Qidiruv

ot 1. 1 Kun chiqish payti, subhidam, sahar, azon.

Bahor tongi. Tong payti. Tong shabadasi. Tong qorongʻisi.

Xoʻrozlar ham uygʻonib, Berdilar tongdan xabar. Kimlarga ogʻir botar, Kimni shirin allalar. — Gʻayratiy

Tongga yaqin toʻplar, mashinalar, tanklar qalangan, jangchilar qaynagan katta manzilning qoʻyniga kirdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Erta tongda Nurullaboyda Aravaga qoʻshildi otlar. — E. Rahim

2. koʻchma Biror narsaning boshlanish payti, ilk davri.

Baxt tongi.

Kunlar kelar — qop-qora ufq Ol shafaqdan boʻlar lolarang, Najot tongin ochadi quyosh. — Gʻayratiy

fl. 1. Muzlab qotib qolmoq, muzlamoq.

Daryo toʻngdi. Shoʻr toʻngmas, ahmoq oʻngmas. — Maqol

Muzyorarning palubasida toʻngadigan qanaqa suyuqlik boʻlsa, hammasi toʻngib, muzga aylanadi. — P. Qodirov, Uch ildiz

2. koʻchma Sovuq qotmoq, sovuq yemoq, sovqotmoq.

Sovuqda qolib, juda toʻngib ketdim.

Normat aka Karimjonga yaqinlashib: — Oyogʻingiz toʻnggan boʻlsa kerak. Otdan tushing, bir oz tepinib, oyoqlarni epaqaga keltirib olaylik. — Yo. Shukurov, Kamolot

3. Quyuqlashmoq, qotmoq.

Toʻngib qoladigan yogʻ.

Hile, tuzak, düzen.HIYLA, TUZOQ

qisqichщипцы, клещи

ot Toʻnka, kunda.

Tol toʻngagi. Toʻngak kovlamoq. Qoʻpoldan toʻngak aylansin. — Maqol

Aqlli [odam] toʻngakka nozik yerini, yoriladigan yerini topib turib, bolta uradi — aqli bilan yoradi, oʻzini qiynamaydi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Sidiqjon sal yurgandan keyin yoʻl boʻyidagi kattakon toʻngakda oʻtirgan xotinni koʻrdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

sft. Tongga mansub, tongda boʻlgan yoki boʻladigan.

Tonggi shabada.

Konlar — injenerni, togʻlar — Farhodni, Ustasin chaqirar tonggi gudoklar. — Gʻ. Gʻulom

ot 1. Yovvoyi choʻchqa, qobon; umuman, choʻchqa.

Yer ovloq boʻlsa, toʻngʻiz tepaga chiqar. — Maqol

Eshak — ishi bilan, toʻngʻiz — tishi bilan. — Maqol

Uning Tursunboyning

qamish chaylasi oldidan oʻrdaklar uchadi, yaqinginasidan toʻngʻizlar oʻtadi. — S. Ahmad, Ufq

Qamish oʻrmonlarning bir xildagi salobatli shovullashi bilan toʻlgan jimjitlik toʻngʻiz ovchilarining goho uzoqlarda gumburlagan miltiqlari tovushidan buziladi, xolos. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Biznikilar: Karam shoʻrva ichmaymiz, toʻngʻiz goʻshti soladi, deyishgan edi, goʻsht-yogʻni ham oʻz qoʻlimizga beradigan boʻlishdi. — I. Rahim, Chin muhabbat

2. koʻchma Tarbiya koʻrmagan, nodon yoki vijdonsiz odam haqida; shu hayvonga nisbatli haqoratni bildiradi.

Muhtaram kabin otamizga! Siz bilan meni qorongʻi zindonlarga tushirib, dor ostlarigacha tortgan Homid ismli bir toʻngʻizni, nihoyat, ikki yillik sargardonlik soʻngida tuproqqa qorishtirishga muvaffaq boʻldim. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Ket, toʻngʻiz, ket, tavba qilish zamoni oʻtdi — der edi xalq. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Anavi toʻngʻizning xirillab uxlashiga havasim kelyapti, — u Gʻavvosni koʻrsatdi. — Mirmuhsin, Meʼmor

3. Muchal yil hisobida oʻn ikkinchi yil nomi.

Uning yil — toʻngʻiz.

Hay, Shukur kampir, muchalingiz toʻngʻiz boʻlib, safar oyining oʻn birida tugʻilganmisiz, nima balo, sira el boʻlmaysiz-a? — A. Muxtor, Opa-singillar

rvsh. esk. kt. Ertangi, kelgusi kun.

Bugun degani tonglaga toʻgʻri kelmaydi. — Oybek, Navoiy

shpuntшпунт

sft. 1. Eng katta (birinchi farzand haqida).

Toʻngʻich bola.

Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz dunyoga kelib, toʻngʻichi — Azimbek, undan keyingisi — Xushroʻy, uchinchi-si — Karimbek va toʻrtinchisi bizning Zaynab edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. koʻchma Eng birinchi, dastlabki.

Chirchiq daryosi boʻylarida kimyo va energetika sanoatining toʻngʻich KopxoHaiiapu bunyod etildi. — Gazetadan

[Chevar qiz] Shu tola Mirzachoʻl yerida yetishtirilgan hosilning toʻngʻich chanoqlaridan olinganini bilarmikin? — R. Fayziy, Kishilarimiz qissasi

ot Toʻng xususiyatga egalik, toʻng shaxsga xos xususiyat, xatti-harakat.

— Men oʻz boshimga oʻzim hokim! — toʻnglik bilan javob berdi Toʻgʻonbek. — Oybek, Navoiy

Aldagani bola yaxshi deganlariday, Toʻlamat moʻylov bola tabiat; yaxshi gapning quli. Toʻnglik qilsangiz, toʻnini teskari kiyib oladi — undan qaysari yoʻq. — S. Anorboyev, Oqsoy

Qiyomov bilan anchadan beri chiqishmay yuradi — bunga sabab oʻzining toʻngligi, toʻgʻrisoʻzligi boʻlsa kerak. — Mirmuhsin, Umid

ot Tongada yashovchi shaxs.

ot Tong otish payti; tong, subhidam.

Toshkent tongotari naqadar goʻzal, Chiroyli, tasvirga sigʻmas, sermazmun. — Gʻayratiy

Tongotarga yaqin bir gumburlab, yer silkinganday boʻldi. — Mirmuhsin, Umid

Chopiq tongotardan kunbotargacha davom etadigan boʻldi. — I. Rahim, Chin muhabbat

fl. shv. Toʻngmoq.

[Qizlarni] Eritaman deb tagʻin oʻzingiz toʻnglab qolmang, yefreytor. — Z. Fatxullin, Soʻnmas yulduz

Enki goʻshtining yogʻi oq tusda va toʻnglaydigan boʻladi. — K. Mahmudov, Oʻzbek tansiq taomlari

fl. Toʻngmoq feʼlining orttirma nisbati.

ot Koʻpyillik oʻt.

fl. 1. Oʻz-oʻzicha gʻoʻngʻillab, tushunib boʻlmaydigan qilib, gʻudurlab gapirmoq; poʻngʻillamoq.

U allanimalar deb toʻngʻilladi.

Bir soniyalik sukutdan soʻng oʻrniga choʻzilib, toʻngʻilladi. — S. Karomatov, Soʻnggi barxan

Tolib aka yana nima balolar deb toʻngʻilladi. Ammo endi Ahmad bez boʻlib oʻtirardi. — F. Musajonov, Himmat

2. Norozilik ohangi bilan, qoʻrs gapirmoq.

— Kul, ha, kul! Senga shunaqa kulgi boʻlsa!— toʻngʻilladi Suvonjon. — S. Anorboyev, Oqsoy

[Salimjon] Bora-bora uyga toʻngʻillab kirib, toʻngʻillab chiqib ketadigan boʻlib qoldi. — A. Muhiddin, Davlat qoralovchisi

ot Bir yillik, baʼzilari koʻp yillik baland boʻyli, toʻpgulli, toʻpguli yetilganda kiyim-boshga, hayvonlar tanasiga yopishadigan oʻtsimon oʻsimlik.

Nusratilla ikki kungacha uning [toychaning] yoliga toʻngʻiztaroq yopishtirib oʻynadi-yu, keyin qaramay qoʻydi. — A. Muxtor, Opa-singillar

Etakka yopishgan toʻngʻiztaroqlarni yulib tashlab, baraka qidirishlar ham hamma-hammasida qaytib kelmas orzular bor edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

fl. Toʻngʻillamoq feʼlining orttirma nisbati.

n oʻzbekchatez aytishruschaскороговорка