Поиск

ot 1. Uzum oʻsimligi.

Uch tup tok. Tok ochmoq. Tokni koʻmmoq. Bir tup tok eksang, bir tup tol ek. — Maqol

Hovlining yonida chorbogʻ, chorbogʻda rasta-rasta qilib, havozaga koʻtarilgan toklar. — S. Ayniy, Qullar

Uzum tok bargidan ham koʻp. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Tok oshi Kovatok solingan osh.

Tok oshi qilgudek boʻlib qolgan barglar yonida gʻuj-gʻuj uzum shoʻralari paydo boʻla boshlabdi. — Gazetadan

Mana, bir necha yildan beri bahor kelganda tok oshi qilamiz. — Shukrullo, Javohirlar sandigʻi

fl. 1. Suyuq yoki sochiluvchan narsalarni idishdan tushirmoq, sochilishiga yoʻl qoʻymoq.

Shoʻrvani toʻkmasdan olib kel. Oshni toʻkmasdan ye! Shakarning yarmini yoʻlda toʻkib kelibsan.

2. Duv tushirmoq, tashlamoq.

Gʻoʻzalarning bargini toʻkmoq.

Keksa oʻrik daraxtlari paxsa devorlarni qoʻltiqlab olganday, gullarini koʻchaga toʻkib yotardi. — A. Muxtor, Opa-singillar

Men chiqdim-u, bodom shoxidan Toʻda qushlar gurr etib ketdi. Tagdoʻzi doʻppili bodomning Gullarini duv toʻkib ketdi. — T. Toʻla

3. Agʻdarib boʻshatmoq, agʻdarmoq.

Bola sutni toʻkib yubordi. Grafindagi suvni toʻkib tashladim.

Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni olib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

[Ayol] Paxtasini keltirib, xirmondagi eng katta toʻpga toʻka boshladi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

4. koʻchma Oqizmoq, oqizishga majbur etmoq (koʻz yoshi, qon, ter haqida).

Koʻz yoshi toʻkmoq. Ter toʻkmasa — er emas, Qoʻl tegmasa — yer emas. — Maqol

Xon qurolsiz xalqning qonini toʻkib, zoʻrlik bilan isyonni bostirdi. — J. Sharipov, Xorazm

5. koʻchma Yogʻdirmoq, sochmoq (yogʻdu, nur va shu kabilar haqida).

Toʻlin oy sutdek yogʻdusini maktab sahni va tom tunukalariga ayovsiz toʻkar, bulbul esa hamon tinmay sayrar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Rahmat, singlim, shu soʻz, shu boʻsa, Shu guldasta baridan afzal. Mehr mayingdan tutding lim kosa, Goʻyo toʻkding boshim uzra zar. — Yo, Mirzo

6. koʻchma Dildagi bor narsani, bor-yoʻgʻini aytmoq, dildagini aytib, yurakni boʻshatmoq.

[Xayrinisa] Bir zum jagʻi tinmas, ichida yigʻilganlarni birovga toʻkmasa tinchimas edi. — Oybek, Ulugʻ yoʻl

[Qurbon:] Biz yurakdagi dardimizni bir toʻkay deb kelsag-u, bergan javobing bu boʻlsa! Rahmat senga! — O. Yoqubov, Aytsam, tilim kuyadi, aytmasam — dilim

Oʻzbek oyim oʻgʻlining oʻlganning ustiga chiqib tepish qabilidan boʻlgan bu harakatidan tutuni koʻkka chiqib, borliq qahr-gʻazabini eri ustiga toʻkadi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Nizomjon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib solmoqchi boʻlib, qizni izlab, yana dalaga qarab ketdi. — S. Ahmad, Ufq

1. Bosh gapda ifodalangan ish-harakatning ergash gapda ifodalangan maqsadga qaratilganligini anglatadi (bunda ergash gap kesimi, koʻpincha, buyruq mayli shaklida keladi).

Qattiqroq gapiring, toki hamma eshitsin. Bizning maqsadimiz kishilarga ong, tushuncha bermoq, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, oq-u qorani oʻzi ajrata oladigan boʻlsin! — P. Tursun, Oʻqituvchi

2. ayn. To 2.

Toki bolasi turgan bogʻchagacha ergashib bordim — H. Nazir, Koʻkterak shabadasi

3. Bosh va ergash gapdagi narsa-hodisa, ish-harakatning bir vaqtga oidligini, sabab-shart munosabatini bildiradi.

Toki bormen, suymagan odamingizga uzattirmas-men. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Poydevor omondir. Demak, uy omon. U yana tiklanar, Toki bor firoq, Toki bor boshimda Bu kadim osmon, Toki bor bobolar Qon toʻkkan tuproq. — X. Davron, Qaqnus

ot Metall yoki yogʻoch yoʻnish stanogida ishlovchi mutaxassis, ishchi.

Abdushukur Qodirov oddiy ishchi — tokar. — Oʻ. Hoshimov, Poʻlat chavandoz

1. (İnsana) El içiyle vuruş.SHAPALOQ

2. Hayvan ağılı.OGʻIL

3. Tarla, bahçe veya mandıra kapısı.DARVOZA

ayn. Tokaygacha.