Qidiruv

sft. 1. Suvi, nami batamom yoki qis-man qochgan, suvini, namini batamom yoki qisman yoʻqotgan; suvi, nami yoʻq yoki oz.

Quruq oʻtin. Quruq shamol. Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻl-u quruq baravar yonar. — Maqol

Normat rotaga kelishi hamon starshina Vanya Velikan uni blindajda yechintirib, quruq kiyimlarga oʻradi. — I. Rahim, Chin muhabbat

Toʻtiqiz tomning quruq koʻkatlari ustida koʻchani tomosha qilib, gilos yeb yotdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

2. Yogʻingarchilik kam boʻlgan yoki boʻladigan; yogʻin-chochinsiz.

Quruq iqlim. Bu yil yoz quruq keldi.

3. Maxsus quritilgan, qurigan.

Quruq meva. Quruq beda. Quruq choy. Quruq goʻsht.

4. Quruqshagan, qurushiq.

Quruq lablarini bazoʻr qimirlatib, harsillab dedi Gulnor: — badanim yonib boradi. — Oybek, Tanlangan asarlar

5. Suvi yoʻq; suvi qurigan.

Quruq sahro. Quruq daryo.

Karvonlar oʻzgartirdilar yoʻlni, Tashlab bu quruq choʻlni — Z. Diyor

— Yozda bu yerga ham suv keladi, — dedi Hamidjon mening quruq gʻisht ariqlarga tikilib borayotganimni koʻrib. — Oʻ. Umarbekov, Choʻlda bir kun

6. koʻchma Ichida hech narsasi yoʻq, boʻsh.

Quruq uyga koʻchib kirmoq. Quruq qoshiq ogʻiz yirtadi. — Maqol

[Boy] Xatni kursi ustidagi quruq patnis tagiga qistirdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Mudofelarga inʼomlar ulashilib bitdi-da, hudaychi oʻzining quruq xurjuni bilan Azizbek qoshiga kelib qulluq qildi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

7. Biror narsa toʻshalmagan, yalangʻoch.

— Ostingga nima toʻshaysan? — Qishda poxol, yozda quruq yerda yota beraman. — S. Ayniy, Qullar

Gulnor ayvonda quruq boʻyra ustida oʻtirib, mahsi kiyish bilan ovora ekan, Un-sin kirib keldi. — Oybek, Tanlangan asarlar

8. koʻchma Hech narsasiz.

Toʻyga quruq bormoq. Bozordan quruq kelmoq. Ovdan quruq qaytmoq.

Boʻta quruq choyni nonsiz issiq-issiq hoʻplab oʻrnidan turdi. — S. Ahmad, Hukm

Usmonjon uni [pulni] yoʻlkira qilib, uyga quruq kirib keldi. — S. Zunnunova, Gulxan

9. Faqat, birgina.

Maktabda shunaqa narsalarni oʻrgatmasa, nimani oʻrgatadi? Quruq ilm bilan bola bola boʻlar ekanmi? — A. Qahhor, Ayb kimda?

10. koʻchma Amalga oshmaydigan, behuda, puch.

Quruq xayol. Quruq vaʼda. Quruq gap qilmoq. Quruq gap quloqqa yoqmas. — Matal

Oʻtgan yil ham xuddi shunday boʻlgandi: Quruq soʻzga silosxona toʻlgandi. — A. Poʻlat

Olifta yigit, quruq qochirimga bu belbogʻlar yechilmaydi. — Hamza, Paranji sirlari

11. koʻchma Tagi puch, asossiz, uydirma.

Quruq daʼvo. Quruq raqamlar.

Daʼvongizga biror isbotingiz bormi yoki quruq bir gapmi, isbot qila olasizmi? — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Quruq ovoza — turarjoy emasligini oʻzing ham bilsang kerak, direktor [dedi Suvonqul]. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Yusufbek hoji yuqorida oʻtgan gaplarni quruq va asossiz aytmagan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

12. Astoydil yoki samimiy boʻlmagan, shunchaki, yuzaki.

Quruq poʻpisa. Quruq mulozamat. Quruqqina koʻrishmoq.

Lekin quruq doʻq quruqligicha qolaveribdi — T. Obidov, Yusufjon qiziq

Gap quruq boʻlmasin uchun, ikki ellik xat yozib ber, olib boray. — A. Qahhor, Sarob

13. koʻchma salb. Biror foydali ish-amali yoʻq, biror maʼno chiqmaydigan.

Quruq olim.

Qurolov dangasa emas. Lekin oʻta quruq odam, unda iroda degan gap yoʻq. — Gazetadan

Klubda bu kadar sovuq, quruq koʻringan bu odam shunday xushchaqchaq, shunday gapga usta ekanki, asti koʻying. — A. Qahhor, Quyushqon

ot 1. Quruq holat, quruq ekanlik.

Oʻtinning quruqligi. Bu yerda havoning quruqligi darrov bilinadi.

Lekin quruq doʻq quruqligicha qolaveribdi. Ertasiga bozorlarda, samovarlarda odamlar bir-birlariga kechagi hazil haqida gapirib kulishibdi. — T. Obidov, Yusufjon qiziq

2. Suvsiz, namsiz, quruq joy, yer.

Belni uzating! Yigit belning sopini uzatdi, uni quruqlikka chiqardi. — Oydin, Gulsanam

3. geogr. Yer yuzasining dengiz va okeanlardan, suv havzalaridan xoli boʻlgan qismi.

Dunyoning uch qismi — suv, bir qismi — quruqlik.

fl. ayn. Quritmoq.

fl. ayn. Quruqshamoq.

ot Yoz qurgʻoq kelgan, yogʻin-sochin kam boʻlgan palla; qurgʻoqchilik.

Quruqchilik boʻlmaydigan rayonlar.

fl. Quruqlamoq feʼlining majhul nisbati.

fl. Qurushmoq; qovjiramoq; qurib qotmoq.

Tilim quruqshab, tomogʻimni badboʻy dud achitdi. A. — Muxtor, Davr mening taqdirimda

Uning lablari quruqshagan, kuchli isitmada yongan kishining labiday qoraygan. — A. Qahhor, Sarob

Issiqda quruqshab gʻarchillayotgan etigining gʻarchini pasaytirish uchun oyoq uchida yurib, xarsangga yaqinlashdi. — S. Anorboyev, Oqsoy

Obid Sodiqovich quruqshagan lablarini tili bilan hoʻllab oldi. — M. Qoʻshjonov, Diydor

fl. 1. Quruqlamoq feʼlining birgalik nisbati.

2. Quruq holga kelmoq; nami qochmoq.

fl. Quruqshamoq feʼlining orttirma nisbati.

1. Hech narsa-siz.

Toʻyga quruqdan-quruq boramizmi?

[Xayriniso Unsinga:] Voy, bu nimasi, jindaygina oʻtiring, choy qilib kelay, quruqdan-quruq ketaverasizmi? — Oybek, Ulugʻ yoʻl

Bu xoʻjayining juda xudo urgan odam ekan Bu-kun kechasi bir amallab qochamiz. Quruqdan-qurugʻ-a? — Gʻ. Gʻulom, Shum bola

2. Hech narsadan hech narsa yoʻq, dabdurustdan.

— Quruqdan-quruq tillani qaytarib ber desak, qanday boʻlar ekan? — deb soʻradi podsho vazirdan. — Latifalar

Abdurasul oʻzini quruqdan-quruq katta yo bilarmon qilib koʻrsatishni istamas edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Пустой разговор ушам не мил.

hududlarning namlanish darajasining kamayishi va shu tufayli ekotizimlarning biologik mahsuldorligining qisqarishiga olib keluvchi murakkab va xilma-xil jarayonlar majmuyi. Q.a. tabiiy (iqlimning davriy oʻzgarishlari), shuningdek antropogen (yer osti suvlarini chiqarib olish, eroziya, chang-toʻzonlar) sabablarga koʻra sodir boʻladi. Q.a. oxir-oqibatda choʻllashishga, choʻl hududlarida esa qurgʻoqchilik darajasining yanada ortishiga olib keladi.

Сухой разговор не мил ушам (т. е. разговор без приношений никому не нравится.), Аналогия: Неподмазанное колесо скрипит.

[Mulla-Roʻzi:]... Tangrining ham behishtiga quruq kirib boʻlmaydi, deng. [Mulla doʻst:] Toʻgʻri-da, taqsir. Eshakka shoʻra boʻlmasa, yotib oladi-yu, quruq soʻz quloqqa yoqsinmi? [Мулла-Рўзы:] Скажите ему: с пустыми-де руками и в божий рай не войдешь. [Мулла-Дост:] Верно, господин. Ишак и тот заупрямится и ляжет, если не поднесешь ему лебеды. Может ли быть приятной для уха сухая речь? — Ҳ. Ҳакимзода, Танланган асарлар.

погов. пустой разговор ухо режет, сухая ложка рот дерет, соловья баснями не кормят

sft. Hammasi, bari.

Toʻqayga oʻt ketsa, hoʻl-u quruq baravar yonadi. — Maqol

sft. ayn. Hoʻl-quruq.

sft. 1. Mutlaqo quruq, juda quruq, qoq quruq.

2. koʻchma Hech narsasiz, hech narsasi yoʻq, yap-yalangʻoch, shipshiydam.

Quppa-quruq uy. Quppa-quruq dasturxon.

— Nahotki quppa-quruq joy boʻlsa? — dedi kimdir vahimali ingichka tovush bilan. — A. Muxtor, Tugʻilish

koʻchma

[Mullaroʻzi:] Undan soʻng ayting, nazrini durustroqqina qilib bersin. Bu nima? Uch safardan buyon quppa-quruq keladi. — Hamza, Maysaraning ishi

Men ikki qoʻlimni burnimga tiqib, shaharga qup-quruq kirib keldim. — M. Muhammadjonov, Turmush urinishlari

s.t. kam qoʻll. Yaxshigina, durustgina, koʻngildagidek.

[Toʻla] Oʻqituvchining savollariga tuzuk-quruq javob qilmay, oʻz oʻyi bilan mashgʻul boʻldi. — M. Ismoiliy, Bizning roman

Kasbingiz boʻlmasa, oshna-ogʻaynilaringiz boʻlmasa, qoʻlingizda tuzuk-quruq xarakteristika boʻlmasa! Qayoqqa borasiz? — A. Muxtor, Tugʻilish

koʻchma Kishiga qattiq tegadigan; ogʻir, qattiq.

Qattiq-quruq gap.