kelmagan narsalarni esimga solib qoʻygani uchunmi, u bilan bahslashgani soʻz topolmay qoldim. — I. Rahim, Hilola
- Xayol(i)ga (ham) keltirmaslik 1. Tasavvur qila olmaslik.
Rad javobi olish qanchalik ogʻir ekanini sen xayolingga ham keltirmaysan. — X. Sultonov, Onamning yurti;Mirzakarimboy yerga oʻch odam edi. Hatto yer sotishni xayoliga keltirmagan odamlarning yerlarini oʻzinikiga qoʻshish uchun hech nimadan toymas edi. — Oybek, Tanlangan asarlar;Doktor, Hamzani bu yerda uchratishni xayoliga ham keltirmagandi. — K. Yashin, Hamza
- Xayoldan ketmaslik Bot-bot yoki doimo xayolda gavdalanmoq.
Ammo tushlik paytgacha Iblis xayolimdan nari ketmadi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakatiAvazning xayolidan bir-biridan mashʼum, yurakni tilka-pora qiluvchi manzaralar ketmay qoldi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Xayol(i)dan kechmoq (yoki oʻtmoq) Maʼlum bir muddat biror narsa toʻgʻrisida oʻylamoq, fikrlamoq.
Shu bilan birga uning xayolidan gʻalati fikrlar ham kechib turdi. — P. Tursun, OʻqituvchiHar ikkalasi ham har bir ikir-chikirni xayolidan kechirib biron narsa topishga urinar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariNegadir [Charosning] xayolidan Dilshod aytgan degan fikr lip etib oʻtdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
- Xayol(i)dan koʻtarilmoq Esidan chiqmoq.
Kitobni kutubxonaga topshirish xayolimdan koʻtarilibdi.
- Xayoli joyida emas Ruhan bezovta, oʻy-fikri tarqoq.
Bolam boyoqish notinchroq boʻlib qoldi. Xayoli ham joyida emas. — Mirmuhsin, Meʼmor
- Chodir xayol
- Har xil xayolga bormoq 1. Shubhalanmoq, yomon fikrga bormoq.
[Nigorani] Shu qadar koʻrgisi keladiki! Biroq kech boʻlib qoldi. Uy egalari har xil xayolga borishlari mumkin. — S. Anorboyev, Oqsoy;[Stepan Sokolov:] Keldinglarmi Nega shuncha qolib ketdilaringiz, har xil xayolga borib, hayron boʻlib turgandim. — K. Yashin, Hamza
