Поиск

Maʼlum bir xalqning ongida shakllangan olam haqidagi bilim va gʻoyalar butunligi, Olam manzarasi

Maʼlum bir xalqning ongida shakllangan olam haqidagi bilim va gʻoyalar butunligi, til egalarining olam haqidagi bilim va tasavvurlarining tildagi aksi. Hozirgi kunga kelib OTM turli fanlarning fundamental tushunchasiga aylandi. Bu tushunchaning negizida tildan foydalanuvchi subyekt markaziy oʻrinni egallaydi. Alohida shaxs, shaxslar guruhi, muayyan xalq, insoniyat olam manzarasi subyekti boʻlishi mumkin (Xudoyberganova:33). OTM olamni tushunish, anglash mantiqiga muvofiq holda uni oʻziga xos ravishda koʻrish va qayta yaratishdir. “Olamning maʼlum obrazi hech qachon uning koʻzgudagi aksidek boʻla olmaydi” (Maslova:60). “...tabiiy til vositasida olamni u qanday boʻlsa, shundayligicha tasvirlash mumkin emas, lison dastavval oʻz sohiblariga olamning muayyan manzarasini taqdim etadi, bunda har bir tilning oʻziga xos olam manzarasi mavjud boʻladi” (Paducheva:239-254). Olam manzarasi haqidagi qarashlarni quyidagicha umumlashtirish mumkin: olam manzarasi olamni idrok etish asosida uni tasavvurda qayta qurishdir; olam manzarasi olamni milliy idrok etish usulidir; olam manzarasi tashqi olamning inson tili, ruhiyati, borliqqa munosabatida aks etishidir; olam manzarasi olamning koʻzgudagidek aksi boʻla olmaydi; olam manzarasi insonning tashqi olam bilan aloqasi orqali hosil boʻladi. Olamning lisoniy manzarasi “olamni til prizmasi orqali oʻziga yarasha idrok etish (Yakovleva:73-89), “Olamning til koʻzgusida aks etishi” (Dmitriyeva:37-41)dir. Til ongda aks etgan obyektiv olamning ifodalovchisi ekan, demak u ham sistemaviylikka egadir. Til, Olamning til (lisoniy) manzarasi (OTM)