Қидирув

фл. 1. Айланмоқ феълининг орттирма нисбати.

Ҳазилни чинга айлантирмоқ. Парракни айлантирмоқ. Шаҳар айлантирмоқ. Капитални айлантирмоқ.

Унсин онасидан ёдгор қолган ва ягона зийнати бўлган юпқагина эски кумуш билагузукни айлантириб гапирди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Бир томондан иккинчи томонга ағдармоқ, бошқа томонини ўгирмоқ, тўнкармоқ;.

Шкафни айлантириб қўймоқ.

[Ҳасанали] Бу икки турли масаланинг ўнг-терсини айлантириб муҳокама қилди ва ўлчади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

3. с. т. Гап билан чалғитмоқ, лақиллатмоқ.

фл. 1. эск. кт. Қилмоқ.

Кимга кўп яхшилик айлай, ўзинг айт. — А. Орипов

2. ёрд. фл. Қўшма феъл ясайди.

Шод айламоқ. Сайр айламоқ. Сабр айламоқ.

фл. 1. Ўз ўқи ёки бирор нарса теварагида ҳаракат қилмоқ, айлана бўйлаб давра олиб юрмоқ.

Ер ўз ўқи атрофида айланади.

Жувон даврани уч айлангандан кейин ўзи сингари кийинган бир йигитни тортди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Сайр-томоша ёки бошқа мақсадда кезмоқ.

Ғуломжон шаҳар айлангани кетди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Тирикчилик ўтказиш учун Юсуфжон қизиқ Туркистонни, Қозоғистонни айланиб чиқди. — Т. Обидов, Юсуфжон қизиқ

Эрталаб қурилишга келганда, энг аввал ҳамма участкаларни айланиб чиқди. — А. Мухтор, Опа-сингилла

3. Бирор ерда ёки доирада ўралашиб юрмоқ; айланишмоқ.

Абдишукур Татар савдогарлари орасида айланаркан, уни-буни таниди. — Ойбек. Танланган асарлар

4. иқт. Муомалада бўлмоқ, юрмоқ.

Капиталнинг айланиши.

5. Бошқа нарсага, бошқа ҳолатга ўтмоқ.

Сув музга айланди. Ёмғир аста-секин қорга айланди. Олқишларга айланган давомли қарсаклар.

Мирзаев шу куни жуда зерикди. Бу зерикиш кечқурунга бориб диққатликка айланди. — А. Қаҳҳор, Кўк конверт

6. (айрим сўзлар билан) Тусини касб этмоқ, шундай бўлмоқ.

Ҳар йили бувимни эслаш, худди шу куни амма-амакилар йиғилиши одатга айланган. — Газетадан

Келажакда эса бу макон ислом аҳли учун муқаддас қадамжо ва ғоят гўзал зиёратгоҳлардан бирига айланишига ишонч билдирди. — Газетадан

от 1. Теварак, атроф.

Жамила ўз-ўзига: Мени бу темир қафасга солдилар, ихтиёримни ўзимдан олдилар. Айланамда қанча пойлоқчи, қанча қоровуллар бор. — Ҳамза, Бой ила хизматчи

2. геом. Ҳамма нуқталари марказдан баравар узоқликда бўлган ёпиқ эгри чизиқ.

Айлананинг узунлиги. Айлана чизмоқ.

3. сфт. Доиравий, тўгарак, ғилдирак шаклидаги.

Айлана ёʻл.

Айлана клуб деворлари турли шиорлар ёзилган қизил сатинлар билан зийнатланган. — А. Қодирий, Обид кетмон

1. Айланмоқ феълининг 1-шахс бирлик буйруқ майли.

2. унд. с. Садағанг кетай, қурбон бўлай; ўргилай (эркалаш, суйиш ва шу кабилар муносабатни билдиради).

Вой, Тўлажонимдан айланай! Вой, шундай шеърлар ёзган ўғилжонимдан ўргилай. — М. Исмоилий, Бизнинг роман

3. Эркалатиш ёки ҳурмат ифодаловчи мурожаат шакли.

Сифатбуви Жамилага: Айланай, қизим, наҳотки бошингга давлат қуши қўнса-ю, уни калтаклаб, ўзинг қувласанг! — Ҳамза, Бой ила хизматчи

сфт. 1. Айлана шаклида бўлган, доира шаклидаги, доиравий, ҳалқасимон.

Айланма темир ёʻл.

2. Тўғри ёʻлга нисбатан узоқроқ ва чалкаш, айланиш.

3. Муомалада юрадиган (пул, маблағ ва шу кабилар ҳақида).

Корхоналар қачонгача касодга учраган молларини қалаштириб ташлаб, яна айланма маблағлар беришни сўраб, ялиниб юрадилар. — Газетадан

4. Трамвай ва шу кабиларнинг айланиб, орқага қайтадиган жойи.

Трамвай айланмаси. Троллейбус айланмаси.

5. Дарё, денгиз ва шу кабиларнинг кўпинча қарама-қарши оқимлар тўқнашадиган жойларида сувнинг уст қисмида содир бўладиган уюрма ҳаракат, шундай ҳаракатли жой.

turn, convert

фл. Айламоқ феълининг орттирма нисбати.

адв, преп. round, around

дунё айланасида адв саёҳат қилмоқ travel around the world

фл. 1. Айланмоқ феълининг биргалик нисбати.

Даврани тўрт айланишди ҳамки, жувон ёнбош бермади. — С. Аҳмад, Жимжитлик

2. Бирор ерда ёки бирор иш билан овора бўлиб, тутилиб қолмоқ, бирор ерда айланиб, ўралишиб юрмоқ.

Ҳакимбойвачча: — Эрталаб келган эдим. Банкда айланишиб қолдим, — деди-да, сўзлаб кетди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Асосий, одатдаги бўлмаган бирор иш, нарса билан шуғулланмоқ.

Қиморга айланишмоқ. Бозорга (савдога) айланишмоқ.

4. Бирор нарса илинжида ораламоқ, пайдо бўлмоқ; ораламоқ.

Бегона кишилар айланишиб қолди.

5. манф. Бирор кимсанинг илинжида бўлмоқ; илакишмоқ.

Унинг [Шарофатнинг] назарида, бу тахминлардан ҳақиқатга яқинроғи Сидиқжоннинг шу жувон ўлгур Канизакка айланишиб қолганлиги эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

от 1. Айланиш ва бурилиш жойлари кўп, айланма, чалкаш.

Айланмачоқ ёʻлларда кўринмай кетган қизлар лип этиб яна кўзимизга чалинди. — Ҳ. Назир, Мафтунингман, Озарбайжон

2. от Қиз болаларнинг коптокни ерга уриб ва айланиб, уни ерга туширмай ўйнайдиган ўйини.

Айланмачоқ ўйнамоқ.

син. round, detour, circumvention

фл. Айлантирмоқ феълининг мажҳул нисбати.

Кўтарма участка ўқидан кўтарма кучнинг ўқигача бўлган кўндаланг куч моменти

фл. Айлантирмоқ феълининг орттирма нисбати.

make one's round