Поиск

ot Hayotiylik, joʻshqinlik.

Raqsning jonliligi.

Jozibali dekoratsiya Buyuk kanal operasiga jonlilik kiritgan. — Gazetadan

ot 1. Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; ruh.

Jon bor joyda qazo bor. — Maqol

Odamning loydan yasalishini, unga jon bagʻishlanishini shunday qiziq qilib oʻqib berdiki — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Sezuvchi, his etuvchi tan, badan.

Butun jonim qaqshab ogʻriyapti. Tish ogʻrigʻim bosilib, jonim orom oldi. Betimning qalini —

jonimning huzuri. — Maqol

Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi jonga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, joni ogʻrir edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

3. Hayot; hayot-mamot; tiriklik.

Kemaga tushganning joni bir. — Maqol

Echkiga jon qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu. — Maqol

Jondan kechmasang, ish bitmas. — Maqol

Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan. — Fozil shoir.

Otam meni jonidan ortiq koʻrar edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

4. Kishi, odam.

Jon boshiga. Biz toʻqqiz jon edik.

Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq jon qolmagan edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Hech bir jon yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi. — Hamza

Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan jonni terimga solar ekanmiz. — N. Safarov, Hayot maktabi

5. Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, bosh, jussa maʼnolarini ifodalaydi.

Qiz joning bilan qayergacha borolarding? — I. Rahim, Chin muhabbat

— Yosh joning bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.|| — Voy shoʻrim, — dedi Mastura. —

Jindakkina joningizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi? — A. Qahhor, Ming bir jon

6. Kuch, quvvat, mador.

Joni boricha harakat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?

Hoji sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, joni boricha qisdi. — A. Qahhor, Yillar

Joni boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni qamchiladi. — H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar

7. Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida.

Olma —uning joni. Jon doʻsting jonidan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas. — Maqol

Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning joni edi. — A. Qahhor, Toʻyda aza

8. Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi.

Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, jon, dedi. — Qoʻshiqlar

Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi Yoʻlchiga tikildi. — Nima qildi, jonim, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray jonginam. — Hamza, Boy ila xizmatchi.

9. “Opasi”, “akasi”, otasi va shu kabilar soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz jonidan shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi.

— Opasi jonidan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz. — S. Zunnunova, Gulxan

10. Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida.

Yomgʻir — ekinning joni.

Issiq — paxtaning joni degan maqol ham bejiz aytilmagan. — Sh. Rashidov, Gʻoliblar

11. Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxs.

Joʻralarining joni. Davraning joni. Maktabning joni.

12. Murojaat qilinayotgan shaxsni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi.

Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: — Jon Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin — dedi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Urmang otamni! Jon amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bolalar. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

13. Shaxs bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, masalan,

onajon, buvijon, xolajon, akajon, domlajon; — Salimjon, Qodirjon

14. kesim vzf. Shukur.

Ofitserning shu ketishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham jon. — A. Qahhor, Oltin yulduz

janım, súyiklim

sft. 1. Tiriklik alomati bor, tirik.

Jonli toʻqima (biol.).

Qizdan soʻrabdi: — Bu yerda nima qilib oʻtiribsan, bu yerda oʻzingdan boshqa jonli jonivor bormi? — Oltin beshik

2. Yashab turgan, barhayot, tirik.

Oʻtmishning jonli shohidi.

Jonli guvohni ishga tikib boʻlmaydi. — A. Qahhor, Sarob

Urush zahmatini boshidan kechirgan har bir odam dahshatli u yillarning jonli shohididir. — N. Safarov, Olovli izlar

3. koʻchma Ehtirosli; qaynoq.

[Gulnor] Yoʻlchining kuchli, erkak nafasini, dudoqlarida uning boʻsasining jonli olovini bir lahza sezdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. koʻchma Tiyrak, serharakat; shoʻx.

Taxtapullik Sobirjonni tanir edim men Bokudan: Zap chavandoz, miqti, jonli, xosiyatli ulfat juda. — M. Shayxzoda.

Haqiqatda esa mingboshi xotinlari orasida eng jonli va eng esligi boʻlgan bu juvon — Sultonxonga qarshi ochgan kurashining natijasidan norozi edi. — Choʻlpon, Kecha va kunduz

5. koʻchma Ruhli, shoʻx, qiziq; qizgʻin.

Bu uzatish majlisini jonli, ruhli oʻtkazmoq uchun barcha qizlar oʻzlarining eng asl, eng nafis kiyimlarini kiyib husn olamini yana bir qayta bejabdirlar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Meliqoʻzi bilan boʻlgan jonli suhbatda [uning] butun orzu-istaklarini bilib oldim va ocherk yozdim. — N. Safarov, Olovli izlar

6. koʻchma Tetiklik, gʻayrat, xushchaqchaqlik ifoda etuvchi; shoʻx, oʻynoqi (koʻz qarashi, chehra haqida).

Yoʻlchining chiroyli keng yuzida jonli, teran maʼnoli koʻzlarida qandaydir iliq, samimiy tabassum toshgan edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

7. koʻchma Xuddi haqiqatdagidek, chin, haqiqiy; yorqin.

Jonli portret,

Jilin bilan Kostilinning sarguzashti ularning koʻz oldilarida jonli voqeaday oʻta berdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

[Sayramov] Har masalani jonli misollar bilan bayon qildi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

8. koʻchma Ifodali, aniq-ravshan, tushunarli.

Atoqli xalq sanʼatkori [Yusufjon qiziq] hayotning eng chigal, murakkab tomonlarini jonli til bilan sodda qilib tushuntira olardi. — T. Obidov, Yusufjon qiziq

Eski adabiyotni yaxshi oʻqiydi, ayniqsa Abomuslim dostonlarini oʻqiganda, juda ham jonli chiqaradi. — A. Qodiriy, Obid ketmon

9. koʻchma Hayot qaynagan, gavjum; joʻshqin.

Kunduzgiga qaraganda saroy jonli: kishilarning shaqillashib soʻzlashishlari, xoxolab kulishishlari saroyni koʻkka koʻtargudek. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

10. koʻchma Amaliy, ishbilarmonlarcha.

Rahbarlikni qogʻozda emas, jonli rahbarlik qilish shaklida olib borish kerak. — N. Safarov, Olovli izlar.

ot 1. Juda goʻzal, zebo, qaddi-qomati kelishgan ayol; nozanin.

Koʻzim nuri, latofatli na xush ozoda jononsan, Nechuk ham yaxshi jononsan, mening jismim aro jonsan. — Habibiy

2. sft. Juda yaxshi, goʻzal, shirin, yoqimtoy; oʻynoqi; aʼlo.

Jonon yigit.

Shahrimiz koʻrkidir jonon bolalar. — Gʻ. Gʻulom

Aytsam, doʻstlar, shu tuni Boʻlib oʻtdi jonon toʻy. — Z. Diyor

Hoy qushlar, jonon qushlar, Keling, chertay birga tor. — Gʻayratiy

Kulgisi chiroyli ekan, jonon chinni chertilganday boʻldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

3. Yaqin kishilarga murojaatda hurmat yoki kesatiq maʼnosini, begonalarga nisbatan esa xushomadni bildiradi.

— Jonon, — dedi u, xotinining boshini silab. — A. Qahhor, Sarob

4. Jonon (xotin-qizlar ismi).

s.t. Usta, mohir, ishbilarmon, omilkor, uquvli; mohirona;

oʻz ishiga joʻnari

Abfahrt f, Abgang m, (yukni) Absendung f, Beförderung f

sft. Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatuvchi, fidokor.

Jonboz paxtakorlar.

Chortoqda paxta ishqida tunni tongga, kunduzni oqshomga ulab ishlayotgan jonboz dehqonlar faoliyati bilan tanishdik. — Gazetadan

sft.

Bir turli jondorlar paydo boʻlibdi, u jondorlar Murodjonni koʻribdi. — Murodxon

Oʻrmonda jondor koʻp: silovsin bor, toʻngʻiz bor. — Sh. Xolmirzayev, Bodom qishda gulladi

ot din. Xudo yoʻliga, aziz-avliyolarga qurbonlik uchun atalgan uy hayvoni yoki tovuq, xoʻroz.

Jonliqlarning kalla-pochalari har doim shu yerda koʻzlarini loʻq qilib poylab yotuvchi mozor shayxlariga ulashilardi. — M. Muhammadjonov, Turmush urinishlari

Hotam: — Sizlar tunda kelgan vaqtlaringizda oyoqlaringizga jonliq soʻyay desam, yilqilar hammasi yaylovda edi, — degan ekan. — Shukrullo, Javohirlar sandigʻi

ot Mahbuba, maʼshuqa, sevgili yor.

Jondan kechmasang, jonona qayda, tosha chiqmasang, doʻlana qayda. — Maqol

Hech bir jon yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi. — Hamza

Koʻzginang mastonmisan, Sen nechuk jononasan? — Oysuluv

sft. 1. Hayot alomati yoʻq, oʻlik.

Kolxozchilar yugurishib kelganlarida, Umurzoq ota jonsiz edi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Mengliboy engashib, jonsiz qoʻzichoqni qoʻliga oldi. — S. Ahmad, Yulduz

2. Harakatsiz qotgan, hech narsa ifoda etmaydigan; behush, karaxt.

Jonsiz chehra.

Silkinish orqasida uning yuzini toʻzgʻigan soch tolalari oʻrab olib, jonsiz bir suratga kirgizdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Otabek ota-ona orzusiga, oʻz taʼbiricha, jonsiz haykal boʻlib rizolik berdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

3. koʻchma Kuchi yoʻq, kuchsiz; boʻsh, chidamsiz; nimjon.

Jonsiz ip.

Murzin uning parishon sochlarini, nozik boʻyniga yopishgan mayin, jonsizgina soch tolalarini tomosha qilardi. — Shuhrat, Shinelli yillar

4. koʻchma Zerikarli, ruhsiz, taʼsirsiz; shavq-zavqsiz.

Jonsiz spektakl. Majlis juda jonsiz oʻtdi.

5. koʻchma Sukutga choʻmgan, jimjit.

Jonsiz koʻchalar.

Uzoqlarda jonsiz koʻringan Ovullar ham yigʻlab uxlagan. Sahar turib shoʻrli xotinlar Tangrim degan, toʻlib yigʻlagan. — H. Olimjon

ot Tirik jon, jonivor.

Bu yerda na dov-daraxt, na boshqa biron jonzot bor edi. — S. Karomatov, Oltin qum

Qoʻrada bandilardan boshqa jonzot qolmagan, qoʻylar oʻtlovga haydalgan edilar. — S. Ayniy, Qullar

ot Eng sevimli, eng yaxshi koʻradigan kishi yoki narsa haqida.

Jon-dilim kitob.

Jon-dilim futbol emasmi, qizni ham unutib, butun xayolim oʻyinda boʻlib qoldi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati

ot Butun badani, tani.

Seni oʻylab, jon-holim ogʻrir, Seni oʻylab, qondir oʻylarim. — R. Parfi, Koʻzlar

ot 1. JON-TAN I

2. ayn. Jon-dil.

Buning ustiga bolajonlarini aytmaysanmi-ya. Damir bilan Popuk joni-tani. — H. Nazir, Yonar daryo

3. JON-TAN II

Nomim Ali, kasbi-roʻzim sartarosh, Jon-u tanim — sanʼat, oʻzim — sartarosh. — T. Toʻla

1. Eng sevimli, qadrli, qadrdon; eng yaqin.

Jonajon doʻst.

Xayr, jonajon doʻstim Yuvosh! —Meni unutma! [dedi Yuvosh] — E. Raimov, Ajab qishloq

2. Eng muhim, eng zarur va faxrli.

Tinchlikni himoya qilish — jahon xalqlarining jonajon ishidir.

fl. 1. Yoʻlga chiqmoq, yoʻlga tushmoq.

Poyezd soat beshda joʻnaydi.

[ Yoʻlchi] Otga minib, aravani gumburlatib joʻnadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. und.s. vzf. (buyr. m. shaklida) Yoʻqol, ket; ketsin.

Joʻna, Shoqosim, chaylangga! Hozir atrofdan ayollarni topib boraman. Ularsiz ish bitmaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Boyvachchalar joʻnasin mardikorlikka, bizga tinchlik kerak! — Oybek, Tanlangan asarlar