Поиск

biografik metod; psixologiyaning ilmiy tekshirish metodlaridan biri boʻlib, uning yordamida shaxsning ijodiy xayoli, ijodiy tafakkuri, matonati, qobiliyat va isteʼdodlari, talanti hamda geniyligi kabi yuksak aqliy, axloqiy, irodaviy sifatlari, individual xususiyatlari oʻrganiladi va ilmiy tahlil qilinadi; muayyan shaxsning avtobiografiyasi, tutgan kundaliklari, xarakteristikasi, yozishmalari, boshqa kishilarning uning haqidagi biografik maʼlumotlari, esdaliklari va xatlari B. m. ning oʻrganish materiallari boʻlib xizmat qiladi. B. m. orqali, odatda, boshqa tekshirish metodlari yordamida aniqlash mumkin boʻlmagan ilmiy maʼlumotlar toʻplanadi.

adabiyotshunoslikdagi biografik metod. Yozuvchi ijodini uning hayotiy tajribalari ifodasi sifatida oʻrganish usuli. Biografik metodning koʻzga koʻringan namoyandalaridan biri Sent-Byov (1804—1869) oʻzining «Literaturnie portreti», («Adabiy portretlar»), I—III tomlar, 1844—1852), «Besedi po ponedelnikam» («Dushanba kunlaridagi suhbatlar») (1—15- tomlar, 1851—1862), «Por-Royal» (1—5- tomlar, 1840—1859) nomli asarlarida yozuvchining faqat ichki dunyosigagina emas, balki uning uy-joy sharoitiga ham chuqurroq kirishga intiladi. Uning fikricha, yozuvchining kundalik hayoti va odatlariga birinchi darajali ahamiyat berish lozim. Chunki har qanday yozuvchi ham boshqa oddiy insonlar kabi real mavjudot boʻlib, uning ijodida uni oʻrab turgan odamlar, ularning hayoti muhim rol oʻynaydi. Maishiy sharoit, tasodifiy uchrashuvlar, oʻzgaruvchi kayfiyatlar, nihoyat, yozuvchi ruhining xususiyatlari Sent-Byovning psixologik-biografik portretlarida u yoki bu yozuvchi ijodidagi adabiy-badiiy asarlarning gʻoyaviy-badiiy oʻziga xosliklarini tashkil etuvchi omillar sifatida tahlil etiladi. Hozirgi paytda chet el adabiyotshunosligidagi koʻpgina monografik tadqiqotlar shu metod asosida yaratilmoqda. Biroq biror yozuvchi ijodi oʻrganilganda, ijodkor yashagan davr, oʻsha davr bilan bogʻliq boʻlgan ijtimoiy-siyosiy ziddiyatlar, ijodkor yashagan muhit va shart-sharoitlardan kelib chiqish zarur. Ana shundagina ijodkor ijodi toʻgʻri baholanishi mumkin.