1. Ўқувчидаги эмоционалликни кучайтириш, уни ишонтириш мақсадида образли ривоят шаклида ёзилган фалсафий характердаги асар. Бундай асарлар кўпроқ Уйғониш даври адабиётида учрайди. Масалан: Волтер, Монтеске, Дидро ва бошқаларнинг асарлари шулар жумласидандир. Россияда эса В. Ф. Одоевский, А. И. Герсен, Н. Г. Чернишевский каби ёзувчилар фалсафий асарлар яратдилар. Фалсафий романнинг қаҳрамонлари бевосита ёзувчининг ғоясини илгари суради, асар сюжети асосида ётувчи конфликт эса бирор фалсафий консепсия билан боғлиқ ҳолда ҳал этилади, шунингдек, асарда бадиий шартлилик кучсиз бўлади. Фалсафий романда бадиий-тасвирий воситалар бадиий романнинг бошқа турларидагидек табиий бўлмайди, яъни ҳар бир восита бирор интеллектуал функсия бажаради., фалсафий роман
2. Ғоявий-бадиий хусусиятлари жиҳатидан ғоят чуқур мазмунли ва кенг қамровли романлар ҳам фалсафий роман деб юритилади. Масалан: Сервантес, Стендал, Достоевский романлари каби. Чунки бундай романларнинг ижодкорлари ўз асарларида буюк файласуфлар сингари инсон ҳаёти ва маиший турмушининг энг муҳим, энг асосий томонларини бадиий шаклда очиб берадилар, бутун олам ҳақида яхлит бир тасаввур ҳосил қиладилар. Фалсафий роман терминини Сервантеснинг «Дон-Кихот», Стендалнинг «Қизил ва Қора», Достоевскийнинг «Ака-ука Карамазовлар» каби романларига нисбатан ҳам ишлатиш мумкин. Ҳозир чет эл адабиётида Унамуно (Испания), Сартр (Франсия), Хаксли (Англия) каби ёзувчилар фалсафий романлар ижод қилмоқдалар.