Qidiruv

ocean

• Atlantika okeani the Atlnatic Ocean (the Atlantic)
• jahon (dunyo) okeani World Ocean (world's ocean, ocean space)
• Tinch okean the Pacific Ocean (the Pacific)
• Hind okeani the Indian Ocean (the Indian)

transoceanic, transatlantic, transpacific

OkeanonimlarqozoqchaОкеанонимдерturkmanchaOkeanonimlarruschaОкеанонимы

okean tubini tashkil etuvchi poʻstning bir turi (A.Vegener, 1915). «Sima» otamasining sinonimi. O.p.-ning vertikal kesimi seysmik maʼlumotlarni izohlash va chuqur burgʻilash dalillarini tahlil qilish orqali tuzilgan. O.p.ning umumlashtirilgan kesimi quyidagicha: (O. 1-rasm) 1-qat — pelagik choʻkindilar: chuqur suv ostidagi qizil gillar va illar, kremniyli, baʼzan karbonatli yotqiziqlar bilan qavatlanadi; seysmik toʻlqinlar tezligi 1,7-2,4 km/soat, zichligi 2,0 g/sm³, qatning oʻrtacha qalinligi 0,5 km; 2-qat — ikki kichik qatchalarga boʻlinadi: 2a — toshbodom teksturali, «yostiqcha» koʻrinishidagi toleitli, past kaliyli, bazaltli lavalar, seysmik toʻlqinlar tezligi 4,7—5,6 km/s, zichligi 2,63 g/sm³, qalinligi 1—1,5 km; 2b — «dayka dayka ustida» turidagi parallel dayka diabazlari majmuasi, seysmik toʻlqinlar tezligi 5,6—5,8 km/soat, zichligi 2,6 g/sm³, qalinligi 1—1,5 km; 3-qat — kumulyativ qat, ikki qatchaga boʻlinadi: 3a — toʻla kristalllangan gabbroidlar (gabbro, noritlar, troktolitlar, teralitlar), seysmik toʻlqinlar tezligi 7,1-7,2 km/soat, zichligi 2,9—3,0 g/sm³, qalinligi 2-3 km; 3b — peridotit, piroksenit, olivinit, verlit, amfibolit va serpentinitlar koʻrinishidagi ultramafitlarni siklik qatlanishi, seysmik toʻlqinlar tezligi 6,5—7,2 km/soat, zichligi 3,1 g/sm³, qalinligi 2—3 km, tubida Moxo chegarasi yotadi, bu joyda seysmik toʻlqinlar tezligi 8,1-8,2 km/soat gacha oshadi; 4-qat — restitli, Okean poʻsti

okean tubida birnecha yuz km masofaga choʻzilib yuqoriga koʻtarilgan togʻ tizmalari. Odatda ularning yonbagʻri tik, relefi notekis boʻladi. J.D.Uayzman, K.D.Ovi (1953) O.t.t.dan farqli oʻlaroq, yassi va silliq yonbagʻirli, uzoqqa choʻzilgan keng koʻtarilmalar — okean koʻtarilmalari atomasini fanga kiritdilar. Lekin, bu ikki atomani ajratish, ular oraligʻidagi farqni belgilash koʻp chalkashliklarga olib keldi. Chunonchi, geotektonik jihatdan oʻxshash strukturalar ayrim hollarda koʻtarilmalar, boshqa hollarda tizmalar deb taʼriflandi. Mas., Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasi va Sharqiy-Tinch okean koʻtarilmasi. Lekin, okean ichidagi koʻtarilmalarning barchasini togʻ tizmalari deb atash maqsadga muvofiqdir. O.t.t. relefda toʻgʻri chiziqli yoki egri chiziqli zonalar sifatida ifodalanadi, ular boʻylab okean poʻsti vujudga keladi va oʻzgarib boradi. Keyingi vaqtlarda (Chaze, 1975) olingan maʼlumotlar, okean havzalaridagi yirik togʻ tizmalari qitʼalardagiga qaraganda keng tarqalganligini va oʻlchami kattaligini koʻrsatdi. Tizmalarning turli-tumanligi, oʻziga xosligi va koʻpligi ularni bir xil tavsiflash imkonini bermaydi. Umuman, O.t.t.ning toʻrt turi ajratiladi: spreding (okean oʻrtaliq togʻ) tizmalari, yoriqlar zonasi togʻ tizmalari, bazaltli vulkan togʻ tizmalari, yoysimon joylashgan orollar togʻ tizmalari. Barcha okean togʻ tizmalarining paydo boʻlishi va tektonik tadrijiy rivojlanishini faqat plitalar tektonikasi nuqtayi nazardan tushuntirish mumkin. Spreding togʻ tizmalari plitalar surilishidan yuzaga keladigan poʻstlarning akkretsiya zonalariga toʻgʻri keladi. Yoriqlar zonalaridagi togʻ tizmalari spreding tizmalari segmentlarini siljituvchi va shaklini oʻzgartiruvchi yoriqlarning davomidir. Yoysimon joylashgan orollardagi togʻ tizmalari subduksiya mintaqasining ort qismidan siljiyotgan plitalarda rivojlanadi. Koʻpgina vulkan tizmalari plitada mantiyaning qizigan nuqtala-, Okean togʻ tizmalari

Spreding tizmalari, odatda, okean oʻrtaliq togʻ tizmalari, deb ataladi. Lekin, ularni okean havzalarining oʻrtasida, mas., Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasi kabi joylashishi shart emas. Okean oʻrtaliq togʻ tizmalari, odatda, poʻst akkretsiyasi (oʻsish) zonasi sifatida qaraladi. Koʻpincha ular dengiz tubining qalinlashish zonasi sifatida tavsiflanadi. Okean oʻrtaliq togʻ tizmalari juda katta va uzoq masofaga (70000 km) choʻzilgan dengiz tubi relefi elementi boʻlishi bilan birga, koʻpgina hollarda tektonik faol hisoblanadi, seysmik harakatlar uzluksiz sodir boʻlib turadi. Ular Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasi, Arabiston-Hind togʻ tizmasi, Karlsberg togʻ tizmasi, Tinch okean-Antarktika togʻ tizmasi, Sharqiy-Tinch okeani koʻtarilmalari va ular bilan bogʻliq strukturalar: Chili koʻtarilmalari, Galapagos rift zonasi, Gord koʻtarilmasi va Xuan-de-fuk togʻ tizmalari kiradi. Bu tizmalar kengligi boshqa okean tizmalarinikiga qaraganda katta boʻlib 3000—4000 km ga yetadi, okean tubidan koʻtarilishi 1—3 km. Ayrim togʻ tizmalari yakka holda bir necha km ga koʻtarilishi mumkin. Ikkinchi tartibli tizmalarning morfologik xususiyatlari plitalarning ajralish tezligiga bogʻliq holda namoyonlanadi. Past tezlikdagi spredinglarning oʻq zonasida, Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasida, chuqur rift vodiysi mavjud boʻlib, yon tomonlarida uning tubiga nisbatan 500—2000 m gacha koʻtarilgan choʻziq togʻ tizmalari mavjud. Yuqori tezlikka ega boʻlgan spredingli tizmalarning oʻq zonasida yuqoriga (bir necha yuz metrga) koʻtarilgan bloklar va vulkan qalqonlari uchraydi.