ot 1. Biror narsa, hodisa yoki kimsa haqida oʻy, xayol.
Fikri ravshanning soʻzi ravshan. — Maqol
Hanifaning fikri bir zumda ayqash-uyqash boʻlib qoldi. — Saodat
[Puri] Tili bilan Fazliddinga har xil yoqimli soʻzlar soʻzlasa ham, fikri boshqa yoqlarda kezdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Biror narsaga nisbatan munosabatni, uni baholashni ifodalaydigan hukm, xulosa.
Yaxshini koʻrib, fikr qil, yomonni koʻrib, shukur qil! — Maqol
Boring, qozingizni topib, oʻz fikringizni ayting. — U. Ismoilov, Saylanma
U Boʻtayevning fikriga qoʻshila olmadi. — Yoshlik
3. Biror masala, ish yuzasidan beriladigan taklif; maslahat.
Bu ish yuzasidan qanday fikr berasiz?
Mohira oyim eridan fikr soʻrash oʻrniga qiziga arz qiladir. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Alamazon gazetadan Akbarning turkum sheʼrlarini oʻqib, fikr bildirgisi kelib qoldi. — A. Obidjon, Akang qaragʻay Gulmat
4. Biror narsaga erishish, biror ishni amalga oshirish haqidagi niyat, maqsad.
[Salimboyvachcha] Gulnorning axloqsiz qiz ekanini oʻsha vaqtda fosh etishga jazm qilgan boʻlsa-da, bu fikridan darrov voz kechishga majbur boʻlgan edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Qoʻrchiboshi uch tomoni devorday tik qoyatosh boʻlgan toqqa taxtiravon ishlatish fikridan qaytdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
5. Narsa va hodisalarni taqqoslab oʻrganish, mulohaza yuritish natijasi; toʻxtam, qaror.
Demak, erkaklar hamma narsa toʻgʻrisida oʻylab, bir fikrga kelishgan. — Oybek, Tanlangan asarlar
— Men oʻzim ham shu fikrga kelgan edim, — dedi Meʼmor. — Mirmuhsin, Meʼmor
Har qanday inson oʻz fikrini bildirib, qalbini yozishga haqli. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv
Boshliq oʻz fikriga ega boʻlmasa, qoʻgʻirchoqqa aylanadi. — Sharq yulduzi
6. Tushuncha, bilim; ong, aql.
Olamning tuzilishi haqidagi fikrimiz takomillashmoqda.
— Agar kishi aqlni, fikrni kitobdan olmasa, qayoqdan oladi? — dedi Elmurod. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Aqli, fikrining teranligini koʻzlari aytib turardi. — S. Zunnunova, Olov
7. Jamiyat hayoti va tabiatni tushunish yoʻsini; dunyoqarash, maslak.
Otamning, ham oʻzimning qanday fikr va maslak kishisi ekanligimizni aytib oʻtmoqchi boʻlaman. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Uni oʻqidingizmi, insof bilan ayting, asarda qanday zararli fikr bor. — Oybek, Nur qidirib
8. -cha (egalik qoʻshimchasi va affiksi bilan) krsh. s. vzf.
Aytilayotgan fikrning saysi shaxsga tegishli ekanligini bildiradi. Mening fikrimcha, vatanparvarlik tarixni oʻrganishdan boshlanadi. — Fan va turmush
- Fikrga tolmoq (yoki ketmoq, choʻmmoq, shoʻngʻimoq) Qattiq oʻylanib, xayol surib qolmoq. Tashqariga chiqqandan keyin, [Kumush] ayvonning tumshugʻiga oʻtirdi va oʻng qoʻlining kaftiga yuzini olib, fikrga toldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarAflotun tanburni chalib, fikrga shoʻngʻibdi. — Oybek, Tanlangan asarlar[Otabek] Birmuncha vaqt fikrga ketib oʻtirgandan soʻng soʻradi — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Fikr yurgizmoq (yoki yuritmoq) Biror xulosaga kelish maqsadida narsa yoki hodisalarni taqqoslamoq; ular haqida oʻylamoq, mulohaza qilmoq. [Shoqosim:]Xotinimni ham kambagʻallik yiqitdi, bu yerdagi ogʻir ish nobud qildi. Bu tomonlarga andak fikr yurgizib, keyin gapiring, Yormat aka. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Fikr olishmoq Biror masala yuzasidan bir-biri bilan maslahatlashmoq, fikrlashmoq. Fikr olishuv natijasida ular shunday qarorga kelishdi: Hakimboyvachcha onasining arvohiga xatmi qurʼon qiladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Fikriga tushmoq Biror narsaga erishishga, biror ishni amalga oshirishga bel bogʻlamoq, jazm qilmoq, shu ishning payiga tushmoq. Shundan keyin bir necha yor-doʻstlari, toʻy chiqimini oʻzaro ustlariga olishib, uni uylantirish fikriga tushdilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar