ot 1. Urgʻochi parranda, toshbaqa va boshqalar baʼzi hayvonlarning bola ochish uchun qoʻyadigan, qobiq bilan oʻralgan jinsiy yumurtqasi va shu narsa — tarkibida barcha oziq moddalariga ega boʻlgan taom mahsuloti sifatida.
Tovuqning tuxumi. Oʻrdakning tuxumi. Tuxum qilmoq. Qovurilgan tuxum. Tuxum yutmoq.
2. biol. Jinsiy hujayra.
Tuxum yoʻli. Tuxum hujayrasi.
3. bot. Urugʻ.
Oshqovoqning tuxumi.
4. koʻchma Nasl, avlod, zurriyot, zot.
Tuxumi qurigan hayvonlar.
Koʻk qurt! Yomon ofat. Gʻoʻzaning zavoli. Tezda tuxum-tuxumini quritish kerak. — R. Azizxoʻjayev, Yashil chayla
Oʻlsam oʻlayin, odam tuxumidan qoʻrq-mayman. — Oysuluv
5. koʻchma Umuman, yuzaga keltiruvchi narsa, urugʻ.
Agar siz nafsilamrga qarasangiz, ikki xalqni bir-biriga sovuq koʻrsatib, adovat tuxumini sochib keluvchi bir nechagina odam bor — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Anqoning tuxumi Nimasini surishtirasiz, mulla aka, xoʻjayinlar orasidan epaqaga keladiganini qidirish anqoning tuxumini qidirish bilan barobar ekan. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Tuxum bosmoq 1. Tuxum qilish uchun moyak ustida oʻtirmoq. Bundan rosa un yil burun mana shu boloxonadagi qaznoqda tuxum bosib yotgan farangi tovuq birdaniga qoqolab, tom orqasiga — Sobirjon qorinikiga uchib tushdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariSoʻrining burchagiga in qurgan musichaning tuxum bosib yotganini kuzatdi. — GazetadanRahim tagʻin chetga surilardi, balki yana chakagini bogʻlab, uyda tuxum bosib qolardi. — H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar
- Tuxum bostirmoq Joʻja ochib chiqarsin uchun, kurk boʻlgan tovuqning ostiga tuxum qoʻymoq. Komiljon bostirgan tuxumlar joʻja boʻlmay, palagʻda chiqib qoldimi? — I. Rahim, Ixlos
- Tuxum ochmoq Tuxum bosib yotib, joʻja chiqarmoq.
- Tuxum urishtirmoq (yoki oʻynamoq) Pishgan tuxumlarni bir-biriga urib, kimniki sinmay qolishga oʻynamoq. Ikki ariqning atrofiga choyxonalar ochilardi Qimorbozlik boʻlardi, mozorlardan shayx va qalandarlar kelardi tuxum oʻynashardi, soʻngra mastbozlik. — I. Rahim, Ixlos
- Tuxumga kirmoq Tuxum qila boshlamoq. Tovugʻimiz tuxumga kirib qoldi.
- Tuxumdan chiqmoq 1. Tuxum qilmay qoʻymoq;
- Tuxumi ogʻziga kelmoq (yoki tiqilmoq) Juda ziq, tang ahvolda qolmoq. Oxiri tuxum ogʻziga kelganda, ha boʻl, ha boʻlga tushib, shoʻr yerning yarmini ham yuvolmadik. — Mushtum
- Tuxmi odam (yoki inson) Odam zoti. Sultonim, bir kun boʻlgan odam, bir kun oʻladi, tuxmi odam boshida shu savdo bor. — Gulixiromon
- Tuxumini quritmoq (yoki qirmoq) Butunlay yoʻq qilmoq. Agarda najotimiz qipchoq tuxumini quritishda boʻlsa, meni ham ossinlar! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarU [Davlatyor] figʻon chekayotir: — Seni oʻldirganning tuxumini qiraman, akajonim! — P. Tursun, Oʻqituvchi