«yotlik» boʻyicha 43 ta natija
ot Begonalik, bir-biriga notanishlik.
Pirnazar polvon bilan [Turgʻunboy] Anchagacha jim ketishdi. Lekin oralaridagi boyagi yotlik bir qadar yoʻqolgan, bir-biriga moyillik paydo boʻlgan edi. — R. Rahmon, Mehr koʻzda
YOT ’begona’. Qadr bilmas harindoshdan hadr bilgan yo t yaxshi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat asli ya:t tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 158), keyinroq a: unli — sining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 386; Devon, III, 174; DS, 247); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga al— mashgan: ya:t > yat > yât. Bu soʻzni yav soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -v, -t qismlari qoʻshimcha boʻlsa kerak deyiladi (ЭСТЯ, IV, 158), lekin ya:- qismi qanday maʼno anglatishi aniq aytilmaydi (Bu qism 'qarshi tomonda boʻl-’ maʼnosini anglatgan feʼl boʻlsa kerak). 1 Qarindoshligi yoʻq; begona. . n — dedi. N. Qilichev, Chigʻiriq. Ular [Japaq va Suluv
2. Tanish boʻlmagan, notanish, begona; oʻzga, chet
Otabek oʻzi bilan koʻrishgan bundagi ikkita yot kishini tanimaganlikdan bir-bir qayta qarab, ularni koʻz ostidan kechirdi. A — Qodiriy, Oʻtgan kunlar
3. q. x. Yovvoyi, begona
Boʻyi yerdan toʻrt barmoq koʻtarilgan gʻoʻza oralariga yoyilgan xotin-qizlar.. paxta oralaridagi yotoʻtlarni termoqda edilar — S. Ayniy, Qullar
YOʻTAL ’nafas olish aʼzolarining kasallangani natijasida havo oqimining kuch bilan boʻlinib-boʻlinib chiqishi’. Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻri— dan qizarib ketdi (Parda Tursun). Bu ot qadimgi turkiy tilda maʼno taraqqiyoti natijasida yötäl- feʼlidan oʻsib chiqqan boʻlsa kerak: 'harakat’ -> ’shunday harakat hosilasr’. Bu soʻzni qadimgi turkiy tilda ’yoʻtal-’ maʼnosini anglatgan yöt- feʼlidan -(ü)l qoʻshimchasi bilan yasalgan deb talqin etish ham mavjud (ЭСТЯ, I, 557); keyinchalik oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi ä unlisiga almashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: yöt- + oʻl = yötül > yötäl > yotäl
1. Nafas yoʻlining kasallanishi, qichishi tufayli xirilloq va shovqin aralash oʻqtin-oʻqtin kuchli zarb bilan nafas chiqarish
Kuzning yoqimsiz shamoli oʻpkani qichitib, yoʻtalni qistatar.. edi — A. K, o-diriy, Oʻtgan kunlar
Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻridan qizaribketdi — P. Tursun, Oʻqituvchi
2. Shunday hodisa bilan kechadigan kasallik
Yoʻtalni davolamoq. Yoʻtalga qarshi dori bermoq
3. Biror narsadan belgi (xabar) berish, unga ishora qilish maqsadida chiqariladigan shunday tovush
Boʻtaboy bu yoʻtalning maʼnosiga darrov tushundi.. derazadan tashqariga qaradi — A. Qahhor, Qoʻshchinor chirok-lari
1. ayn. Gorizontal.
Yotiq chiziq.
2. Biror tomonga qiyshaygan; qiya.
Yotiq sohil. Yotiq oʻsgan daraxt.
Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam bosardi. A. — Qah-hor, Maston
Navoiy qilichni hassa kabi tutib, yotiq tepadan ildam pastga tushdi. — Oybek, Navoiy
ot 1. Yotadigan joy, oʻrin, xona.
Yotogʻing boʻlsin guldek, Oʻzing tur yorugʻ kundek. — Q. Muhammadiy
Kuldi goʻzal tongning yuzi, Qushlar turdi yotogʻidan. — Gʻayratiy
2. Tashkilot, muassasa yoki oʻquv yurtining oʻz xodimlari, oʻquvchi va talabalari uchun qurgan va ular yashaydigan bino.
Ular yotoqqa borishdi. — I. Rahim, Chin muhabbat
Oʻlmas ixtiyorsiz qulogʻini ushlab, sekin yotoqqa tomon burilgan edi, Murod toʻxtatdi. — A. Qahhor, Yillar
fl. 1. Tanani yerga (karavot, toʻshak va shu kabilarga) berib choʻzilmoq, uzala tushmoq.
Yerga yotmoq. Oʻt ustiga yotmoq.
Yoʻlchi quruq namatga yotib, ustiga koʻrpacha yopdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Hasanali sekin-gina daricha ostiga yotib, hujra ichiga quloq soldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
U kelganda, Qurbon ota oʻrnida yonboshlab yotar, Maxsum uxlab qolgan edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Kimdir chalqancha yotib ingrardi, yordam soʻrardi. — A. Ubaydullayev, Qonli izdan
2. Joyni band qilmoq, joylashmoq.
Kitob stol ustida yotibdi.
Tanchaning ustida boyning sadaf tasbehi, koʻzoynagi yotar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
3. Saqlanmoq; turmoq.
Koʻylak sandiqda yotibdi.
Yenglarining taxidan bu koʻylakning naftalin hidini singdirib, alla-qayerda uzoq vaqt yotgani bilinib turardi. — A. Muxtor, Opa-singillar
4. Tunamoq, uxlamoq.
Bola beshikda yotadi.
Yuring, opajon, bugun biznikida yoting [dedi Roʻzimat]. — A. Qahhor
Hali yotmoqqa vaqt erta edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
5. Kasal boʻlmoq, tobi qochmoq.
Bemor uzoq yotdi.
Eshitdingizmi, ulugʻ afandimning tobi qochib qolibdi. Boyoqish qattiq yotgan emish. — S. Ahmad, Hukm
Volidamiz bedom-darak ketgan ikki oʻgʻlining dard-firoqida kuyib, yotib qolibdilar. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
6. Hibsda boʻlmoq, qamalmoq.
Yotib chiqmoq.
Qani u [Yoʻlchi], sevikli aka, qayerda, qaysi zindonda yotadi! — Oybek, Tanlangan asarlar
Mirza Muhiddin tomonidan ehtiyot chorasi koʻrilganicha, bir yildan ortiqroq soʻroqsiz yotdi. — A. Qahhor, Sarob
7. s. t. Toʻxtamoq, toʻxtab qolmoq, yopilmoq.
Soat yotdi. Tramvay-trolleybuslar yotgan.
Samovar yotgan, bir chol choynak-piyola artar, hovuz boʻyidagi supada kimdir xur-rak otib uxlar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
8. bekor yotmoq Ravish va ravishdoshlar bilan birikib, ish-harakat yoki holatning doimiy, davomiy ekanligini bildiradi, masalan,, osilib yotmoq, ishlab yotmoq, qarovsiz yotmoq.
Uch xonali uy boʻm-boʻsh, huvullab yotardi. — A. Ubaydullayev, Qonli izdan
Bu eʼlonlar oldida turli kasbdagi odamlar uymalanib yotadi. — A. Muxtor, Opa-singillar
sft.
Yuki yengil eshak yotagʻon boʻladi, deb burungilar xoʻp topib aytgan ekan-da. — X. Sultonov, Onamning yurti
ot Hadeb yotaveradigan, koʻp yotadigan.
Goʻroʻgʻli Chambil qalʼasiga qarab ketib borayotgan edi, Chambil qalʼasiga bir chaqirim yoʻl qolganda, Goʻroʻgʻlining tagidagi mingan otiga kinna kirib, yotaloq boʻlib qoldi. — Usmon baxshi Mamat oʻgʻli, Boʻtakoʻz
arabchaاسعل, Is'alruschaПокашляйтеinglizchaCough!
fl. Yoʻtal chiqarmoq (yoʻtal toʻgʻri va koʻchma maʼnoda.
Maston koʻzini ochib yana yumdi. Turgʻunoy yana uzoq yoʻtaldi; Maston uygʻongandan keyin, uning yelkasiga boshini qoʻyib, yana yoʻtaldi — A. Qahhor, Maston
Murod Mirzoning odob yuzasidan yoʻtalib olgani eshitildi, sal oʻtmay, uning uzun va ozgʻin qomati koʻrindi. — Sh. Toshmatov, Erk qushi
ot Yotiq holda boʻlish.
ot geol. Suv yoki shamol kuchi bilan hosil boʻlgan togʻ jinslari qatlami.
Uning [Qiziltepaning] janubi-gʻarbiy qismini esa Zarafshonning yosh yotqiziqlari koʻmib yuborgan. — M. Gʻulomov, Zarafshon etaklarida
fl. Yotmoq feʼlining birgalik nisbati.
fl. Yotmoq feʼlining orttirma nisbati.
fl. Yotlamoq feʼlining majhul nisbati.
ot Bir yotoqda birga yashovchi, birga yashagan.
Bordi-yu, mulla Bozor u sirlarni oʻzining yotoqdoshi va birdan-bir yaqin doʻsti boʻlgan mulla Turobga aytgan boʻlsa-chi? — S. Ayniy, Esdaliklar
Oʻz fikrlarini yotoqdosh doʻstlari bilan oʻrtoqlashgan edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
ot 1. Yotadigan xona.
U [Rahim] trubkani qoʻyib, yotoqxonaga kirdi. — U. Umarbekov, Yoz yomgʻiri
2. ayn. Yotoq 2.
Gʻulom koptok qilib oʻralgan etagini osmonga otib, yotoqxonaga kirib ketdi. — M. Hazratqulov, Jurʼat
Shofyor allamahalda meni yotoqxonaga olib borib qoʻydi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
fl. 1. Yotmoq 1 feʼlining orttirma nisbati.
Bemorni yotqizmoq.
Qodir uyga kirdi. Xotini bolasini allalab yotqizmoqda edi. — A. Qahhor, Qanotsiz chittak
[Bektemir] Qornidan yaralangan jangchini shinelga yotqizib, sudrab ketayotgan hamshiraga yordamlashdi. — Oybek, Quyosh qoraymas
2. Toʻshamoq, solmoq.
Sovuq tushsa, qorish-ma qotib qolib, beton yotqizish qiyin boʻladi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
fl. shv. ayn. Yotsiramoq.
Bogʻchadan kelgan bolalar uydagi mehmon bolani koʻrib, unga bir oz yotsinib tikilib turishdi-da, keyin yaqinroq kelib, uning ovqat yeyishini tomosha qilishdi. — I. Rahim, Chin muhabbat
