Изоҳли луғат
· яна 1 та луғатда
фл. Ётмоқ феълининг биргалик нисбати.
Қидирув
«ётишмоқ» бўйича 41 та натижа
Филтр
Луғат тури
Луғат мақолалари
41 та · 1-саҳифа / 3
Изоҳли луғат
· яна 4 та луғатда
фл. 1. Танани ерга (каравот, тўшак ва шу кабиларга) бериб чўзилмоқ, узала тушмоқ.
Ерга ётмоқ. Ўт устига ётмоқ.
Ёʻлчи қуруқ наматга ётиб, устига кўрпача ёпди. — Ойбек, Танланган асарлар
Ҳасанали секин-гина дарича остига ётиб, ҳужра ичига қулоқ солди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
У келганда, Қурбон ота ўрнида ёнбошлаб ётар, Махсум ухлаб қолган эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Кимдир чалқанча ётиб инграрди, ёрдам сўрарди. — А. Убайдуллаев, Қонли издан
2. Жойни банд қилмоқ, жойлашмоқ.
Китоб стол устида ётибди.
Танчанинг устида бойнинг садаф тасбеҳи, кўзойнаги ётар эди. — Ойбек, Танланган асарлар
3. Сақланмоқ; турмоқ.
Кўйлак сандиқда ётибди.
Енгларининг тахидан бу кўйлакнинг нафталин ҳидини сингдириб, алла-қаерда узоқ вақт ётгани билиниб турарди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
4. Тунамоқ, ухламоқ.
Бола бешикда ётади.
Юринг, опажон, бугун бизникида ётинг [деди Рўзимат]. — А. Қаҳҳор
Ҳали ётмоққа вақт эрта эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
5. Касал бўлмоқ, тоби қочмоқ.
Бемор узоқ ётди.
Эшитдингизми, улуғ афандимнинг тоби қочиб қолибди. Боёқиш қаттиқ ётган эмиш. — С. Аҳмад, Ҳукм
Волидамиз бедом-дарак кетган икки ўғлининг дард-фироқида куйиб, ётиб қолибдилар. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
6. Ҳибсда бўлмоқ, қамалмоқ.
Ётиб чиқмоқ.
Қани у [Ёʻлчи], севикли ака, қаерда, қайси зиндонда ётади! — Ойбек, Танланган асарлар
Мирза Муҳиддин томонидан эҳтиёт чораси кўрилганича, бир йилдан ортиқроқ сўроқсиз ётди. — А. Қаҳҳор, Сароб
7. с. т. Тўхтамоқ, тўхтаб қолмоқ, ёпилмоқ.
Соат ётди. Трамвай-троллейбуслар ётган.
Самовар ётган, бир чол чойнак-пиёла артар, ҳовуз бўйидаги супада кимдир хур-рак отиб ухлар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
8. бекор ётмоқ Равиш ва равишдошлар билан бирикиб, иш-ҳаракат ёки ҳолатнинг доимий, давомий эканлигини билдиради, масалан,, осилиб ётмоқ, ишлаб ётмоқ, қаровсиз ётмоқ.
Уч хонали уй бўм-бўш, ҳувуллаб ётарди. — А. Убайдуллаев, Қонли издан
Бу эълонлар олдида турли касбдаги одамлар уймаланиб ётади. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
- Ётиб емоқ Бирор жойда ишламай, пул топмай, ўз жамғармасини харжлаб яшамоқ. Ётиб ейишга тоғ ҳам чидамайди. — Мақол
- Ётиб қолмоқ 1. Ухламоқ. Карим акасиникида ётиб қолди;Одатда эрта билан ва кечқурун бозори бир оз қизийди-ю, туш пайтида савдо-сотиқ ётиб қолади. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси;Меҳри касалхонада узоқ ётиб қолди. — А. Қаҳҳор, Бош-сиз одам
- Ётиб қолгунча, отиб қол! Охирги кучингни ҳам ишга сол, фурсатни қўлдан бермай, ҳаракатингни қил, маъносида ишлатиладиган ибора. Безори ўз манфаати ёʻлида ҳамма нарсадан кечадиган йигит бўлгани учун, ётиб қолгунча, отиб қол, қабилида иш кўрмоқчи бўлди. — И. Қаландаров, Шохидамас, баргида
- Тиқилиб ётибди Тўлиб-тошиб кетган, жуда кўп. Ваҳоланки, республикамиздаги барча савдо базаларида этик тиқилиб ётибди. — Газетадан
Изоҳли луғат
· яна 4 та луғатда
ЁТ ъбегонаъ. Қадр билмас ҳариндошдан ҳадр билган ё т яхши (Мақол). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу сифат асли я:т тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, IV, 158), кейинроқ а: унли — сининг чўзиқлик белгиси ёʻқолган (ПДП, 386; Девон, ИИИ, 174; ДС, 247); ўзбек тилида а унлиси â унлисига ал— машган: я:т > ят > йâт. Бу сўзни яв сўзига қиёслаб, улар охиридаги -в, -т қисмлари қўшимча бўлса керак дейилади (ЭСТЯ, IV, 158), лекин я:- қисми қандай маъно англатиши аниқ айтилмайди (Бу қисм 'қарши томонда бўл-ъ маъносини англатган феъл бўлса керак). 1 Қариндошлиги ёʻқ; бегона. . н — деди. Н. Қиличев, Чиғириқ. Улар [Жапақ ва Сулув
2. Таниш бўлмаган, нотаниш, бегона; ўзга, чет
Отабек ўзи билан кўришган бундаги иккита ёт кишини танимаганликдан бир-бир қайта қараб, уларни кўз остидан кечирди. А — Қодирий, Ўтган кунлар
3. қ. х. Ёввойи, бегона
Бўйи ердан тўрт бармоқ кўтарилган ғўза ораларига ёйилган хотин-қизлар.. пахта ораларидаги ётўтларни термоқда эдилар — С. Айний, Қуллар
Изоҳли луғат
· яна 5 та луғатда
ЁʻТАЛ ънафас олиш аъзоларининг касаллангани натижасида ҳаво оқимининг куч билан бўлиниб-бўлиниб чиқишиъ. Домла ёʻталди ва ёʻталнинг зўри— дан қизариб кетди (Парда Турсун). Бу от қадимги туркий тилда маъно тараққиёти натижасида ёʻтäл- феълидан ўсиб чиққан бўлса керак: 'ҳаракатъ -> ъшундай ҳаракат ҳосиласръ. Бу сўзни қадимги туркий тилда ъёʻтал-ъ маъносини англатган ёʻт- феълидан -(ü)л қўшимчаси билан ясалган деб талқин этиш ҳам мавжуд (ЭСТЯ, I, 557); кейинчалик ўзбек тилида иккинчи бўғиндаги ü унлиси ä унлисига алмашган, ў унлисининг юмшоқлик белгиси ёʻқолган: ёʻт- + ўл = ёʻтüл > ёʻтäл > ётäл
1. Нафас ёʻлининг касалланиши, қичиши туфайли хириллоқ ва шовқин аралаш ўқтин-ўқтин кучли зарб билан нафас чиқариш
Кузнинг ёқимсиз шамоли ўпкани қичитиб, ёʻтални қистатар.. эди — А. К, о-дирий, Ўтган кунлар
Домла ёʻталди ва ёʻталнинг зўридан қизарибкетди — П. Турсун, Ўқитувчи
2. Шундай ҳодиса билан кечадиган касаллик
Ёʻтални даволамоқ. Ёʻталга қарши дори бермоқ
3. Бирор нарсадан белги (хабар) бериш, унга ишора қилиш мақсадида чиқариладиган шундай товуш
Бўтабой бу ёʻталнинг маъносига дарров тушунди.. деразадан ташқарига қаради — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чирок-лари
Изоҳли луғат
· яна 3 та луғатда
1. айн. Горизонтал.
Ётиқ чизиқ.
2. Бирор томонга қийшайган; қия.
Ётиқ соҳил. Ётиқ ўсган дарахт.
Ёʻл адирнинг энг ётиқ еридан тушган бўлса ҳам, Турғуной тиззасини ушлаб, зўрға қадам босарди. А. — Қаҳ-ҳор, Мастон
Навоий қилични ҳасса каби тутиб, ётиқ тепадан илдам пастга тушди. — Ойбек, Навоий
- Ётиғи билан Кишининг асабини қўзғамайдиган даражада, мулойимлик ва оҳисталик билан (муомала ҳақида). Ётиғи билан тушунтирмоқ.Асалбиби, қизим енгиллик қилиб, қариндош олдида яна шовқин кўтармасин, кейинча ётиғи билан сўзлашиб кўрар-ман, деб воқеани яширган эди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадаларЗокир ётиғи билан ҳар қанча гапирса ҳам, фойдаси ёʻқлигини сезди. — П. Қодиров, Уч илдиз
Изоҳли луғат
· яна 1 та луғатда
от 1. Ётадиган жой, ўрин, хона.
Ётоғинг бўлсин гулдек, Ўзинг тур ёруғ кундек. — Қ. Муҳаммадий
Кулди гўзал тонгнинг юзи, Қушлар турди ётоғидан. — Ғайратий
2. Ташкилот, муассаса ёки ўқув юртининг ўз ходимлари, ўқувчи ва талабалари учун қурган ва улар яшайдиган бино.
Улар ётоққа боришди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат
Ўлмас ихтиёрсиз қулоғини ушлаб, секин ётоққа томон бурилган эди, Мурод тўхтатди. — А. Қаҳҳор, Йиллар
Изоҳли луғат
· яна 2 та луғатда
от Бегоналик, бир-бирига нотанишлик.
Пирназар полвон билан [Турғунбой] Анчагача жим кетишди. Лекин ораларидаги бояги ётлик бир қадар ёʻқолган, бир-бирига мойиллик пайдо бўлган эди. — Р. Раҳмон, Меҳр кўзда
сфт.
Юки енгил эшак ётағон бўлади, деб бурунгилар хўп топиб айтган экан-да. — Х. Султонов, Онамнинг юрти
от Ҳадеб ётаверадиган, кўп ётадиган.
Гўрўғли Чамбил қалъасига қараб кетиб бораётган эди, Чамбил қалъасига бир чақирим ёʻл қолганда, Гўрўғлининг тагидаги минган отига кинна кириб, ёталоқ бўлиб қолди. — Усмон бахши Мамат ўғли, Бўтакўз
арабчаاسعل, Is'alрусчаПокашляйтеинглизчаCough!
Изоҳли луғат
· яна 4 та луғатда
фл. Ёʻтал чиқармоқ (ёʻтал тўғри ва кўчма маънода.
Мастон кўзини очиб яна юмди. Турғуной яна узоқ ёʻталди; Мастон уйғонгандан кейин, унинг елкасига бошини қўйиб, яна ёʻталди — А. Қаҳҳор, Мастон
Мурод Мирзонинг одоб юзасидан ёʻталиб олгани эшитилди, сал ўтмай, унинг узун ва озғин қомати кўринди. — Ш. Тошматов, Эрк қуши
Изоҳли луғат
· яна 1 та луғатда
от Ётиқ ҳолда бўлиш.
Изоҳли луғат
· яна 1 та луғатда
от геол. Сув ёки шамол кучи билан ҳосил бўлган тоғ жинслари қатлами.
Унинг [Қизилтепанинг] жануби-ғарбий қисмини эса Зарафшоннинг ёш ётқизиқлари кўмиб юборган. — М. Ғуломов, Зарафшон этакларида
фл. Ётмоқ феълининг орттирма нисбати.
фл. Ётламоқ феълининг мажҳул нисбати.
от Бир ётоқда бирга яшовчи, бирга яшаган.
Борди-ю, мулла Бозор у сирларни ўзининг ётоқдоши ва бирдан-бир яқин дўсти бўлган мулла Туробга айтган бўлса-чи? — С. Айний, Эсдаликлар
Ўз фикрларини ётоқдош дўстлари билан ўртоқлашган эди. — П. Турсун, Ўқитувчи
Изоҳли луғат
· яна 5 та луғатда
от 1. Ётадиган хона.
У [Раҳим] трубкани қўйиб, ётоқхонага кирди. — У. Умарбеков, Ёз ёмғири
2. айн. Ётоқ 2.
Ғулом копток қилиб ўралган этагини осмонга отиб, ётоқхонага кириб кетди. — М. Ҳазратқулов, Журъат
Шофёр алламаҳалда мени ётоқхонага олиб бориб қўйди. — С. Сиёев, Ёруғлик
Изоҳли луғат
· яна 3 та луғатда
фл. 1. Ётмоқ 1 феълининг орттирма нисбати.
Беморни ётқизмоқ.
Қодир уйга кирди. Хотини боласини аллалаб ётқизмоқда эди. — А. Қаҳҳор, Қаноциз читтак
[Бектемир] Қорнидан яраланган жангчини шинелга ётқизиб, судраб кетаётган ҳамширага ёрдамлашди. — Ойбек, Қуёш қораймас
2. Тўшамоқ, солмоқ.
Совуқ тушса, қориш-ма қотиб қолиб, бетон ётқизиш қийин бўлади. — С. Сиёев, Ёруғлик
фл. шв. айн. Ёцирамоқ.
Боғчадан келган болалар уйдаги меҳмон болани кўриб, унга бир оз ёциниб тикилиб туришди-да, кейин яқинроқ келиб, унинг овқат ейишини томоша қилишди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат
Изоҳли луғат
· яна 1 та луғатда
от айн. Ёт 1.
Ие, эртагаёқ ёт-бегона кишининг эшигига бориб ишлайманми? деган қўрқув уйқумни қочириб юборган эди. — Ҳ. Турсунқулов, Ҳаётим қиссаси