Қидирув

от 1. Қаттиқ чайқалиб турган сув бетидаги пўртана; долға.

Дарё тўлқини. Қайиқ тўлқинда қалқиб бормоқда. Денгиз тўлқинга келди.

Денгиз, мунча ҳовлиқасан, Қайиқларни ирғитасан, Тоғдай-тоғдай тўлқинларни Соҳилларга сен отасан. — Ғайратий

Бирдан сув чайқалиб, тўлқин турди. Тўлқин кўтарила-кўтарила, биз томонга етиб келди. — Ҳ. Назир, Ёнар дарё

Кўприк тагидан шитоб билан ўтаётган Анҳор тўлқинлари гўё пастдан қайнаб чиқар ва юмалаб-юмалаб оқарди. — П. Қодиров, Уч илдиз

2. кўчма Шакли, ҳаракати ва бошқалар белгиси билан шу ҳодисани билдирувчи нарсаларга нисбатан қўлланади.

Шамол тўлқини. Қум тўлқини.

Ҳаво тўлқини зарбидан дарахтлар эгилар, шохлари синиб тушарди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

Хонга арзга борамиз, Жабр-зулмдан дод деган халқ тўлқини Хивага томон оқиб келаверган. — Ж. Шарипов, Хоразм

Унинг руҳи ашуланинг гоҳ жўшқин, гоҳ ипакдек, нурдек майин тўлқинида оқиб борарди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Тўлқин-тўлқин учиб келар куй, Юрагимни қучиб келар куй. — Г. Жўраева

3. кўчма Ҳис-туйғу, ички кечинма ва шу кабиларнинг жўшқин ҳаракати, тўлғаниши, ғалаёни; туғён.

Ғазаб тўлқинлари.

Янгиер қандайдир катта бир қувонч тўлқинида сузар эди. — Ш. Ғуломов, Ёрқин уфқлар

Мамлакатда хон-беклар зулми авжига минди. Буларни ўз кўзи билан кўрган Аваз нафратланиб, юрак тўлқинини қоғозга битди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Элмурод, ичидан тўл-қин урган ғазабини яшира олмай сўради. — П. Турсун, Ўқитувчи

4. физ. Физик муҳитдаги тебранма ҳаракат.

Товуш тўлқинлари. Электромагнит тўлқинлар. Қисқа тўлқинлар.

5. Тўлқин (эркаклар исми).

сфт. 1. Тўлқинланиб турган, тўлқинга келган, тўлқини бор (тўлқин — тўғри ва кўчма маънода).

Тўлқинли дарё. Тўлқинли шамол.

Қора денгиз Тўлқинли денгиз — Э. Воҳидов, Муҳаббатнома

Тарихнинг тўлқинли, ўтли изидан Қип-қизил қон тусли чечаклар тердим. — Уйғун

[Нотиқлар] Бир-биридан жўшқин, бир-биридан тўлқинли сўзлардирлар. — Ойбек, Улуғ ёʻл

2. физ. Белгили узунликка эга бўлган (физик тўлқинлар ҳақида).

Қисқа тўлқинли нурлар.

Темир: — Қисқа тўлқинли радиопередатчик орқали қизлар билан танишамиз, — деб Тўлаганларнинг вагонига келаверди. — А. Мухтор, Чинор

2 $\пи$ бирликка тенг узунлик масофаси бўйлаб жойлашадиган тўлқин узунликларининг сони.русчаволновое число, Число длин волн, укладывающихся вдоль расстояния в 2 $\pi$ единиц длиныинглизчаwave parameter

сфт. Тўлқинга ўхшаш, тўлқин тахлитида.

Тўлқинсимон булут. Тўлқинсимон сирт. Тўлқинсимон ҳаракат.

Зинадан пастга тушмай, госпиталнинг юқори қават деразаларига қаради. Деразалар ойнаси оқ бўёқ билан тўлқинсимон бўялган. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

фл. 1. Тўлқинли ҳаракатга келмоқ.

Сув тўлқинланди.

Пастда жуда катта лойқа кўл тўлқинланиб ётар эди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Шамолда қум даласи денгиздай жимир-жимир қилади, тўлқинланади. — Ҳ. Назир, Ёнар дарё

Тўлқинланар орқада Сочлар майин бир ипак. — Ғайратий

2. кўчма Тўлқинга ўхшаш ҳаракатланмоқ, тўлқинни эслатувчи ҳаракат қилмоқ.

Милтиқлар ўқталганда, халқ ҳам бир қўзғалиб, тўлқинланиб олди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Шу вақтгача тинч ётган халқ денгизи тўлқинланиб, босқинчиларни ютиб, ёʻқ қилиб юбориш даражасига келди. — М. Осим, Аждодларимиз қиссаси

Мажлис ўтаётганда, зал гўё тўлқинланаётгандай эди. — Муштум

3. кўчма Қайнаб тошмоқ, жўш урмоқ, ғалаён қилмоқ, тўлғанмоқ, туғён урмоқ (ҳис-туйғу, ички кечинма ва шу кабилар ҳақида).

Кутилмаганда қалбимда ғурур ҳисси тўлқинланиб кетди. — А. Мухтор, Давр менинг тақдиримда

Элмурод ичида тўлқинланган ҳаяжонни босиб гапирди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Зокир булбул қайнаб-тошиб, тўлқинланиб куйлайверди. — Ш. Бўтаев, Қўрғонланган ой

фл. Тўлқинламоқ феълининг орттирма нисбати.

Фазонинг бир хил фазали нуқталаридан ўтадиган ва ҳар бир нуқтада тўлқин ёʻналишига перпендикуляр бўлган сирт.

Модул бўйича тўлқин сонга тенг бўлган тўлқиннинг тарқалиш ёʻналишини кўрсатувчи вектор.русчаволновой вектор, Вектор, указывающий направление распространения волны, по модулю равный волновому числу.инглизчаwavevector

зарранинг тебраниш даврига тенг бўлган вақтда тўлқин тарқалган масофа. Тўлқин узунлиги тўлқиннинг бир хилда ҳара-Длина волны — расстояние, на которое распространяется волна за время, равное периоду колебаний частиц. Длина волны равна расстоянию между

фл. Тўлқинланмоқ феълининг орттирма нисбати.

тўлқин таъсиридан порт акваторияси ва рейд причалларини, портнинг канал ва шлюзларига ўтиш ёʻлларини муҳофаза қилиш учун гидротехника иншооти (тўсиб турадиган Т.). Яхлит, ўтказувчанли (сув ўтказиш учун тешикли) ва сув устига қурилган (лангарли понтонлар) Т. энг кўп учрайди.

Дифракция волн — огибание

Гармоник (электромагнит, акустик) тўлқин фаза тезлигининг унинг частотасига боғлиқлиги. Тўлқинлар дисперсиясининг мавжудлиги муҳитда тарқалиш пайтида сигнал шаклининг бузилишига олиб келади.русчадисперсия волн, Зависимость фазовой скорости гармонической волны (электромагнитной, акустической) от ее частоты. Наличие дисперсии волн приводит к искажению формы сигналов при их распространении в среде.инглизчаwave dispersion

Тўлқиннинг бир хил бўлмаган муҳитда тарқалишида тўлқин фронти бошланғич шаклининг ҳар қандай бузилишлари.русчадифракция волн, Любые нарушения первоначальной формы волнового фронта при распространении волны в среде с неоднородностями.инглизчаwave diffraction

когерент тўлқинларнинг қўшилиши ҳодисаси.Интерференция волны — явление сложения когерентных волн.

Тўлқин узатгич кўринишида тайёрланган аттенуатор.

Тўлқин узатгич кўринишида тайёрланган аттенюатор.

Оптик дефлектор бўлиб, унда оптик тўлқин ўтказгичда тарқаладиган лазер нурланиш дастасининг силжиши юз беради.волноводный оптический дефлектор

Конструксиясида тўлқин ўтказгичдан фойдаланиладиган ЎЮЧ ҳимоя қурилмаси.