от 1. Уй-рўзғорни қўриқлаш, ов овлаш ва шу кабилар мақсадлар учун сақланадиган тўрт оёқли сутемизувчи уй ҳайвони.
Кўппак ит. Ов ити.
Катта темир дарвоза остида чўзилиб ётган хирсдай ит бошини кўтариб ириллади. — А. Қаҳҳор, Бошсиз одам
2. Шу ҳайвонга нисбатланувчи ҳақоратни билдиради.
Азизбек қаршисида қўл боғлаб турган дарвоза бегига бақирди: — Нега қараб турасан, дарвоза устига чиқ, ким экан у ит?! — Қодирий, Ўтган кунлар
Халқ товуши тинимсиз гувуллайди: — Бу ёққа чиқ, итлар! — Ойбек, Танланган асарлар
3. кўчма Бировнинг манфаатларини ҳимоя қилиб, бошқаларга зулм ўтказувчи одам; малай.
Мусулмонқулнинг ити бўлмаса, ўзимиздан мингбоши бўларлик одам қуриб қолувдими, дейман. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Келинг, шердаргоҳнинг ити, тортинманг, юқорига ўтинг. — К. Яшин, Ҳамза
4. Мучал йил ҳисобида ўн биринчи йил номи; сак.
Унинг йили ит.
- Ит эмган — Бу ёққа кел, ит эмган! — деди мингбоши, қизил кўзларини ола-була қилиб. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Ит йили Мучал йил ҳисобида ўн биринчи йил.
- Бошига ит кунини солмоқ Роса қийнамоқ, ўта азоб-қийноққа солмоқ. Улар қишлоқдагиларнинг бошига ит кунини солибди: деҳқонларни қийнабди, ўлдирибди; пахта эксаларинг — ўлдирамиз, деб дўқ урибди. — Ҳ. Турсунқулов, Ҳаётим қиссаси
- Бўйнидан боғланган ит овга ярамас Хоҳиши бўлмаган кишини зўрлаганинг билан иш бермайди, деган маънода ишлатиладиган мақол.
- Ит азоби Ниҳоятда қийин, машаққатли ҳолат, аҳвол. Биласанми сен бу ўзбошимчалигинг билан отангни ит азобига солишингни? — К. Яшин, Ҳамза[Ҳожар:] Ит азобида кечани кундузга улаб меҳнат қила-қила, энди юрт орасида шер қилдим деганда, обрўни тўкиб қўйсам, қандай кўргилик! — Ҳамза, Паранжи сирлари
- Ит боқмайди Назар-эътибордан қолган, эътибор берилмайдиган шахс ёки нарса ҳақида, унга нисбатан қўлланади. — Бувижон, бувижонга ит боқмайди-ю, аммо ўз билганини қилади, — деди кампир буви Пўлатжон акага. — Мирмуҳсин, Умид
- Ит тегди ёки ит тегган Нопок, ҳаром бўлди (номусига тегилган аёл ҳақида). Қай юз билан боқаман унга? Мени кечирармикан? Кечирмас! Ахир менга ит тегган! — С. Аҳмад, Ҳукм
- Ит ҳасратда
- Итдан суяк қарз Қарзи жуда кўп, ҳаммадан қарз.
- Итининг туваги олтиндан Жуда ҳам бой, ошиб-тошиб кетган бой.
- Итнинг кейинги оёғи Иш-фаолият ва шу кабиларда қатордагилардан (бошқалардан) энг охирда эканликни билдиради. бирор ҳунар-пунар ўргансин. Ёʻқса итнинг кейинги оёғи бўлиб қолади. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ
- Ичини ит таталамоқ (ёки тирнамоқ, кемирмоқ) Шу вақтгача шоирнинг ҳаёти учун қўрқиб, ичини ит тирнаётган вазир енгил нафас олиб, жавоб ўрнига бош эгиб қўйди. — М. Осим, Зулмат ичра нурЧой ичаётибман-у, хавотирдан ичимни ит таталаяпти. — Ҳ. Назир, Ёнар дарёБироқ ичимни ит кемиряпти. — С. Сиёев, Ёруғлик
- Камбағални туянинг устида ҳам ит қопади Иши юришмаган, омадсиз киши ҳақида айтиладиган ибора.