Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ёнлик» бўйича 124 та натижа

Филтр

← Барча натижалар

Луғат мақолалари

124 та · 1-саҳифа / 7
ён
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

ЁН 'гавданинг ўнг ёки чап томониъ. [Отабек] ўнг ё н и н и босиб кўрпага бурканди (Абдулла Қодирий). Қадимги туркий тилда ъсон суягиъ маъносини англатиб (Девон, ИИИ, 175), кейинчалик ътараф\ ътомонъ маъносини англата бошлаган бу от (ДС, 231) асли я:н тар — зида талаффуз қилинган, кейинроқ а: унлисининг чў— зиқлик белгиси ёʻқолган (ДС, 231), ўзбек тилида а ун — лиси â унлисига алмашган: я:н > ян > йâн. Бу сўз йâқ сўзига қиёсланиб, -н , -қ қисми қўшимча экани таъкидланади, лекин йâ (< я:) қисмининг маъноси изоҳланмайди. 1 Тананинг елкадан сонгача бўлган, шунингдек, бирор нарсанинг ўнг ёки чап қисми. Отабек

2. Умуман ўнг ёки чап томон; тараф; атроф. н

Ён қўшни

Худоёр ҳузурига кирадиган эшикнинг икки ёнида ойболта кўтарган икки жаллод сурат каби қотганлар — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Асад қори ёнидаги элликбошини туртди — М. Исмоилий, Фарғона

Мансур ёнига аланглаб, юмалоқланган кўрпа-тўшакларни кўрди — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

3. Ёқа, чет; қирғоқ

Ариқ ёни. ^Деворнинг ёни билан келгани учун ҳам Ойқиз кўрмай қолган эди — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

4. Чўнтак, кисса

Ёнимда пулим ёʻқ

Аҳмад Чалабии оқчадан ёнига кўпроқ солиб олишни тайинлади — Мирмуҳсин, Меъмор

Ёнимда яна ўттиз сўмча қолди — Ойбек, Танланган асарлар

Қаердандир пайдо бўлган ёш бир иигит.. ёнидан бинт чиқариб, Аҳмаджон-нинг бошини боғлашга киришди — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

5. Қўшни, ўзаро яқин

Таманно ён қишлоқдаги касалхонада ишлаши керак — Мирмуҳсин, Қумри ва Таманно

Тўлиқ мақола →
ёниқ
Изоҳли луғат · яна 3 та луғатда

1. Шуъла, нур сочиб турган.

Ёниқ гулхан. Ёниқ чироқ.

Ёниқ шам ёнида яна ортиқча икки шам турарди. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Чақнаб турган.

Келин жавоб бермайди. Унинг кўзлари ёнади. Лекин шу ёниқ кўзларида ҳамма жавоб аён. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

3. Жўшқин, ҳис-ҳаяжонли; оташин.

Қийинчилик билан эришилган бу нодир фурсатда ёниқ орзуларини, шўх эҳтиросларини алангалатишга қизда кучли интилув борлигини равшан кўрди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бу хаёллар тезда йигитликнинг кучли интилишлари билан қўшилиб, ёниқ орзу-ҳавасга айланди. — Ҳ. Назир, Ўтлар туташганда

Тўлиқ мақола →
ёноқ
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

от Юзнинг, бетнинг бўртиқ қисми.

Унинг [Башоратнинг] юз-кўзи отасига тортган эди: қошлари қуюқ, қалин; юм-юмалоқ ёноқлари ҳамиша қизил. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Аваз Матпанога тикилиб қолди: у озибди, чаккалари чўзилиб, ёноқ суяклари туртиб чиқибди. — С. Сиёев, Аваз

Тўлиқ мақола →
ёндор

от 1. Ён 1.

Қудрат шкаф ёндорининг бир ерини шаҳодат бармоғи билан босган эди, шкаф девор ичига қараб очилди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Эшик ёки дарвозанинг ён ёғочи.

Турдивой қўрғончанинг эшиги ёнига борди-да, ичкарига қулоқ солиб, ёндорга суянганча туриб қолди. Ҳ. Нуъмон ва А. — Шораҳмедов, Ота

Тўлиқ мақола →
ёнғин
Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

от Бино, ўрмон, ғарам ва шу кабиларга ўт тушиши натижасида ҳосил бўладиган зўр аланга.

Ҳамманинг кўзи узоқдаги, осмонни ютмоқчидек қутуриб юксалган даҳшатли ёнғинда эди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Ёнғиннинг аждаҳодай узун тили чўзилиб, кўкларга чиқар эди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Тўлиқ мақола →
ёнғоқ
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от 1. Мағзи қаттиқ пўчоқ қобиққа ўралган кўп йиллик мевали дарахт.

Адолат чироқларни ёқиб юбориб, ёнғоқ тагидаги супага жой қилди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Отлиқлар қўш ёнғоқнинг ёнидан ўтиб, тўғонга қараб бурилишди. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса

2. Шу дарахтнинг меваси.

Ёнғоқ чақмоқ.

Улар боғга чиқиб, тўкилган ёнғоқларни териб турганда, Жонузоқ оқсоқол қайтиб келди. — С. Анорбоев, Оқсой

  • Бир қоп ёнғоқ Хушчақчақ, ичида кири ёʻқ одам ҳақида. — Биз уни [Тожиматни] ёшлигимизда, бир қоп ёнғоқ, дер эдик. Эссиз, — деб ачинди Назаров. — С. Анорбоев, Оқсой[Умрзоқ ота:] Ҳа, Ғани самоварчи эски қадрдоним. Қурмағур бир қоп ёнғоқ: борсам, сира зериктирмайди. — Ҳ. Ғулом, Машъал
  • Бошида ёнғоқ чақмоқ
  • Қўйнини пуч ёнғоққа тўлдирмоқ Амалга ошмайдиган, қуруқ ваъдалар билан алдамоқ. Бек Лаълининг қўйнини шу вақтгача пуч ёнғоққа тўлдириб келаётганини оппа-очиқ айтди-қўйди. — Ҳ. Ғулом, МашъалЛекин мен сизнинг қўйнингизни пуч ёнғоққа тўлғизмайман [деди Сидиқжон]. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Тўлиқ мақола →
ёнмоқ
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

фл. 1. Ўт олмоқ; ўтда куймоқ.

Тўқайга ўт тушса, ҳўл-у қуруқ баравар ёнади. — Мақол

Қуруқ ўтин бир зумда ловуллаб ёниб кетди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Чайла қамишлари аллақачон ёниб битиб, ёғочларигина қора кўмир бўлиб, чарс-чурс қилиб тутаб ётарди. — Н. Фозилов, Дийдор

2. Ёлқинланиб, нур бериб турмоқ.

Саройнинг тўрида бошқаларга қараганда кўркамроқ бир ҳужра бу ҳужрада шам ёнади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳақиқатдан у кишининг [Зокир Ўриновичнинг] ҳовлисида чироқ ёнган эди. — Ш. Холмирзаев, Ёʻллар, ёʻлдошлар

3. Нур, шуъла сочмоқ, порламоқ.

Кўкда, дарахтлар устида ғуж-ғуж юлдузлар ёнади. — Ойбек, Танланган асарлар

Арча турар ўртада ёниб, Оқмоқдадир ҳар ён шуъла-нур. — Ғайратий

4. Товланмоқ, жилваланмоқ.

Гилам чўғдек ёнади.

Кўйлак енги тирсакка қадар шимарилган, [қизнинг]

тиқмачоқдай билакларида илон бошли олтин билагузуклар ёнади. — Ойбек, Танланган асарлар

5. Ортиқ даражада иссиғи, ҳарорати ошмоқ, қизимоқ.

— Уҳ, баданим ёниб боради — деди Гулнор. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

У ёноғини онасининг ёниб турган ўтли ёноғига суртиб, синиқ товуш билан пичирлади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

6. Ортиқ даражада қизимоқ.

Қуёш тик келган. Ҳаво ловуллаб ёнади. — Ойбек, Танланган асарлар

Кишини ҳолдан тойдирадиган саратоннинг ҳаво ёнган кунларида ҳар қандай тирик жон ўзини панага уради. — Шарқ юлдузи

У [Раҳим Саидов] пастга тушди. Кун тиккага келган, кўча ёнарди. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири

7. Бутун вужуди билан берилмоқ, астойдил ҳаракат қилмоқ; қайғурмоқ.

Ёʻлчи ёзда ёниб, чанг-тупроқ ялаб, қишда қор-муз кечиб, бутун маҳрумиятларга, бутун оғирликларга қарамасдан, жонкашлик билан ишлади. — Ойбек, Танланган асарлар

Бу ашулани ҳам ёниб, жўшиб айтди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Онаман-у онаман, Болам учун ёнаман. — Қўшиқлар

8. Тутақмоқ, жаҳли чиқмоқ; асабийлашиб кетмоқ.

Сиз онамдан хафа бўлманг, унинг одатини биласиз-ку, бир ёниб, бир ўчаверади [деди Райҳон]. — С. Анорбоев, Оқсой

Олимжон ётиғи билан сўзлаган бўлса-да, раис ёниб кетди. — Ҳ. Назир, Қанотлар

9. Кучаймоқ, авж олмоқ; алангаланмоқ.

Беғубор тонг каби қалбингда Ватан ишқи, халқ меҳри ёнар. — Ғайратий

Ҳозир Халиловнинг нафрати ёниб турибди. — И. Раҳим, Ихлос

10. Сабрсизлик билан кутмоқ, ошиқмоқ.

Навоий Ҳиротга кириши билан унинг махсус фармон олиб келганлиги бутун шаҳарга яшиндек тарқалди. Ҳамма уни тезроқ эшитиш орзуси билан ёнди. — Ойбек, Навоий

  • Ичида чироқ ёнгандай бўлмоқ Бир оз хотиржам бўлмоқ, бир оз кўнгли тинчимоқ. — Кампирнинг таърифини эшитиб, ичимда чироқ ёнгандай бўлди-ю, лекин бу гал одоб сақлаб индамадим, — деди чол. — П. Турсун, ЎқитувчиМингбоши ичида чироқ ёнгандай бўлди, суюнчи кўзларида ўт бўлиб ёнди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
  • Кўзи ёнмоқ 1. Асабийлашмоқ, жаҳли чиқмоқ. Қушбегининг кўзи ёнди Манглай этлари тиришиб, сўл қўли билан соқолини тутамлаб, фикрга кетди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар[Тўғонбекнинг] Кичик, қийиқ кўзлари ёмон ёнади. — Ойбек, НавоийБадианинг кўзлари ёнар, титраб турган қўлидаги ўткир ханжар ярқирар эди. — Мирмуҳсин, МеъморҚувончдан Бектемирнинг кўзлари ёниб кетди. — Ойбек, Қуёш қораймас
  • Лов этиб ёнмоқ Қизишмоқ, тутақмоқ, асабийлашмоқ. Талъатнинг нимага шама қилаётганини тушунди-ю, лов этиб ёниб кетди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ солМунисхон лов этиб ёнди-да, чамадонини кўтариб, қора юбкасида Қўқонга қараб жўнади. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири
  • Юраги ёнмоқ 1. Орзу қилмоқ. — Бир кўрсам, икки оғиз гап айцам, деб юрагим ёнадиган бўлди — деди Давлатёр. — П. Турсун, ЎқитувчиНима қилай, Шерали акажон! Айтинг! Юрагим ўртаб ёняпти! — С. Кароматов, Олтин қумБитта графинни ушлади: — Совуғиданми, иссиғиданми? — Совуғидан қуя қолинг. Юрак ёниб турибди. — С. Сиёев, Отлиқ аёл
Тўлиқ мақола →
ёнбош
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

от 1. Ён 1, 2.

Ёнбошим оғрийди.

Эъзозхон Ботиралининг ёнбошида ҳамон чопқиллаб юриб келарди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Аваз унга бир қаради-ю, Маҳмуда Алиевнанинг ёнбошидаги стулга бориб ўтирди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Назар ёнбоши қирилиб пачоқ бўлган машинанинг олд ўриндиғига ўтирди. — Э. Усмонов, Ёлқин

2. Ўнг ёки чап курак суяги.

3. Ўзбек курашида: курашчи усул қўллаб, рақибининг битта курагини ерга теккизганда ёки рақиби иккинчи марта огоҳлантирилганда бериладиган баҳо, балл.

  • Ёнбошга олмоқ Курашда кўтариб олиб, ёнбошига қўймоқ. Али полвон мени бир неча вақт айлантириб юрди, сўнгра чамага келтириб, ёнбошига олмоқчи ва ерга урмоқчи бўлди. — П. Турсун, Ўқитувчи
  • У ёнбошидан бу ёнбошига ағанамоқ Ухлай олмасдан безовта бўлмоқ. У [Нури] у ёнбошидан бу ёнбошига ағанар, кўнгли ҳам тун каби қоп-қоронғи бўлиб, хаёли тарқоқ ётарди. — Н. Фозилов, ДийдорҚудрат у ёнбошидан бу ёнбошига ағдарила бериб, ярим кечадан оққанда, уйқуга толди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар
  • Ёнбоши ерга тегмаган Курашда йиқилмаган, зўр; кураги ерга тегмаган. Ёнбоши ерга тегмаган паҳлавон.Чет эллардан паҳлавонлик дағдағаси билан келиб турадиган зўрлардан биронтаси ҳали унинг ёнбошини ерга тегизган эмас. — Ойбек, Навоий
Тўлиқ мақола →