Қидирув

от Ёз қурғоқ келган, ёғин-сочин кам бўлган палла; қурғоқчилик.

Қуруқчилик бўлмайдиган раёнлар.

сфт. 1. Суви, нами батамом ёки қис-ман қочган, сувини, намини батамом ёки қисман ёʻқотган; суви, нами ёʻқ ёки оз.

Қуруқ ўтин. Қуруқ шамол. Тўқайга ўт тушса, ҳўл-у қуруқ баравар ёнар. — Мақол

Нормат ротага келиши ҳамон старшина Ваня Великан уни блиндажда ечинтириб, қуруқ кийимларга ўради. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Тўтиқиз томнинг қуруқ кўкатлари устида кўчани томоша қилиб, гилос еб ётди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Ёғингарчилик кам бўлган ёки бўладиган; ёғин-чочинсиз.

Қуруқ иқлим. Бу йил ёз қуруқ келди.

3. Махсус қуритилган, қуриган.

Қуруқ мева. Қуруқ беда. Қуруқ чой. Қуруқ гўшт.

4. Қуруқшаган, қурушиқ.

Қуруқ лабларини базўр қимирлатиб, ҳарсиллаб деди Гулнор: — баданим ёниб боради. — Ойбек, Танланган асарлар

5. Суви ёʻқ; суви қуриган.

Қуруқ саҳро. Қуруқ дарё.

Карвонлар ўзгартирдилар ёʻлни, Ташлаб бу қуруқ чўлни — З. Диёр

— Ёзда бу ерга ҳам сув келади, — деди Ҳамиджон менинг қуруқ ғишт ариқларга тикилиб бораётганимни кўриб. — Ў. Умарбеков, Чўлда бир кун

6. кўчма Ичида ҳеч нарсаси ёʻқ, бўш.

Қуруқ уйга кўчиб кирмоқ. Қуруқ қошиқ оғиз йиртади. — Мақол

[Бой] Хатни курси устидаги қуруқ патнис тагига қистирди. — Ойбек, Танланган асарлар

Мудофеларга инъомлар улашилиб битди-да, ҳудайчи ўзининг қуруқ хуржуни билан Азизбек қошига келиб қуллуқ қилди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

7. Бирор нарса тўшалмаган, яланғоч.

— Остингга нима тўшайсан? — Қишда похол, ёзда қуруқ ерда ёта бераман. — С. Айний, Қуллар

Гулнор айвонда қуруқ бўйра устида ўтириб, маҳси кийиш билан овора экан, Ун-син кириб келди. — Ойбек, Танланган асарлар

8. кўчма Ҳеч нарсасиз.

Тўйга қуруқ бормоқ. Бозордан қуруқ келмоқ. Овдан қуруқ қайтмоқ.

Бўта қуруқ чойни нонсиз иссиқ-иссиқ ҳўплаб ўрнидан турди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Усмонжон уни [пулни] ёʻлкира қилиб, уйга қуруқ кириб келди. — С. Зуннунова, Гулхан

9. Фақат, биргина.

Мактабда шунақа нарсаларни ўргатмаса, нимани ўргатади? Қуруқ илм билан бола бола бўлар эканми? — А. Қаҳҳор, Айб кимда?

10. кўчма Амалга ошмайдиган, беҳуда, пуч.

Қуруқ хаёл. Қуруқ ваъда. Қуруқ гап қилмоқ. Қуруқ гап қулоққа ёқмас. — Матал

Ўтган йил ҳам худди шундай бўлганди: Қуруқ сўзга силосхона тўлганди. — А. Пўлат

Олифта йигит, қуруқ қочиримга бу белбоғлар ечилмайди. — Ҳамза, Паранжи сирлари

11. кўчма Таги пуч, асоссиз, уйдирма.

Қуруқ даъво. Қуруқ рақамлар.

Даъвонгизга бирор исботингиз борми ёки қуруқ бир гапми, исбот қила оласизми? — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Қуруқ овоза — тураржой эмаслигини ўзинг ҳам билсанг керак, директор [деди Сувонқул]. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Юсуфбек ҳожи юқорида ўтган гапларни қуруқ ва асоссиз айтмаган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

12. Астойдил ёки самимий бўлмаган, шунчаки, юзаки.

Қуруқ пўписа. Қуруқ мулозамат. Қуруққина кўришмоқ.

Лекин қуруқ дўқ қуруқлигича қолаверибди — Т. Обидов, Юсуфжон қизиқ

Гап қуруқ бўлмасин учун, икки эллик хат ёзиб бер, олиб борай. — А. Қаҳҳор, Сароб

13. кўчма салб. Бирор фойдали иш-амали ёʻқ, бирор маъно чиқмайдиган.

Қуруқ олим.

Қуролов дангаса эмас. Лекин ўта қуруқ одам, унда ирода деган гап ёʻқ. — Газетадан

Клубда бу кадар совуқ, қуруқ кўринган бу одам шундай хушчақчақ, шундай гапга уста эканки, асти кўйинг. — А. Қаҳҳор, Қуюшқон

от 1. Қуруқ ҳолат, қуруқ эканлик.

Ўтиннинг қуруқлиги. Бу ерда ҳавонинг қуруқлиги дарров билинади.

Лекин қуруқ дўқ қуруқлигича қолаверибди. Эртасига бозорларда, самоварларда одамлар бир-бирларига кечаги ҳазил ҳақида гапириб кулишибди. — Т. Обидов, Юсуфжон қизиқ

2. Сувсиз, намсиз, қуруқ жой, ер.

Белни узатинг! Йигит белнинг сопини узатди, уни қуруқликка чиқарди. — Ойдин, Гулсанам

3. геогр. Ер юзасининг денгиз ва океанлардан, сув ҳавзаларидан холи бўлган қисми.

Дунёнинг уч қисми — сув, бир қисми — қуруқлик.

фл. айн. Қуритмоқ.

фл. айн. Қуруқшамоқ.

фл. Қуруқламоқ феълининг мажҳул нисбати.

фл. Қурушмоқ; қовжирамоқ; қуриб қотмоқ.

Тилим қуруқшаб, томоғимни бадбўй дуд ачитди. А. — Мухтор, Давр менинг тақдиримда

Унинг лаблари қуруқшаган, кучли иситмада ёнган кишининг лабидай қорайган. — А. Қаҳҳор, Сароб

Иссиқда қуруқшаб ғарчиллаётган этигининг ғарчини пасайтириш учун оёқ учида юриб, харсангга яқинлашди. — С. Анорбоев, Оқсой

Обид Содиқович қуруқшаган лабларини тили билан ҳўллаб олди. — М. Қўшжонов, Дийдор

фл. 1. Қуруқламоқ феълининг биргалик нисбати.

2. Қуруқ ҳолга келмоқ; нами қочмоқ.

фл. Қуруқшамоқ феълининг орттирма нисбати.

1. Ҳеч нарса-сиз.

Тўйга қуруқдан-қуруқ борамизми?

[Хайринисо Унсинга:] Вой, бу нимаси, жиндайгина ўтиринг, чой қилиб келай, қуруқдан-қуруқ кетаверасизми? — Ойбек, Улуғ ёʻл

Бу хўжайининг жуда худо урган одам экан Бу-кун кечаси бир амаллаб қочамиз. Қуруқдан-қуруғ-а? — Ғ. Ғулом, Шум бола

2. Ҳеч нарсадан ҳеч нарса ёʻқ, дабдурустдан.

— Қуруқдан-қуруқ тиллани қайтариб бер десак, қандай бўлар экан? — деб сўради подшо вазирдан. — Латифалар

Абдурасул ўзини қуруқдан-қуруқ катта ё билармон қилиб кўрсатишни истамас эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Пустой разговор ушам не мил.

ҳудудларнинг намланиш даражасининг камайиши ва шу туфайли экотизимларнинг биологик маҳсулдорлигининг қисқаришига олиб келувчи мураккаб ва хилма-хил жараёнлар мажмуйи. Қ.а. табиий (иқлимнинг даврий ўзгаришлари), шунингдек антропоген (ер ости сувларини чиқариб олиш, эрозия, чанг-тўзонлар) сабабларга кўра содир бўлади. Қ.а. охир-оқибатда чўллашишга, чўл ҳудудларида эса қурғоқчилик даражасининг янада ортишига олиб келади.

Сухой разговор не мил ушам (т. е. разговор без приношений никому не нравится.), Аналогия: Неподмазанное колесо скрипит.

[Мулла-Рўзи:]... Тангрининг ҳам беҳиштига қуруқ кириб бўлмайди, денг. [Мулла дўст:] Тўғри-да, тақсир. Эшакка шўра бўлмаса, ётиб олади-ю, қуруқ сўз қулоққа ёқсинми? [Мулла-Рўзы:] Скажите ему: с пустыми-де руками и в божий рай не войдешь. [Мулла-Дост:] Верно, господин. Ишак и тот заупрямится и ляжет, если не поднесешь ему лебеды. Может ли быть приятной для уха сухая речь? — Ҳ. Ҳакимзода, Танланган асарлар.

погов. пустой разговор ухо режет, сухая ложка рот дерет, соловья баснями не кормят