Qidiruv

fl. Biror narsa yoki imkoniyatdan bahramand boʻlmoq, uni oʻz talab va ehtiyoji uchun ishlatmoq.

Gazdan foydalanmoq. Kitobdan foydalanmoq. Lugʻatdan foydalanmoq.

Buning uchun eng muhimi mashinalardan, elektrdan foydalanib, kuchni, vaqtni tejash lozim. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

Vaqt har kimning oʻz qoʻlida. Gap undan toʻgʻri foydalanishda. — H. Nazir, Yonar daryo

ruschaзлоупотребление властьюinglizchaabuse of authority

draw on (make use of) experience

use power

use, make use (of), apply, take

fl. Foydalanmoq feʼlining majhul nisbati.

1. Kompyuter yoki telekommunikatsiya tizimlari tomonidan taqdim qilinadigan xizmatlardan foydalanuvchi jismoniy shaxs, muassasa yoki kompaniya.inglizchauserruschaпользователь

2. Aloqa tarmogʻi orqali bir-biri bilan axborot almasha oladigan terminallar, kompyuterlar va datchiklar.

3. Bir tizimga mansub boʻlgan, lekin boshqa tizimning resurslaridan foydalanuvchi jarayonlar, dasturlar.

fl. Foydalanmoq feʼlining birgalik nisbati.

fl. Foydalanmoq feʼlining orttirma nisbati.

Qayta ishlash turi. U foydalanishga boʻlgan huquq bilan belgilanadi. Misollar – oʻqish, yozish, bajarish, qoʻshish, oʻzgartirish, oʻchirish, yaratish.inglizchaaccess typeruschaвид доступа

Huquqiy hujjatlar yoki axborot egasi tomonidan oʻrnatilgan subyektning axborot va uning tashuvchilaridan foydalanish tartibi va qoidalarini tartibga soluvchi qoidalar toʻplami. Foydalanish huquqlari subyektlar (masalan, tizim foydalanuvchilari)ga maʼlumotlar obyektlari ustidan bajarilishi ruxsat etilgan amallar (masalan, oʻqish, yozish, bajarish) toʻplamini belgilaydi.inglizchaaccess rightsruschaправа доступа

Obyektga uning resurslariga mos ravishda berilishi mumkin boʻlgan toifa. U obyekt qaysi resurslardan foydalanishga mualliflashganini bildiradi.inglizchacategory of accessruschaкатегория доступа

1. Talab qilingan muhofazaning modeliga mos keladigan, avtomatlashtirilgan tizimning resurslaridan foydalanishni cheklaydigan jarayon.inglizchaaccess auditingruschaконтроль доступа

2. Maʼlumotlarga ishlov berish tizimining resurslariga, ruxsat berilgan tartibda mualliflashgan obyektlar foydalanishlari mumkinligini kafolatlash usullari. Foydalanishni nazorat qilishning uch usuli mavjud. Ulardan birinchisi, filtrlovchi marshrutizatorlarni qoʻllashga asoslanadi. Buning uchun, marshrutizatorlarning dasturiy taʼminotida paketlarni joʻnatish va qabul qilish manzillari nuqtayi nazaridan, paketlarni tahlil qilish algoritmi amalga oshiriladi. Ikkinchisi, paketlar filtrini ishlatishga asoslangan. Bu holda, muhofazadagi tarmoqdan yoki uning qismidan chegaralaridan chiqib ketuvchi foydalanishlarni oʻrnatish taqiqlanadi. Barcha paketlar tekshiruvdan oʻtkaziladi, qaysi paketlar oʻtkazilishi va qaysilari orqaga qaytarilishi kerakligi aniqlanadi. Uchinchisi, amaliy dasturlarning shlyuzini ishlatadi. Bu eng mukammal muhofazadir. Foydalanishni tekshirish MBda bajariladi, buning uchun unda zarur boʻlgan hamma maʼlumotlar yigʻiladi. Foydalanishlar faqat puxta tekshiruvdan keyin oʻrnatiladi. Sutkalar davomida ishlash mumkin boʻlgan vaqt ham nazorat qilinadi.

Muhofaza qilinayotgan resursdan foydalanish uchun obyektdan talab qilinadigan vakolatlar pogʻonasi. Masalan, belgilangan muhofaza pogʻonasiga oid maʼlumotlar yoki axborotni olishga vakolatlar.inglizchaaccess levelruschaуровень доступа

ингл:рус: Subyektning biror obyektdan foydalanishga oid barcha huquqlari.inglizchaaccess permissionruschaразрешение на доступ

Foydalanishni ajratish huquqlarini aks ettiruvchi jadval. Ushbu jadvalda tizimdagi har bir obyektga ustun, subyektga esa qator toʻgʻri keladi. Matritsaning ustuni va qatori kesishgan katagida subyektning obyektdan foydalanish huquqlari koʻrsatiladi.inglizchaaccess matrixruschaматрица доступа

Tizim resurslarini ishlatish rejimi. Bunda subyektlar oʻrnatilgan qoidalarga qatʼiyan mos ravishda obyektlardan foydalanish huquqiga ega. Foydalanishni cheklash turli modellar boʻyicha, mavzu alomatiga asoslanib qurilgan yoki ishlatishga ruxsat berilgan axborotning maxfiylik grifiga qarab amalga oshirilishi mumkin.inglizchaaccess differentiationruschaразграничение доступа

ингл:рус: Kompyuter bilan oʻzaro ishlash imkoniyatini beradigan terminal.inglizchauser terminalruschaтерминал пользователя

ингл:рус: Subyekt yoki foydalanish obyektining noyob belgisi.inglizchaaccess identifierruschaидентификатор доступа