Қидирув

Гапдаги ўрин, пайт ва шу кабилар маънони таъкидлайди, таъкидлаш, кучайтириш учун хизмат қилади.

Тонг отгандан то кун ботгунча ишладим. Тошкентдан то Қаршигача ухламадим. Етти ёшдан то етмиш ёшгача.

Кўзойнакни тақиб, эрталабдан то шомгача, баъзи вақт кечалари ҳам ўқиди. — Ойбек, Танланган асарлар

Пастдан то чўққиларигача митти-митти чуқурчалар, токчалар қопланиб ётибди. — Ш. Холмирзаев, Қил кўприк

Раҳим Саидов то бир қарорга келгунча, Саид ака масалани ҳал қилди. — У. Умарбеков, Ёз ёмғири

Ҳар кун тонг қоронғисида ишга тушиб, то пешин намозига қадар ҳеч қаёққа қўзғалмайдиган бачканадўз бу кун қиём бўлмасданоқ дўконхонадан чиқди. — Ойбек, Танланган асарлар

от 1. Бўйиннинг энгак ости (тумшуқ ости) қисми.

Канизак кўк рўмолини томоғининг тагидан боғлаб олган ерга қараб жадаллаб келар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Бирорта одам зиғирча камчилигимиз ҳақида оғиз очса, томоғидан ғиппа бўғамиз. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

2. анат. Қизилўнгач билан кекирдак бошланадиган ер; бўғиз.

Томоқ оғриғи. Томоғим оғрияпти.

Қизда уйқу ёʻқ. Унинг бадани қизғин, томоғи қақраган, юраги шиддатли уради. — Ойбек, Танланган асарлар

[Абдураҳмонбой] Томоғига совуқ ҳаво тиқилгандай, бир энтикди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Ҳар ютуми томоқни қириб ўтади. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. Таом, овқат, овқатланиш.

Тамли томоқ. Томоқ емоқ. Томоқ қилмоқ. Қарини томоқ асрайди. — Мақол

Уйдагиларнинг сўзларинигина эмас, ҳатто томоқ чайнашларини ҳам эшица бўлар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Томоқдан кейин Отабек ҳам бир оз ухлаб олиш учун ётди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от 1. Киши организмининг ҳолати; соғлиқ.

Тобим яхши. Тоби дуруст эмас.

— Ота, тобингиз жойидами? — деб сўради йигит ташвишланиб. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Меъёрига етиш, етилиш (етилганлик) даражаси, ҳолати.

— Ернинг тоби бундан ор-тиқ бўлмайди, — деди у синовчан назар билан ёнидагиларга қараб. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

Ҳосил мўл, тобида силос қилмасак, шираси камайиб, бурди кетади. — Ф. Нуруллаев, Бўз йигит

Сайислар билади отнинг тобини. — Эргаш Жуманбулбул ўғли

3. кўчма Хоҳиш-истак, майл, рағбат.

Ишга тобинг борми, жиян? — Ойбек, Танланган асарлар

На ўқишга, на юмушга тоби ёʻқ, таъби нозик — Гулдаста

4. Чидам, тоқат.

Тоб бермоқ.

Отангга берма азоб, Азобга қолмаган тоб. — Ҳ. Олимжон

5. Тафт, дам.

Қорамтир, қўнғир, пушти булут карвонлари гўё қизил шуъла тобидан шарққа шошилиб қочар эди. — П. Турсун, Ўқи-тувчи

6. шв. Худди, нақ.

Сен опанг Жумагулнинг тоб ўзисан, лекин бир озгина фарқинг бор, холос. — Ж. Шарипов, Хоразм

от 1. Ер юзасининг теварак-атрофдаги текислик, тепалик ёки бошқа баландликка нисбатан якка ёки қатор ҳолда баланд кўтарилган, одатда, турли тош, қаттиқ жисмлардан иборат қисми.

Тоғ тизмаси. Тоғ жинслари. Тоғнинг кўрки — тош билан, Одамнинг кўрки — бош билан. — Мақол

Кўринган тоғнинг йироғи ёʻқ. — Мақол

Лагер тоғ тагига жойлашган. Шарқи-жанубий томон айлана кетган тоғ. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Жанубдан, кенг ва яшил бағирли Аравон тоғидан аллаловчи салқин, сарин шабада эса бошлайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Узоқдан қорайиб кўриниб турган тоғ ўркачига тўлин ой миниб олди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Олмосдек серқирра, офтобда чўққилари ярқираб турган баланд қорли тоғлар кўзни олади. — Мирмуҳсин, Меъмор

Атрофни осмон-ўпар тоғлар ўраб олган — К. Яшин, Ҳамза

2. Аҳоли яшайдиган тоғли жой, ўлка; тоғлик.

Ўрганишда ҳам гап кўп. Отанинг ўзи айтди-ку, у тоғда туғилиб, тоғда ўсган. Ҳа, у тоғнинг ўз одами. — С. Анорбоев, Оқсой

3. кўчма Нарсаларнинг баланд (тоғ каби) уюми.

Ётиб ейишга тоғ ҳам чидамайди. — Мақол

Эл хирмонида тўпланаётган оқ олтин тоғларининг қомати юлдузлар сари бўй чўзди. — Газетадан

4. кўчма Оғир юк, машаққатли иш, ташвиш, ғов ва шу кабилар рамзи сифатида қўлланади.

Ғам тоғи. Елкадан тоғ ағдарилгандай бўлди.

Отабек гўё тоғ остида қолган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Шунча тадбир билан қочгани ҳолда, дипломини эсидан чиқарганидан Аъзамни ваҳима тоғи елкасидан босди. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар

Ҳар гўшадан оқди тинмай тилсиз фарёд, Босган эди бало тоғи — зўр истибдод. — Ғайратий

от 1. Шоҳларнинг ҳукмронлик рамзи бўлган, қимматбаҳо тошлар қадалган зийнатли бош кийими.

Шоҳларнинг бошида тилладан тожи, Неча шаҳарлардан олади божи. — Фолклор

[Мирзо Ёдгор} Журжонни қўлга олиб, пойтахт Ҳиротни босиш, тож кийиш умиди билан уринади. — Ойбек, Навоий

2. айн. Гултож.

3. Баъзи қушларнинг бошидаги этдор ўсимта.

Хўрознинг тожи.

Келин дарҳақиқат ёш, лекин худди қизиқчиликка семиргандай юм-юмалоқ; эгнида енгсиз қизил кўйлак, бошида попишакнинг тожига ўхшаган, лекин қизил шляпа. — А. Қаҳҳор, Тўйда аза

катта теракка иккита қуш келиб қўнди. Нарининг бошида тожи бор. — С. Нуров, Нарвон

4. кўчма Бирор нарсанинг юқори, етук қисми, унинг ифодачиси.

Инсон барча махлуқотнинг тожидир. — Ойбек, Навоий

— Чидаш керак. Сабр — инсон иродасининг тожи, — деди Жўрахон. — Назармат, Жўрлар баланд сайрайди

Агар мазкур шеър бамисли бир қуш бўлса, бу байт унинг тожи-ку — С. Сиёев, Аваз

5. кўчма Бирор мусобақада ғолиблик унвони ва шу ғолиблик учун кийдириладиган кийим.

Қуръага кўра, биринчи партияда оқ доналарни тож талабгори суради. — Газетадан

6. астр. Қуёш атрофидаги, кун тутилиш пайтларида яхши кўринадиган ёруғ гардиш.

Қуёш атмосферасининг учинчи, энг қалин ва энг сийрак қатлами Қуёш тожи дейилади. — Астрономия

7. тех. Гупчакка ёки бошқа асосга ўрнатиладиган гардишсимон қисм.

Шестерня тожи. Тож шестерня.

от 1. Узум ўсимлиги.

Уч туп ток. Ток очмоқ. Токни кўммоқ. Бир туп ток эксанг, бир туп тол эк. — Мақол

Ҳовлининг ёнида чорбоғ, чорбоғда раста-раста қилиб, ҳавозага кўтарилган токлар. — С. Айний, Қуллар

Узум ток баргидан ҳам кўп. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Ток оши Коваток солинган ош.

Ток оши қилгудек бўлиб қолган барглар ёнида ғуж-ғуж узум шўралари пайдо бўла бошлабди. — Газетадан

Мана, бир неча йилдан бери баҳор келганда ток оши қиламиз. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи