Поиск

– turli zaharlarning taʼsir qilishi oqibatida organizm ichki muhiti va uning funksiyalarining buzilishi bilan kechadigan kasalliklar guruhi. Oʻtkir va surunkali Z. ajratiladi. Oʻtkir Z. odatda zaharning katta dozalari taʼsir etishidan soʻng yuzaga keladi va koʻpincha hayotiy muhim organlar funksiyalarining buzilishi bilan kechadi. Surunkali Z. kichik dozalardagi yoki konsentratsiyadagi zahar (mas., harf teruvchilarning qoʻrgʻoshindan Z. yoki harorat oʻlchagich tayyorlaganda simobdan Z.) ning uzoq muddat taʼsir etishi natijasida yuzaga keladi, bunda organizmda zaharning toʻplanishi yoki uning taʼsiri oqibatlari kelib chiqadi. Yuzaga kelish sharoitlariga koʻra maishiy, dori-darmonlardan va kasbiy Z. ajratiladi.

fl. 1. Zahar bermoq, ogʻu berib oʻldirmoq.

Kechasi bir ziyofatdan qaytib, [Boy] laxta-laxta qon qusdi, azonga yaqin jon berdi. Bilmadim, birov zaharlanganmi, haytovur, vaqti-soati yetgan ekan. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Zahar qoʻshmoq, sepmoq; zararli moddalar qoʻshib, yaroqsiz holga keltirmoq.

Suvni zaharlamoq. Ovqatni zaharlamoq.

3. koʻchma Ruhan qiynamoq, azoblamoq, tinchini, turmushini buzmoq, ogʻulamoq.

[Yormat:] Yuragimni zaharlading, yuragingni qiymalayman. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Shoshma, dadang yoʻqligida san oʻlgur bilan gaplashib olay, yurak-bagʻrimni zaharlading! — oʻrnidan turib, ildamlik bilan qoʻrgʻon eshigini zanjirladi Gulsumbibi. — Oybek, Tanlangan asarlar

[Xolisa:] Siz hasharot, zaharlarni oʻylayverib, mening hayotimni zaharladingiz. — S. Nurov, Narvon

4. koʻchma Kishi ongiga, feʼl-atvoriga salbiy taʼsir koʻrsatib buzmoq, yoʻldan chiqarmoq.

Bidʼat va xurofotlar kishi ongini zaharlaydi.

kimyoviy xavfli moddalarning atrof tabiiy muhitda odamlar, qishloq xoʻjalik hayvonlari va oʻsimliklar uchun aniq bir vaqt davomida tahdidni yuzaga keltiradigan konsentratsiyalarda, miqdorda tarqalishi.

– tabiatiga koʻra zaharli, yoxud bakteriyali zaharga ega yoki zaharli aralashmalar bilan ifloslangan mahsulotlarni isteʼmol qilganda yuzaga keladigan oʻtkir kasallik. Toʻsatdan boshlanishi, qisqa davom etishi bilan baholanadi, kasal odamdan sogʻlom odamga oʻtmaydi. Kimyoviy moddalardan zaharlanish ichida margimush, mis, azotli natriydan zaharlanish eng koʻp uchraydi.

fl. Zaharlamoq feʼlining majhul nisbati.

fl. Zaharlamoq feʼlining orttirma nisbati.