Поиск

birinchi gidrogeologik siklning sedimentatsion bosqichi davomida kollektorlarda S.a. boshlanadi, bir turdagi suvlar boshqa turdagi suvlar bilan oʻrin almashinadi, yaʼni qumli qatlardagi suvlar gil jinslardan siqib chiqarilayotganlari bilan almashinadi va sedimentatsion S.a. yuzaga keladi. Birinchi gidrogeologik siklning infiltratsion bosqichida S.a. boshqacha shakl oladi, bunda sedimentatsion suvlar infiltratsion suvlar bilan oʻrin almashadi. Bu infiltratsion S.a. deyiladi. Bu jarayonlar maʼlum bir koʻrinish va miqdorda ikkinchi gidrogeologik siklda ham davom etadi. Maʼlum bir sharoitda, har qanday geologik davrda qatlamdagi suvning toʻliq almashinuvi sodir boʻlishi mumkin. Qatlamdagi erkin suvni maʼlum bir vaqt chegarasida toʻliq almashinuvi S.a. sikli deb ataladi. S.a. siklining davomiyligi yer osti suvlarining oqim tezligi va umumiy hajmiga bogʻliq holda turlicha boʻladi. S.a. koʻrsatkichi sifatida suv almashinuvi koeffitsiyentidan foydalaniladi. Bu koeffitsiyent suvli qatlam (majmua)dan oqib oʻtgan yer osti suvlarining yillik sarfini (q) qatlamdagi suvning umumiy miqdoriga (Q) nisbati orqali topiladi: $K_0 = \frac{q}{Q}$. Agar yillik sarf $10^6$ m³, suvning umumiy miqdori $10^{11}$ m³ boʻlsa, u holda suv almashinish koeffitsiyenti $10^{-5}$ ga teng boʻladi, yaʼni S.a. sikli muddati 100 ming yil boʻladi. S.a. sikli davomiyligi gidrogeologik sikl muddatidan ham kam, ham koʻp boʻlishi mumkin. Agar S.a. sikli muddati yangi infiltratsion bosqich muddatidan kam boʻlsa, qatlamdagi hamma suvlar yangi infiltratsion suv hisoblanadi., Suv almashinuvi

suv almashinuvi davri davomiyligini bildiruvchi koʻrsatkich. S.a.k. ($K_o$) deganda suvli qatlam (majmua)dan oqib oʻtuvchi yer osti suv oqimi yillik sarfining (q) shu qatlamdagi suvning umumiy miqdoriga (Q) nisbati tushuniladi: $K_o = q/Q$. Masalan, yillik sarf $10^6$ m³, suvning umumiy miqdori $10^{11}$ m³ boʻlsa, S.a.k. $10^{-5}$ ga teng boʻladi, yaʼni suv almashinish davrining davomiyligi 100000 yil boʻladi., Suv almashinuvi koeffitsiyenti