Поиск

fl. 1. Narsaning sirtidan, tanadan uni oʻrab turuvchi teri, poʻst kabi qoplamini ajratmoq.

Daraxtning poʻstlogʻini shilmoq. Quyonning terisini shilmoq.

Tojiddin Qosim xushboʻy bananlarning oltin poʻstlarini ildam shilib, birmuncha yedi. — Oybek, Nur qidirib

Koʻchaning u yuzida, lab va burniga qon sachragan ayiqdek bir qassob, yangi soʻyilgan qoʻyning terisini zoʻr berib shilardi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

2. Uzib yoki yulib olmoq, koʻchirib yubormoq, qattiq tirnamoq.

Bilmay yaramni shilib yuboribman.

Mana bu yerimni Lyublin-da oʻq shilib ketdi. — A. Ubaydullayev, Qonli izdan

3. Achishtirib yalab ketmoq; terisini yeb, oʻyib yubormoq.

Ohak qoʻlimni shilib yubordi. Qalampir ichimni shilib ketdi.

Sirka ichgandagidek qornini shilib yubordi. — Oybek, Quyosh qoraymas

4. koʻchma Aldash yoki zoʻrlik bilan boshqaning bor-yoʻgʻini oʻziniki qilib olmoq, talamoq; oʻgʻirlamoq.

Boylar kambagʻallarni shilardi. Savdogar xaridorlarni shiladi.

— Otam qarib, yoʻlda horib qolgan chol edi. [Qaroqchilar] Uni bir zumda yotqizib, yonidagi bor pulini shilib olishdi, — dedi Hoji xola. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Oʻgʻri, bandit! Ertaga hamma yoqni shilib qochadi. — A. Muxtor, Tugʻilish

taql. s. Biror narsa urilganda yoki yopiq idishdagi suyuqlik chayqalganda hosil boʻladigan ohista tovushni bildiradi.

taql. s. Yumshoq narsaga urganda hosil boʻladigan tovushni bildiradi.

Ot suliq chaynab, paqirdan bosh koʻtarishi bilan, biqiniga shilt tushgan qamchi zarbidan oʻzini oldinga urib, loʻkillab yurib ketdi. — Mirmuhsin, Choʻri

Sigir sochlari uzun dumini havoda oʻynatgan edi, uchi shilt etib Toshxonning yuziga tegdi. — A. Mirahmedov, Oʻt yuraklar

Yük taşımaya yarayan gemi, yük gemisi.YUK KEMASI

Avusturya para birimi.SHILLING

ot ayn. Shilliq I.

sft. 1. Nihoyat darajada hoʻl, jiqqa hoʻl.

Yigitning terdan shilta boʻlgan koʻylagi badaniga yopishib qolgan, oʻzi ham nimadandir qoʻrqqan odamga oʻxshar, koʻzlari bejo edi. — O. Yoqubov, Larza

Allaqachon shud-ring tushgan ekan, birpasda shimining pochalari shilta boʻldi. — O. Husanov, Qoʻshiqchining taqdiri

2. ot Yomgʻir yogʻishi, qor erishi va shu kabilardan yuzaga kelgan bilch-bilch holat, yerning shunday holati.

Oyoq tagidagi qor shiltaga aylana boshladi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

quruq va achchiq izgʻirin quyoshda shilta boʻla boshlagan qishloq koʻchalarini daranglatib qotirib tashlar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

sft. Narsalarning yen-gil urilishidan yoki suv oqishida chiqadigan tovushni bildiradi.

Suv shildiri, bulbul qoʻshigʻi, Feruza koʻk, zangori yaproq. — Uygʻun

Aşırı ve bayağı biçimde süslenip boyanmış (kadın).BASHANG, OLIFTA (ayol)

sft. Yopishqoq yelimsimon modda.

Shilliq parda.

Sogʻ kishining nafas yoʻllari qurib qolmasligi va changdan saqlanishi uchun unda bir oz shilliq boʻladi. — N. Ismoilov, Kasallarni parvarish qilish

ot 1. tib. Koʻz jildi hamisha qizarib, yoshlanib turadigan yuqumli kasallik; traxoma.

Koʻzi shilpiq, yelkasi chiqiq boʻlsa ham, koʻngli toza, topilmaydigan odam. — Oybek, Ulugʻ yoʻl

Birov bukri, birov shol, birov shilpiq — K. Yashin, Hamza

2. Shu kasallik tufayli koʻzdan toʻxtov-siz oqadigan yiringli yosh.

Maston xola yengi bilan koʻzlarining shilpigʻini artib boʻlgach, egachi-singilga bir-ikki qarab oldi. — Uygʻun, Tursunoy

Uning [Mirhosilning] koʻzlarini shilpiq bosgan, choʻmichnusxa katta burni odatdagidan ham qizarib ketgan edi. — H. Gʻulom, Senga intilaman

3. s. t. Shunday kasallikka yoʻliqqan kishi va uning ismiga qoʻshib aytiluvchi soʻz.

Shilpiq chiyillab gapiradi. — Oybek, Bolalik

Moʻmin shilpiq Qoʻrgʻonchadagi bir bevaning qiziga uylanayotibdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

sft. Hol-joniga qoʻymay surkanaveradigan, xiralik qilaveradigan.

Ming oʻrgilib, oldin sizga qaddin bukar, Oh-voh qilib, mugʻambirlik yoshin toʻkar, Ertasiga unutadi sevgisini — Bilib qoʻying shilqim oshiq belgisini. A. — Poʻlat

U oʻzini rostlab olguncha boʻlmay, boyagi shilqim yana paydo boʻldi va uning yelkasiga urib dedi: — Qoyilman, toʻram. — I. Rahim, Tinimsiz shahar

Oʻtaketgan shilqim, mahmadona Xol dallol, dehqonning qoʻlini siltayverib, jon-holiga qoʻymadi. — Mushtum

ot 1. Angliyada 1/20 funt sterlingga teng tanga pul.

2. Avstriyada va baʼzi bir Afrika mamlakatlarida pul birligi.

sft. Shildiragan mayin ovoz chiqaradigan.

Negadir uning [Hafizaning] birdan orqaga qaytib ketgisi kelib qoldi, agar hoziroq Umid bilan uchrashadigan boʻlsa, bu ajoyib manzaralardan, purviqor togʻlardan, sarin yel-u shildiroq soylardan — baridan kechib, u tomon chopardi. — Mirmuhsin, Umid

[Oyna opa] Oziq-ovqat va

Kiyimlar magaziniga kirib, shildiroq qogʻozga oʻrogʻliq allanarsalarni koʻtarib chiqdi. — Sh. Xolmirzayev, Toʻlqinlar

fl. Shilmoq feʼlining oʻzlik va majhul nisbati.

Poʻsti shilingan tol. Ohakdan uning qoʻli shilinibdi.

Kiyimlarim yirtilib, tizzalarimning koʻzi shilinib, soqollarim paxmayib ketdi. — I. Rahim, Olovkor

[Bozorqul] Bugun kuni bilan ot yetaklab, yayov yurdi. Uzangiga oʻrgangan oyoq shilinib ketdi. A. — Muxtor, Chinor

sft. Yelim kabi yumshoq va yopishqoq, shalhak.

Shilimshiq modda. Shilimshiq goʻsht.

Kishi shilimshiq bir narsani koʻrganida, taʼbi qanday tirriq boʻlsa, uning ham taʼbi hozir xuddi shunday xira edi. — O. Yoqubov, Larza

Nizomiddinov barmoqlariga shilimshiq narsa yopishganini sezdi. — S. Ahmad, Hukm

fl. Shilmoq feʼlining birgalik nisbati.

ot Qaynagan suvga toʻrt-burchak qilib kesilgan yupqa xamir tashlab pishirib, shoʻrvali qayla bilan tayyorlanadigan taom.

— Mulla, eshon, boy, qimorboz yogʻila berdi, har kun norin, shilpildoq, palov. — Oybek, Tanlangan asarlar

Shilpildoq, beshbarmoq kabi qozoq taomlarining koʻproq Toshkentda tayyorlanishining boisi ham shunda. — K. Mahmudov, Oʻzbek tansiq taomlari

ot Surbetlik, xiralik qilib surkanish.

Shilqimlik qilmoq.

Yigit koʻp shilqimlik qila berganidan keyin, xotin qochib, narigi uyga kirib ketdi. A. — Qahhor, Qaygʻular

Sizdaqa salobatli odamga bunaqa shilqimlik yarashmas ekan buni kutmagandim. — J. Abdullaxonov, Xonadon