Поиск

Badiiy asardagi qismlar, obrazlar va badiiy vositalarning muayyan gʻoyaviy maqsadga xizmat qiladigan tartibda joylashishi, ularning tasvirdagi mezoni va muvofiqligi. Ijodkorning maqsadi, gʻoyaviy pozitsiyasi izchil va aniq boʻlmasa, uning asari ham kompozitsiya jihatidan mukammal boʻlmaydi. Shuning uchun ham badiiy asardagi har bir detal, epizod yoki vosita doim biror narsaga xizmat qiladi, bir-biri bilan biror munosabatda bogʻliq boʻladi. Demak, kompozitsiya asar mazmunini eng mukammal tusda reallashtiruvchi shakliy kategoriyadir. U ijodiy metod, adabiy yoʻnalish, oqim, kompozitsiya

Fikr, soʻzning ichki tuzilishi, nutqning aniq tuzilishi., Soʻz, fikr, gap kompozitsiyasi

amebey kompozitsiyasi. Badiiy asarning parallelizmga, biror asosiy qismlari yoki obrazlarining takrorlanishiga asoslangan qurilishi. Amebey kompozitsiyasi dastlab qadimgi grek adabiyotida yuzaga keldi. U xalq sheʼriyatida koʻp uchraydi. Bunday qurilishga ega boʻlgan xalq qoʻshiqlari ikki xil boʻladi: 1) Asar bir-biriga savol-javob tarzidagi dialog shakliga ega boʻlib, ayrim sheʼriy misralar band boshida qayta takrorlanib keladi. Shu xilda ayrim xalq laparlari, oʻlanlari amebey kompozitsiyasi asosida qurilgan boʻladi. Masalan:

tashqi kompozitsiya. Badiiy asarning boblarga, qismlarga, pardalarga, bandlarga boʻlinishini anglatuvchi shartli termin. Tashqi kompozitsiya badiiy asarning oʻquvchi qoʻlga olgandayoq koʻziga tashlanib turadigan tuzilishidir. Yozuvchi asarni qayta ishlash jarayonida asar mazmuniga xalal bermay, ayrim boblarning oʻrnini almashtirsa, band tuzilishini oʻzgartirsa, asarning tashqi kompozitsiyasi ham oʻzgaradi.

Badiiy asarning mazmun strukturasini anglatadigan shartli termin. Ichki kompozitsiya tashqi kompozitsiyadan farq qilib, bevosita asar mazmuni bilan bogʻliq boʻladi. Har qanday badiiy asar maʼlum bir izchillikdagi voqealar, hodisalar ifodasidan iborat boʻlib, bu izchillik darajasi ijodkorning kompozitsion prinsiplari bilan bogʻliq. Yozuvchi aytmoqchi boʻlgan fikriga mos ravishda tasvirlanayotgan voqealarga tartib beradi. Asar kompozitsiyasining buzilishi asarning badiiyligiga ham, gʻoyaviyligiga ham putur yetkazadi. Agar shoir sheʼrda aytish mumkin boʻlgan fikrni poemada aytsa, bu hol asar mazmuni bilan uning kompozitsiyasi oʻrtasidagi nomutanosiblikka, keraksiz tafsilotlarning koʻpayishiga sabab boʻladi. Odatda, kompozitsiya deyilganda, ichki kompozitsiya nazarda tutiladi. Ijodkor asarning ichki kompozitsiyasini oʻzgartirishda, albatta asar mantiqiga, ichki kompozitsiya talabiga boʻysunadi., ichki kompozitsiya