Shikoyat qilish;
u ih deb teskari burildi.
Поиск
По запросу «[I]» — результатов: 2884: Толковый
Фильтр
Тип словаря
Словарные статьи
1202IN ’qush, hasharot, hayvonlarning yashash uchun qurgan joyi’. Arining i n i n i buzib tashladik. Qadimgi turkiy tilda 'yirtqich hayvon uyasi’ maʼnosini anglatgan bu ot asli yin tarzida talaffuz qilingan boʻlib (Devon, III, 11), oʻsha davrlardayoq soʻz boshlanishi — dagi y undoshi talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, I, 84; DS, 209): yin >
1. Qush, qasharot va hayvonlarning yashash, bola ochish uchun qurgan joyi; uya
Qarqunoq ini. Arining ini. Tulkining ini. Yaxshi soʻz bilan ilon inidan chiqar — Maqol
2. koʻchma Insonning yashash joyi
Bu — issiq inni tashlab, sovuqda qaltirab, issiq inni qoʻmsash, degan soʻz edi — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
[Odamzod] Kindik qoni toʻkilgan joyni tark etsa, qushmijoz boʻlib qolarkan. Qayerda yashash qulay boʻlsa, oʻsha yerga in quraverar ekan — "Yoshlik"
3. koʻchma Biror narsa, odamlar egallagan joy; makon. . .v. shabadalar
Ayitboy jangovar uchuvchi boʻlgan ekan. U fashistlar iniga necha marta/shb qirgʻin solibdi — Sh. Gʻulomov, Qalb undaydi
Baʼzi tashviqotchilar xurofotga, eskilikka qarshi majlislarda oʻt ochadilar.. birok, oʻz uylari xurofotning chirik ini ekanini bilmaydilar — Oybek, O
Ular ochlik, qashshoqlik va kasalliklar ini boʻlgan xarob kulbalar oldida toʻp-toʻp yigʻilib, nimalardir toʻgʻrisida suhbatlashardilar — Oybek, Nur qidirib
ot 1. Paxta, xom ipak, zigʻir, jun va shu kabilar tolasidan ingichka qilib yigirilgan yoki yigirilmagan tikuv, toʻquv materiali.
Pishiq ip. Xom ip. Mashinaga ip solmoq. Ip gazlama.
[Alioxun] Bir necha minutdan soʻng turib ignani oldi, qayerdandir ip topib, eski, seryamoq koʻylagining yirtigʻini tikishga oʻtirdi. — Oybek,Tanlangan asarlar
Buni sotib, charm, ip, sirach, mum singari kosibchilik uchun kerakli ashyolarni oladi. — Oybek,Tanlangan asarlar
2. Umuman, bogʻlash, oʻrash va shu kabilar maqsadlar uchun qoʻllanadigan narsa (masalan, shnur, kanop, chilvir).
Botinka ipi. Mard yigit qoʻlida ajdar oʻladi, Nomard odam ipni ajdar biladi. — Maqol
Togʻasi, soʻyilgan qoʻyning ipini oldi-yu, shoshib, tashqariga chiqib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
3. Pay, ichak va shu kabilardan cholgʻu asboblari uchun tayyorlangan tor.
Meli polvon dutorga achchiq qilib soʻzladi: — Seni oʻylab topgan Aflotunni koʻp aqlli odam oʻtgan deydilar-u, faqat ipingni uzilmaydigan qilib yasashga aqli yetmabdi-da. — P. Tursun, Oʻqituvchi
4. koʻchma ayn. Rishta 3.
Doʻstlik ipi. Muhabbat ipi.
Doirachi, raqqosa va sozandalar oʻrtasida tomoshabin sezmaydigan nozik aloqa ipi mavjud. — T. Obidov, Yusufjon qiziq
Hayotning koʻngli choʻkib ketdi, lekin joni chiqib qolgan umid ipini uzgisi kelmadi. Faqat kallasini qimirlatib, xoʻp deb qoʻya qoldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
5. koʻchma Yoʻl, chiziq, xat.
Uzoqda, kechaning qora chodiriga burkangan daraxtlar ustidan oʻqlar havoda olov ip chizib uchardilar. — Oybek,Quyosh qoraymas
- Burnidan ip oʻtkazmoq Aytganiga, aytgan yoʻliga yuradigan qilmoq. Nasihat qilmang menga. Burniga ip oʻtkazaman, deb oʻylamang. — S. Zunnunova, Uzilgan ipBolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli. — S. Ahmad, Choʻl burguti
- Ip esholmaydi Teng yoki bas kela olmaydi. Sizning sarpolaringizni kiygandan keyin biram ochilib ketdiki jannatdagi hur-u gʻilmonlar ham uning oldida ip esholmaydigan boʻlib qoldilar. — B. Rahmonov, Mardlar qissasi.
- Ipidan ignasigacha Butun tafsiloti bilan, mayda-chuydasigacha; batafsil. Siz ayting, axir, siyosatni ipidan ignasigacha bilasiz, men nima qilsam boʻladi endi? — P. Tursun, OʻqituvchiKechqurun otam ishdan qaytgach, onam yigʻlab-yigʻlab, voqeani ipidan ignasigacha aytib berdi. — H. Tursunqulov, Hayotim qissasi
ot 1. 1 Narsaning sezgi aʼzosi (burun)ga taʼsir etish xususiyati va shu taʼsir natijasida yuzaga keluvchi sezgi; hid.
Isi bor. Isi yoʻq.
Qimirlatishdan rayhonlarning oʻtkir isi oʻqtin-oʻqtin dimogʻga kelib urinar edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
Bogʻma-bogʻ oshib esayotgan shamol dimogʻga allaqanday xushboʻy islarni olib keladi. — S. Ahmad, Hukm
Tongda tandir qizdirildi. Non isi tarqadi. — T. Malik, Ajab dunyo
2. koʻchma Darak beruvchi belgi, ishora.
Nizomulmulk muhim bir narsaning isini payqaganday, atrofga alanglab, indamasdan uning orqasidan yurdi. — Oybek, Navoiy
Chogʻimda, tuhmatning isi keladiyov bu ishdan. — S. Ahmad, Hukm
Oyoq ostidagi nam tuproqdan inson uchun juda yaqin qon-qarindoshlik isi dimogʻga urilardi. — S. Anorboyev, Oqsoy
— Juda soz, biroq, siyosiy, tarbiyaviy ishning isi ham yoʻq, — dedi Sayramov. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar
- Is biladi Juda sezgir. Oʻn chaqirimdan is biladi bu muttaham. Is olmoq Xufiyona sezmoq.Shoʻrvaning isini olib, starshiy bilan ellikboshi, qorovul kirib keldi. Hamza, — Paranji sirlari
- Isini chiqarmaslik Oshkor qilmaslik, hech kimga bildirmaslik. Bizga nimani bu yurgan edinglar? Qizni olib qochish ham bir qancha vaqt isini chiqarmay saqlash, shundaymi? — Shunday. — Oybek, Tanlangan asarlarIkkita xotiningiz borligining isini ham chiqarmay, bugun uchinchi xotinga uylanyapsiz — A. Muhiddin, Chap choʻntak
ot 1. Uy-roʻzgʻorni qoʻriqlash, ov ovlash va shu kabilar maqsadlar uchun saqlanadigan toʻrt oyoqli sutemizuvchi uy hayvoni.
Koʻppak it. Ov iti.
Katta temir darvoza ostida choʻzilib yotgan xirsday it boshini koʻtarib irilladi. — A. Qahhor, Boshsiz odam
2. Shu hayvonga nisbatlanuvchi haqoratni bildiradi.
Azizbek qarshisida qoʻl bogʻlab turgan darvoza begiga baqirdi: — Nega qarab turasan, darvoza ustiga chiq, kim ekan u it?! — Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Xalq tovushi tinimsiz guvullaydi: — Bu yoqqa chiq, itlar! — Oybek, Tanlangan asarlar
3. koʻchma Birovning manfaatlarini himoya qilib, boshqalarga zulm oʻtkazuvchi odam; malay.
Musulmonqulning iti boʻlmasa, oʻzimizdan mingboshi boʻlarlik odam qurib qoluvdimi, deyman. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Keling, sherdargohning iti, tortinmang, yuqoriga oʻting. — K. Yashin, Hamza
4. Muchal yil hisobida oʻn birinchi yil nomi; sak.
Uning yili it.
- It emgan — Bu yoqqa kel, it emgan! — dedi mingboshi, qizil koʻzlarini ola-bula qilib. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
- It yili Muchal yil hisobida oʻn birinchi yil.
- Boshiga it kunini solmoq Rosa qiynamoq, oʻta azob-qiynoqqa solmoq. Ular qishloqdagilarning boshiga it kunini solibdi: dehqonlarni qiynabdi, oʻldiribdi; paxta eksalaring — oʻldiramiz, deb doʻq uribdi. — H. Tursunqulov, Hayotim qissasi
- Boʻynidan bogʻlangan it ovga yaramas Xohishi boʻlmagan kishini zoʻrlaganing bilan ish bermaydi, degan maʼnoda ishlatiladigan maqol.
- It azobi Nihoyatda qiyin, mashaqqatli holat, ahvol. Bilasanmi sen bu oʻzboshimchaliging bilan otangni it azobiga solishingni? — K. Yashin, Hamza[Hojar:] It azobida kechani kunduzga ulab mehnat qila-qila, endi yurt orasida sher qildim deganda, obroʻni toʻkib qoʻysam, qanday koʻrgilik! — Hamza, Paranji sirlari
- It boqmaydi Nazar-eʼtibordan qolgan, eʼtibor berilmaydigan shaxs yoki narsa haqida, unga nisbatan qoʻllanadi. — Buvijon, buvijonga it boqmaydi-yu, ammo oʻz bilganini qiladi, — dedi kampir buvi Poʻlatjon akaga. — Mirmuhsin, Umid
- It tegdi yoki it teggan Nopok, harom boʻldi (nomusiga tegilgan ayol haqida). Qay yuz bilan boqaman unga? Meni kechirarmikan? Kechirmas! Axir menga it teggan! — S. Ahmad, Hukm
- It hasratda
- Itdan suyak qarz Qarzi juda koʻp, hammadan qarz.
- Itining tuvagi oltindan Juda ham boy, oshib-toshib ketgan boy.
- Itning keyingi oyogʻi Ish-faoliyat va shu kabilarda qatordagilardan (boshqalardan) eng oxirda ekanlikni bildiradi. biror hunar-punar oʻrgansin. Yoʻqsa itning keyingi oyogʻi boʻlib qoladi. — E. Raimov, Ajab qishloq
- Ichini it tatalamoq (yoki tirnamoq, kemirmoq) Shu vaqtgacha shoirning hayoti uchun qoʻrqib, ichini it tirnayotgan vazir yengil nafas olib, javob oʻrniga bosh egib qoʻydi. — M. Osim, Zulmat ichra nurChoy ichayotibman-u, xavotirdan ichimni it tatalayapti. — H. Nazir, Yonar daryoBiroq ichimni it kemiryapti. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Kambagʻalni tuyaning ustida ham it qopadi Ishi yurishmagan, omadsiz kishi haqida aytiladigan ibora.
ot ayn. Xa-xa-xa
oʻqib boʻlib, ix-ix-ix deb kuldi.