Поиск

und. s. Tovuq va boshqa qushlarni haydashni ifodalaydi.

ot 1. Fikrlash, soʻzlash hamda ijtimoiy mehnat jarayonida qurol yasash va undan foydalanish qobiliyatiga ega boʻlgan jonli mavjudot, zot; odam, inson.

Til kishilarning oʻzaro aloqa qurolidir.

Kishining ruhiy holati va ish qobiliyati muayyan ritmga boʻysunishini odamlar allaqachon payqashgan. — Gazetadan

Uning yuqori qismidagi tugmachani bossangiz, teshikdan maxsus uzunlikdagi elektromagnit toʻlqinlar chiqib, kishi miyasining uxlatuvchi markaziga taʼsir koʻrsatadi. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv

Zaytun daraxtining turgan-bitgani kishi organizmi uchun foydali. — Gazetadan

2. Insoniyatga mansub zot, shaxs, odam.

Obroʻli kishi. Xushomadgoʻy kishi. Oilamizda toʻrt kishi bor. Har qanday kishi. Olijanob kishi. Kishilar toʻdasi. Besh kishidan iborat komissiya,

Novcha kishi shofyor uzatgan papkani qoʻltigʻiga qistirdi-yu, katta-katta odim tashlab, tezda sheriklariga yetib oldi. — A. Obidjon, Akant qaragʻay Gulmat

Ey, bu ota Sharif tarroning janozasida Otamurod qorining yonida qurʼonni sharillatib oʻqib oʻtirgan kishi-ku! — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Kishi yaxshi koʻrgan odamini, ming oʻrab tashlanmasin, bitta qiligʻidan biladi. — Mirmuhsin, Meʼmor

3. Umuman, balogʻat yoshidan oʻtgan shaxs; katta yoshli odam.

Ayol kishi. Erkak kishi,

— Yoshing yigirma beshga qarab boryapti, — dedi onasi hamon oʻsha titragan tovushda, —

xotin kishi oʻttizga kirsa oʻtin boʻladi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

U kamgap, birovga aralashmaydigan kishi edi. — S. Ahmad, Yulduz

Kabinetdan grajdancha kiyimdagi novcha kishi, orqa eshikdan esa uchta militsioner tushib keldi. — A. Obidjon, Akang qaragʻay Gulmat

4. Oʻzga,- begona shaxs, birov.

Kishi yurtida xon boʻlguncha, oʻz yurtingda gado boʻl.

Jiyan, aqling boʻlsa, kishining bir tiyiniga xiyonat qilma. — Oybek, Tanlangan asarlar

5. s. t. esk. Shariatga binoan, balogʻatga yetgan xotin-qizlar yuzini, oʻzini koʻrsatmasligi kerak boʻlgan begona erkak.

Qoʻrgʻon eshigidan ayol ovozi eshitildi: — Nima kerak? — Munda kel! — chol qoʻli bilan imladi. — Kishi bor-ku — Qarindosh, Xushroʻyning oʻgʻli, — deb tushuntirdi chol. — Oybek, Tanlangan asarlar

6. Taʼkid ifodalaydi.

Afsuski, kundalik turmushimizda baʼzan buning aksini koʻrib, oʻksinasan kishi. — Mushtum

Yomgʻirda yuvilgan trotuarlarda yursang, shunchalik yengil tortasanki, imtihonlarni ham stipendiya tashvishini ham unutib yuborasan kishi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Shaxmat oʻyinida: biror dona bilan shohga hujum haqida ogohlantirish.

[Shayxulislom:] Balli! Kisht! [Mynajjim:] E, asp ketdi, taqsir! — Uygʻun va I. Sulton, Alisher Navoiy.

ot 1. Otning ikki oldingi oyogʻiga (erkin yurishga imkon bermaslik uchun) solinadigan boʻgʻov, zanjir.

2. Oyoq, qoʻl, boʻyinga solib, qulflab, band qilib qoʻyiladigan, temir halqalardan ishlangan maxsus moslama.

Nabi Farhodning qoʻl-oyogʻiga bogʻlangan oddiy kishanni ochdi va boʻgʻovli kishanlardan birini olib, uning buti va boʻyniga urdi. — S. Ayniy, Qullar

Soldat kalitni berdi. Boyagi erkak mahbuslarning qoʻllaridagi kishanlarni ochdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

3. koʻchma Umuman, erkin harakatga yoʻl qoʻymaydigan narsa, toʻsiq, gʻov.

Ammo Sohib qori bilan Bozorovlar unga kishan boʻlmasalar bas edi! — I. Rahim, Chin muhabbat

U vaqtda ot, sigir tushunmaslik oyogʻimga kishan boʻlgan ekan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Zeb-u ziynat, oʻyin-kulgiga oʻrgangan xotin uchun bola oyoqning kishani boʻlib tuyulardi. — S. Ahmad, Qadrdon dalalar

Kış mevsiminde.QISHDA

Askerlerin toplu olarak barındıkları büyük yapı.ASKAR BARAGI

Kışın askerlerin, göçebe oymakların hayvanlarıyla birlikte yayladan inip konakladıkları yer.QISHLOV

ot esk. kt. Viloyat, oʻlka, mamlakat.

Yetishdi bu goʻzal kishvarda Bobir, Boʻlib soʻz ustasi, sanʼatli shoir. — Habibiy

Tangri bizga shunday katta kishvarni inoyat qilgani uchun, biz Samarqandday olamshumul dorussaltanaga muyassar boʻlganimiz uchun shukronalar aytmogʻimiz kerak. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

sft. ayn. Kishanband.

Kishanli oyoqlarini bir tarafga osiltirib olgan temirchi Rajab polvonning belidan quchoqladi. — Sh. Toshmatov, Erk qushi

people

ot 1. Insoniyat; insonga (odamga) oid.

Kishilik tarixi. Kishilik jamiyati.

Mehnat kishilikka azaldan yoʻldosh. — Guldasta

Kishilar erkin yashashdangina, bilim olishdangina mahrum etilib qolmay, hatto shunday bir oddiy kishilik fazilatidan — sevmoq, sevilmoqdan ham mahrum etilgan ekan. — P. Tursun, Oʻqituvchi

2. Mehmondorchilik, turli yigʻin va shu kabilarga kiyiladigan kiyim; koʻcha kiyimi.

Uyligini topmagan kishilikni toʻzdirar. — Maqol

Xadicha xola sandiqdan amirkon kavush-mahsisini, kishilik uchun deb olib qoʻygan surp koʻylagini doka roʻmolini oldi. — T. Alimov, Sovgʻa

— Oyi, ertaga bozorga tushib, kishilikka bitta shim-u bir pinjak [pidjak] olsam deyman, — dedi Ahmadjon. — A. Muxtor, Davr mening taqsirimda

3. Sanoq son yoki miqdor bildiruvchi soʻzlar bilan qoʻllanganda:

4. 1) kishidan iborat, kishidan tashkil topgan.

Besh kishilik komissiya

Shayboniyxon shaharda besh yuz kishilik qoʻshin qoldirib, oʻzi asosiy lashkarlari bilan shahardan narida Xoʻja Diydor degan joyni qarorgoh qilgan edi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

5. 2) kishiga, odamga moʻljallangan.

Uch kishilik xona. Oʻn kishilik palov. Korxonaning ming kishilik dangʻillama klubi qurib bitkazildi.

Kişi ile ilgili, şahsi.SHAXSIY

sft. 1. Hech kim boʻlmagan, odam yashamaydigan, kimsasiz.

Kishisiz joy. Kishisiz orol.

2. Qarovchi odami yoʻq; qarovchisiz, kimsasiz, yolgʻiz.

ot Mevasi maydaroq boʻladigan urugʻsiz uzum va shu uzumning mayizi.

Bizning yorning yemishi katta bogʻning kishmishi. — Qoʻshiqlar

Ishkomlarda husayni dilikaptar, kishmish, shivirgoʻnilarning boshi yerga tegay deb engashgan. — S. Abdulla, Bir shingili tomoqni yoradi

Patnisdagi kishmishdan bir qism olib, uni tozalamasdanoq ogʻziga soldi, keyin javobsiz qolgan gapni ulashtirdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

und. s. Parrandalarni (aso-san, tovuqni) haydashni bildiradi.

Soylu, zengin kimse.ASLZODA

fl. Kishnov tovushi chiqarmoq (ot haqida).

Yelib-yoʻrgʻalab ketayotgan toʻriq dafʼatan tumshugʻini baland koʻtarib, qattiq kishnadi. — S. Anorboyev, Oqsoy

Jang hidini sezgan argʻumoqlar achchiq kishnab, osmonga sapchidi, olamni vahshiy qiyqiriq va qilichlarning sharaq-shurugʻi tutdi. — O. Yoqubov, Koʻhna dunyo

a shackled

fl. Kishnamoq feʼlining orttirma nisbati.

fl. 1. (q. Kishan urmoq, kishan solmoq kishan 1, 2).

Otni kishanlamoq.

Buni koʻrgan Sodiqjon yonidagi ayollarga shivirladi: — Aqldan ozibdi, olib ketinglar, ayting, kishanlab qoʻyishsin — K. Yashin, Hamza

2. koʻchma. Erkin yurish-turishdan, harakatdan mahrum qilib qoʻymoq.

shaytonga dars beraman, degan mulla Saʼdullani mot qilib, oʻzini har tomon tashlayotgan xotinbozning oyoq-qoʻlini kishanlab, bir umr birga yashashga majbur qilish niyatida farzandlarini beshtaga yetkazdi. — Mushtum

Vaqtni kishanlashga hamon men ojiz. — Zulfiya