Қидирув

Ocak.ЎЧОҚ

сфт. Бирор нарсадан мамнун, қувончга тўла; хурсанд.

Кўнгли шод. Шод бўлмоқ.

Сочларин бўйнимга боғлаб, Шод эрурман бу кеча, Қўй, чаманлардан, сабо, Гул атрини тарқатмагил. — Э. Воҳидов

Чўнтагининг қаеридадир асраб юрган ўттиз сўмликни онасига бераркан, Болтабой ўзида ёʻқ шод эди. — Ж. Шарипов, Саодат

Triangular-shaped device for stopping (blocking) the wheels, placed under the wheel (on both sides) to prevent the car from moving

от 1. айн. Подшо(ҳ).

Эрон шоҳи. Шоҳнинг қизи.

Шоҳ боласига — юрт ва сипоҳ, дарвеш боласига масжид-у хонақоҳ керак. — Ойбек, Навоий

Ўйлама, ўлгунча ҳар ким бу разолатда кетар, Шоҳлар бир кун гадо, бир кун гадо шаҳзоддур. — Ҳамза

2. Шахмат ўйинида: энг асосий фигура.

Бир вақтнинг ўзида рақиб шоҳига ва доналаридан бирига ҳужум қилиш икки ёқлама зарбанинг энг кўп учрайдиган хилидир. — М. Муҳиддинов, Шахмат

3. Шахмат ўйинида: бирор дона билан бевосита рақибнинг шоҳига қилинадиган ҳужум; кишт.

Шоҳ бериб мот қилмоқ.

Мирза Муҳиддин қалтис бир шоҳ бериб, Мухторхон ўйланиб қолди. — А. Қаҳҳор, Сароб

4. с. т. Қарта ўйинида: тождор чол расми тасвирланган, куч жиҳатидан туздан кейин турадиган қарта.

5. кўчма Нарса ёки кимсаларнинг энг яхшиси, сараси.

Қушлар шоҳи — бургут.

Неча юзлаб таомлар орасида палов миллий пазандаликнинг шоҳ таоми ҳисобланади. — К. Маҳмудов, Ўзбек тансиқ таомлари

Шоҳ қиз, шакар қиз, қизларнинг гули, Қошларингни кўрсатгил, мен унинг қули. — С. Айний, Дохунда

Бир юлдуздир етти кўкда — фалакда, Коинотнинг машъалига ўхшатдим. у дунёга тақдим қилди шоҳ асар, Мен ҳам унга шу достонни яратдим. — М. Шайхзода

6. Баъзи сўз бирикмалари таркибида “бош“, “асосий“, катта деган маъноларни билдиради (бундай сўз бирикмаларининг баъзилари қўшма сўзга айланган ва айланмоқда).

Шоҳ кўча. Шоҳ бекат.

Сирдарё тўсилиб, шоҳ тўғон қурилди. — Газетадан

от тиб. Ниҳоятда кучли, фавқулодда таъсиротлар (оғир жароҳат, куйиш, миокард инфаркти, буйрак санчиши, мос бўлмаган қон қуйиш, руҳий касаллик ва шу кабилар) натижасида марказий нерв системаси, қон айланиши, нафас системалари фаолияти ҳамда моддалар алмашинувининг кескин бузилиши билан ифодаланадиган, ҳаёт учун хавфли оғир патологик жараён.

от Юнгдан тўқилган қалин мато, юнг газ-лама.

Шол бозори.

Бу бошига шолдан салла ўрайди. — Фозил шоир

Икки қиз чайқалган чойнак-пиёлаларни, туя юнгидан тўқилган шол дастурхонга ўралган нонларни келтириб, меҳмонлар олдига қўйдилар. — С. Айний, Қуллар

Шамоллатди молларин, Ипак-бахмал, шолларин. — Қ. Муҳаммадий

от 1. Қуёш ботиб, қоронғилик туша бошлаган пайт ва шу пайтда ўқиладиган намоз.

Одамлар ташқарига чиққанда, шом қоронғиси чўккан эди. — С. Кароматов, Сўнгги бархан

Анзират билан Анорхоннинг сариқ ва кўк рўмолларигина шом қоронғисида шарпадай милтилларди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

2. Қуёш ботгандан бошлаб, мағриб уфқидаги қизил шафақ кўринмай қолгунча ўқиладиган намоз (беш вақт намознинг тўртинчиси).

Шомни ўқигандан кейин Анвар Султонали мирзодан изн олиб чиқди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Мачитдан шом азони эшитилди. Супадагилар баҳсни тўхтатиб, таҳоратга қўзғалишди. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

3. кўчма Қоронғилик

Ҳовлига шом тушди. Аваз деразани очиб Жуманиёз! деб чорлади. — С. Сиёев, Аваз

от 1. Эришилган ҳурмат, обрў, шараф, шавкат.

Сенга дўст бўлиб ортди Шон ила шуҳратимиз. — Ғайратий

Яраланган Ватан томирига Қуйди иссиқ юрак қонини, Шу муқаддас ер замирига Қони билан ёзди шонини. — Т. Тўла

2. Машҳурлик ҳолати; довруқ, донг, шуҳрат. Пахта териб ўтар узун кун, Ошиб тўлар унинг плани, Иши бўлар унинг овоза —

Достон бўлар донги ва шони. — Ҳ. Олимжон

Ҳаётга ёмон ёʻлни қўйиб, яхши ёʻлдан бориш — адабийлик ёʻлидир. Шу ёʻлдан борган кишининг номи ўчмайди, унинг шони умридан узоқ яшайди. — М. Исмоилий, Одамийлик қис-саси

3. Ғурур, фахр.

Пахта — бизнинг шонимиз.

Қайнаб тошсин нефт булоқлари, Нефт мамлакатимизнинг шонидир. — Ё, Мирзо

қўрқитмоқ, ҳуркитмоқ, ҳайдамоқ (қушларн; тарқатиб юбормоқ)

от эск. Учи орқага қайрилган тиғли қилич.

[Мингбоши] Шоп-у камарини белида кўриб, бирам қувонди, бирам қувондики, шопини авайлаб кўзларига келтирди-да, тўтиё қилиб кўзларига суртди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

сфт. 1. Меъёридан ортиқ туз солинган, таъми ўт-кир (овқат, таом ҳақида).

Шўр овқат. Паловни шўр қилиб қўймоқ. Аччиқ-чучукни шўр қилиб юбормоқ.

[Қодиржон:] Ҳали ош вақтида, ошнинг тузини паст қилиб қўйиб-сан ёки шўр қилиб қўйибсан, деб баҳона қиламан-да, катта жанжал чиқараман. — Ҳамза, Туҳматчилар жазоси

2. Тузланган.

Шўр балиқ. Шўр карам.

3. Таркибида туз моддаси кўп бўлган, шўр босган.

Шўр денгиз. Шўр кўл. Шўр тупроқ. Шўр сув.

Айниқса, эрта баҳорда бороналаш шўр ерларда катта фойда беради. — Газетадан

4. от Тупроқ таркибида тузнинг кўплигидан ер бетида ҳосил бўлган туз моддаси.

Ернинг шўрини ювмоқ.

Ерда ҳали шўр кўп. Сотиболди отам ҳам менинг фикримни тасдиқлаяптилар. — Н. Сафаров, Хадича Аҳророва

Ўрмонжон шўр босган ердан илон изи бўлиб ўтиб, тўқайга кириб кетган тупроқтепани қамчининг сопи билан кўрсатиб: — Канал! — деди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

5. Тернинг уст-бошга тепишидан кийимда ҳосил бўладиган туз, оқ доғ.

Эрта-ю кеч тош майдалаб елкаларини бир эллик шўр босган йигитлар [дарвишга:] Ёʻлингдан қол-ма! дейишибди. — С. Анорбоев, Оқсой

От ёʻрттириб Юсуф Мадёров келиб қолди. У ҳамон темирёʻлчи кийимида — эгнида қора кител, терининг шўри елкасида оқариб ётарди. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

pt, pp of SHOOT

тақл. с. Суюқликнинг шиддат билан тез тушишида ҳосил бўладиган товушни билдиради.

1. н 1. кўрсатув, намойиш

2. кўргазма

3. ташқи кўриниш, зоҳирий томон

4. спектакл

2. в шовед; шовед, шовн 1. кўрсатмоқ, намойиш қилмоқ

• show one's teeth иржаймоқ, тиржаймоқ

2. кўрсатмоқ, намоён қилмоқ (ҳиссиётни)

he showed me great kindness у менга улкан ҳайрихоҳлик кўрсатди

3. кузатмоқ, кузатиб қўймоқ

4. кўринмоқ, чиқмоқ, пайдо бўлмоқ

• show in киргизмоқ, бошлаб кирмоқ (уйга)
• show off ўзини кўз-кўз қилмоқ, ўзини кўрсатишга уринмоқ, мақтанмоқ; фириб бермоқ, кўзбўямачилик қилмоқ
• show round кўрсатмоқ, томоша қилдирмоқ (шаҳарни, музейни, уйни ва ҳкз.)
• show up 1) ошкор қилмоқ, фош қилмоқ, очиб ташламоқ; 2) келмоқ; ҳас мй фриенд шовн уп ет? дўстим аллақачон келдими?; ҳе невер шовед уп ат тҳе тҳеатре у умуман театрга келмади

от 1. Ўсимлик, дарахт ёки бута танасидан ён-берига ўсиб чиққан ўсимта.

Дарахтнинг шохини кесмоқ.

Келди ёз чоғи, Мевалар пиш-ди. Олмалар шохи Эгилиб тушди. И. Муслим.

Ҳа, Қодировга ишларинг тушмабди, сизлар дарахтнинг шохида бўлсаларинг, мен баргида юраман. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

2. Синиб тушган, кесилган новда, бутоқ ёки шох-шабба.

Шохларни ёқмоқ.

Рахналарига янтоқ ва шох босилган паст девор-ли ҳовлиларнинг бузилган уйлари ташқаридан кўриниб турар эди. — С. Айний, Қуллар

н [К] балиқлар тўдаси, галаси

в [Т] 1. қаттиқ таъсир қилмоқ, ҳаяжонлантирмоқ, ҳайратда қолдирмоқ, қайғуга ботирмоқ, тушкунликка туширмоқ

2. нафрат уйғотмоқ, жиркантирмоқ, ғазаблантирмоқ, шарманда қилмоқ, уялтирмоқ, ўсал қилмоқ

адж 1. қаттиқ таъсир қиладиган, ҳаяжонлантирадиган, изтироб берадиган, ҳайратда қолдирадиган

2. информал жуда ёмон, қаттиқ, даҳшатли, ваҳимали

от 1. Ипга тизилган бир хил, бир турдаги нарсалар мажмуи.

Бир шода марварид. Бир шода қалампир.

Ўзиям унча-мунча маржонлардан эмас, ўн икки шода-я! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

— Ҳаммаси асл, қизим, менда паст нарса бўлмайди, — деди хўжайин, кейин қизга қараб, кўзини қисиб кулди, —

ол, бир шодани тақиб кўр. Жуда ярашади. — Ойбек, Танланган асарлар

2. кўчма Ғуж, тўп (бир турдаги нарсаларнинг ғуж-ғуж, тўп-тўп ҳолати ҳақида).

Чиннихон қўлини тепага чўзиб, жийда гулидан бир шода узиб олди ва уни ҳидлаб кўрди. — П. Қодиров, Эрк

Асадда унинг [экиннинг] кўксида кўсаклар шодаси бўлсин. — Газетадан

3. махс. Тўқимачилик дастгоҳининг ўриш ипларини кўтариб-тушириб турадиган қисми.

от 1. Оғзидан боди кириб, шоди чиқмоқ Беҳаё сўзлар билан сўкмоқ, сўкинмоқ.

Куёви Ғиёсиддин тилмоч, токчалари меҳробнусха меҳмонхонада бурма болишни бағрига босиб, ароқ, ичар, оғзидан боди кириб, шоди чиқиб, оқсоқолни сўкар эди. С. — Аҳмад, Ҳукм

Назорациз қолган оғиздан ҳам боди кириб, шоди чиқиши мумкин. — М. Исмоилий, Отанг боласи бўлма, одам боласи бўл

2. Шоди (эркаклар исми).