Қидирув

фл. Қочмоқ феълининг биргалик нисбати.

фл. 1. Таъқиб, хавф-хатар ва шу кабилардан қутулиш учун (одатда, чопиб-югуриб) мавжуд жойини ташлаб жўнамоқ.

Бўрилар ўрмонга қараб қочди. От бўшалиб қочиб кетибди. Кўпчиликдан қуён қочиб қутулмас. — Мақол

Мажлис ўтказсак, болалар қочиб кетмасин, деб эшик олдига қоровул қўйгудек бўламиз. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Кўчада югур-югур, шовқин, итлар вангиллаган, товуқлар қийқиллаб қочган. — А. Қаҳҳор, Башорат

Фашистлар дастлаб саросимага тушди-да, сўнг бирдан тирақайлаб қочди. — Ойбек, Қуёш қораймас

2. Яшириниш, хавф-хатардан холи бўлиш мақсадида ўз (турган) жойи, маконини яширинча тарк этмоқ, бошқа ерлардан жой-макон қилмоқ, бошқа ерларга кетмоқ, ўзга ерларда бўлмоқ, юрмоқ.

Асрорқул ўшандан бери қишлоқма-қишлоқ қочиб юрар экан, — А. Қаҳҳор, Асрор бобо

Ҳеч бўлмаса, жонни сақла энди сан, Бир ёʻл топиб қочмоқ керак бу элдан. — Ҳ. Олимжон

Нега уйдан қочдинг? — Ёшлик

3. Бирор нуқтадан (жойдан) нари ёʻналмоқ, силжимоқ.

Марказдан қочувчи нервлар.

Боши гир-гир айланар, деворлар ундан қочаётгандек эди. — Ёшлик

4. Оралиқ жой пайдо бўлмоқ ёки очиқ оралиғи узаймоқ (ёнма-ён, қатор жойлашган нарсалар ҳақида).

Пол тахталари бир-биридан қочибди. Тишлари бир-биридан қочибди.

5. Ўзини четга олмоқ, дахл қилмаслик; четланмоқ; ажралмоқ; сақланмоқ.

Иш иштаҳа очар, дангаса ишдан қочар. — Мақол

Қаранг, бу ерда ҳам ишдан қочганлар топилибди. — Х. Тўхтабоев, Сирли қалпоқча

Ўз қўли билан тупроққа қўйишдан қочган ярамас! — С. Аҳмад, Уфқ

[Отабек] Бундай бўлмағур таклифни эшитмас(лик) учун ўзини четга олиб, отаси, айниқса, онасига ёʻлиқишдан қочиб юришга мажбур бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

[Сидиқжон:] Яхши хотиндан одам қочадими? — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

У фалокатдан билиб қочган экансиз-да, болага, ўз боласига меҳри шу бўлса, ундан нима умид қилади киши? — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

6. кўчма Тийилмоқ, сақланмоқ.

Умуман, адабиёт фани ўқитилганда, сийқаликдан қочиш керак. — Газетадан

Юракни чарчатадиган ва заифлаштирадиган ҳолларнинг ҳаммасидан ҳам қочиш керак. — Анатомия

7. Уришиш, олишишда енгилмоқ (асо-сан, ҳайвон, паррандалар ҳақида).

Қўчқор уриштирдик. Меники қочди.

Нега қочган беданадай, писиб чирқиллайсан ? А. — Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

8. этн. Бегона эркакдан юзини беркитмоқ, яширинмоқ (хотин-қизлар ҳақида).

Тўғриси, Сорахон кишидан қочади. — А. Қаҳҳор, Сароб

[Эъзозхон] Ўтап билан қиёматли ака-сингил тутиниб, ундан қочмай қўйди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Назирқул туз берган эшонга астойдил хизмат қилди. Эшон ая ундан қочмайдиган бўлиб қолди. — С. Аҳмад, Ҳукм

9. Ёʻқолмоқ, ёʻқ бўлмоқ, кетмоқ.

Ернинг нами қочибди. Суви қочган нон. Унинг ранги қочди.

Ҳасрат, алам, кудурат бутунлай қочган. — Ғайратий

Хонадан файз қочиб, бирдан харобага айланди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Элмурод шундай ўйлар селида ғарқ бўлиб, уйқуси қочди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

10. Учи ичкари тортилиб ёʻқолмоқ (липпадан, парда, қоп оғзи ва шу кабиларнинг тешигидан ўтказилган ип, боғ ва шу кабилар ҳақида).

Боғи (ипи) қочиб кетган халта оғзини бўғиб ушламоқ.

11. ёки (келгуси замон шаклида — қочмас қочмайди) Ўзи боғланиб келган сўз ёки сўз бирикмаси англатган нарсанинг ўрни (вақти) билан амалга ошишини, ёʻқ бўлмаслигини билдиради.

Зиёфат қочмас (қочмайди), аввал ишларни бир ёқлик қилиб олайлик.

Чой қочмас Хайр, эсингдан чиқмасин — С. Сиёев, Ёруғлик

Пахтани териб олайлик, дам олиш бўлса қочмас. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби

Зуҳра ҳали ёш, эрга тегиш қочмайди. — С. Зуннунова, Янги директор

н exile, exorcising, deserter, fugitive, runaway

от 1. (одатда кўплик шаклида — қочоқлар) Бирор фалокат, сабаб туфайли ўз жойи, ватанини ташлаб қочиб, ўзга жой, юртда кезувчи, бўлувчи шахс(лар).

Афғонистонга қайтиб келаётган қочоқларга ёрдам бераётгани тўғрисида ҳар куни хабарлар келмоқда. — Газетадан

2. Бурчини адо этишдан ўзини четга олган, бўйин товлаган, қочган (шахс).

Қочоққа садоқат ёʻқ, қўрқоққа — ҳурмат. — Мақол

Энди кўрасан мендан! Қочоқ! Сотқин! — А. Мухтор, Тонг билан учрашув

3. айн. Қочқин 1.

Қочоқларни қувиб бораётиб: Майли, қочиб борар экан охири ҳолдан тоядилар-ку! деяр экан Эргашев. — Н. Сафаров, Оловли излар

4. кам қўлл. айн. Қочқоқ 2, 3.

— Ҳа, қочоқ! — деди \Элмурод\ унинг қўлини қисиб ва эшикка қараб қўйиб деди: — Қайлиғинг қани? — П. Турсун, Ўқитувчи

от 1. Жазодан ёки жазо ўрнидан, тутқунликдан қочган киши.

Отлиқлар миршаб билан бирга қочқинларни қўлга тушириш учун чўл томонга от суриб кетдилар. — С. Айний, Қуллар

2. айн. Қочоқ 1.

Қаёқдандир душман самолётлари пайдо бўлиб, қишлоқ устида ва чодир тикиб ётган қочқинлар тепасида айлана бошлади. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

3. айн. Қочоқ 2.

Унинг якка-ю ягона ўғли қочқин — хоин бўлиб чиқади. Бу ҳол Икромжон қалбига зўр изтироб солади. — У. Норматов, Мусибат ва матонат

1. Тез қочадиган, уруша олмайдиган; қўрқоқ.KORKAK

2. Билдирмай қочиб кетган.KAÇAK

3. Ваъдани бузиб, ундан бош тортиб

от 1. Совлиқларни уруғлантиришда фойдаланиладиган, бичилмаган эркак қўй.

Зотли қўчқор.

ўтган йили эса майин жунли зотли қўчқорлар келтирилиб, ўзимизнинг жайдари қўйларга чатиштириш бошланган эди. — С. Анорбоев, Оқсой

2. кўчма с.т. Кишига нисбат берилади; зўр, ботир, паҳлавон.

Чамбилнинг қўчқори ўзим бўламан, Чамбил элтиб, сени лойга соламан. — Маликайи айёр

Бу юришингдан сенга ўлмоқлик даркор, Бу сўзларни айтиб шундайин қўчқор. — Муродхон

3. Қўчқор (эркаклар исми).

от 1. Бирор кимса, нарса, воқеа ва шу кабиларга ишора қилиб айтилган рамзли гап, шама; қочириқ.

У нариги сўридаги машшоқлар билан ўтирган чўтир Абдураҳим ошпазни қочирим билан аския қила бошлади. — Ш. Тошматов, Тонгдаги кўланка

[Зайнобиддин] Баъзида андаккина қочиримга ҳам оғзи қулоғида хирр-хирр кулади. — Мирмуҳсин, Тирик товон

Башорат имо-ишора қочиримларни ё тушунмайди, ё тушунмасликка олади. — Қ. Кенжа, Тоғ ёʻлида бир оқшом

2. Истеҳзо, киноя, пичинг, кесатиқ, қочириқ.

Муборак шу гапга ҳам хандон уриб кулди. Турсуной Дилбарнинг бу гапи қочирим-ми ё мақташми — тушунмас эди. — Н. Сафаров, Узоқни кўзлаган қиз

3. мус. Ўзбек анъанавий мусиқасида оддий ва мураккаб мусиқа безакларининг умумий ифодаси: куйга жило берувчи қисқа товуш (оҳанг)лардан ташкил топади.

Ўзбек миллий куйлари нозик қочиримлари билан нотага олинди. — Газетадан

от айн. Қочирим 1, 2.

Шербекнинг нимага қочириқ қилаётганини пайқаб қолган Жалил қаҳ-қаҳ уриб кулиб юборди. — С. Анорбоев, Оқсой

Гоҳида йигитлар ҳам келиб қўшилиб, аския, қочириқлар бошланарди. — Ф. Мусажонов, Ҳури

[Бу] Қочириқ гап Бўронбойнинг суяк-суякларигача зирқиратиб юборди. — М. Назаров, Олтин бошоқ ишқида

Ҳар томонга тўс-тўс бўлиб қочиш ва шу ҳолат, кўринишнинг ўзи.

[Одамларнинг] Юзида неча кунлик азоб ва уқубат, қоч-қоч, ғамнинг доғи кўриниб турарди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

фл. Қочмоқ феълининг мажҳул нисбати.

qashırıw, órshitiw (sharwa malları haqqında)

фл. 1. Қочмоқ И феълининг орттирма нисбати.

Ернинг захини қочирмоқ. Кайфини қочирмоқ. Мазасини қочирмоқ. Кўздан қочирмоқ.

Ҳоким учта маҳбусни шаҳар турмасига жўнатганда, ўшаларни Қудрат акам қочириб юборди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Пазандаликда сени бир чўқишда қочиради-ку! — Ҳ. Назир, Олтин қадаҳ

2. Четга тортмоқ, узоқлаштирмоқ; ора-сини очиқ-очиқ қилиб қўймоқ.

[Отабек] Содиқдан кўкрагини қочириб, ханжарли қўлини бўшатди — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳаёт эса худди йиқилиб кетишдан қўрққандек, бир қўли билан танчани ушлаб, юзини йигитдан хиёл қочириб турарди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Бобоқул ота учта чиллакни танлади-ю, ўрик тупининг уч ёғига ораларини сал-сал қочириб суқди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

3. Ёʻқотмоқ, қўлдан чиқармоқ, бой бермоқ, ўтказиб юбормоқ.

Оқизмагин кўздан қонли ёшимни, Қочирибман ақлим билан ҳушимни. — Гўрўғли

Мансур бу гапни бекорга айтмади. Зуҳра чиндан мени таниган. Фурсатни қочирмасдан чорасини кўриш керак. — З. Саид, Н. Сафаров, Тарих тилга кирди

4. кўчма Орасини бузиб, бир-биридан айирмоқ, жудо қилмоқ.

Нега шундай қилдинг, онажон, нега Адолатни мендан қочирдинг? — И. Раҳим, Чин муҳаббат

5. Кўнглига, дидига ёқмай ёки бошқа бирор сабаб билан ўзидан узоқлаштирмоқ.

Ҳозир унинг кўзига жувон бирон совуқлиги билан эркакни ўзидан қочирадиган қари қиз эмас, кўп йигитларни ўзига шайдо қилган бир нозанин бўлиб кўринди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

6. Яширин олиб кетмоқ, ўғирламоқ.

Йигирмалаб ҳар юртдан қиз қочирдим. — Ҳамза, Паранжи сирлари

Уйимга қиз қочириб келишга кимнинг ҳадди бор? — Ойбек, Танланган асарлар

desertion, defection

qashqınlıq

фл. Қочирмоқ феълининг мажҳул нисбати.

русчабеглянкаинглизчаfugitive, female

фл. Қочирмоқ феълининг орттирма нисбати.