Поиск

sft. 1. Yomon fikrdagi; niyati buzuq; yomon, yaramas.

Kecha shom vaqtida biznikiga ikkita shum yigit keldi. Taniyman. Xoʻjayin haligilarni mehmonxonaga kirgizib, eshiklarni taqa-taq yopdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Hushyor turib, adashmay, Har sharpani sezaman. Dushman qarshilik qilsa, Shum boshini ezaman. — Uygʻun

[Gulandom:] Negaki, shumlarning kuliga tushib, ne balolarga giriftor boʻldim. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Baxtsizlik yoki halokat keltiruvchi, baxtsizlikka duchor qiluvchi.

Shum boʻrondan chayqaldi dengiz, Koʻk ham asta tomchi tashladi. — E. Qambarov

[Xosiyat:] Erlarni qaʼriga tortdi shum urush, Erlarsiz uy fayzi tamom yoʻqoldi. — G. Joʻrayeva

3. Koʻlidan har qanday yomonlik keladigan; ayyor, makkor, quv, qilvir.

Shum kam-pir.

— Ha, bu juda pixi qayrilgan shum xalfa, — dedi Davlatyor va Turdivoy xalfaning kirdikorini gapirib berdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Sultonov juda hushyor va shum ediki, shamol qay tomondan kelayotganini darhol bilib, vaziyatga qarab tovlanardi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

4. Yaramas qiliqlar qiladigan, oʻta shoʻx, toʻpolonchi.

Haligi shum yigit: juda gap topolmasang, barmogʻingni mana bunday bigiz qil-da, koʻzingizga koʻlimni tiqib olaymi? degin, keyin qiz kulib yuboradi [dedi]. — P. Tursun, Oʻqituvchi

ot Qadimgi Mesopotamiya aholisi nomi.

1. İçine alma, kaplama, kapsama.QAMRASH, ICHIGA OLISH

2. Kaplam.QOPLASH

ot 1. Shum kishiga xos ish, xatti-harakat, qiliq.

Qoʻqondagi bir maktabda turk afandidan taʼlim koʻrib, oʻsha afandidan anchagina shumliklarni oʻrgangan ekan. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Oʻrtoq Umurzoqova, koʻrib turibmanki, siz ham shumlik qilayotirsiz, marhamat, javob bering, nima maqsad bilan keldingiz? — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Bu sahroyi bolalar shumlikni bilmaydi. Oʻrgatib-oʻrgatib, ishga sola berasiz. — P. Tursun, Oʻqituvchi

2. Yomonlik, qaygʻu-kulfat keltiruvchi narsa.

Uning charchogʻi ham, uyqusi ham qochgan, koʻngli bir shumlikni sezganday, keksa, horgʻin yuzini betoqatlik koʻlankasi qoplagan edi. — A. Muxtor, Chinor

ot Yogʻochi qattiq, bargi patga oʻxshash daraxt.

Oʻrmon zonalarida chinor, zarang, shumtol, oq qayin, doʻlana uchraydi. — Gazetadan

ot Guli oq, xushboʻy butasimon daraxt va uning qora, nordon mevasi.

Shumurtning gullari oq, baʼzan pushti rangga ega boʻladi. — Gazetadan

ot 1. bot. Boshqa ekinlar ildizidan oziqlanadigan tekinxoʻr yovvoyi oʻt.

Doʻstim, nafsni oʻz holiga qoʻyaversang, xuddi shumgʻiyaga oʻxshab, tez oʻsib ketar ekan. — Mushtum

Tuxuming qurigur shumgʻiya qovun-tarvuzning zavoli! — N. Safarov, Navroʻz

2. koʻchma Oʻz manfaatini koʻzlab, oʻzgalar hisobiga yashovchi shaxs; zararkunanda.

Yoʻlimizdagi gʻovlarni ham ildiz olishiga imkon bermay, oʻz oʻrnida yulib tashlaylik! Shundagina dilimiz koʻzlagan porloq manzilga shumgʻiyalarsiz yetib boramiz. — Gazetadan

Shovqin darajasini oʻlchash uchun asbob

sft. Poyqadami biror shikastlikka, yomonlikka sabab boʻluvchi, falokat, baxtsizlik keltiruvchi.

Gul, rayhonga toʻlgan qirgʻogʻing Shumoyoqlar makoni boʻldi. Fashist degan odamxoʻr jallod Sohilingdan joy oldi, toʻldi. — Gʻayratiy

ot 1. Qilmishi, yomon xatti-harakati bilan kishiga xunuk koʻrinib qolgan, yoqimsiz holatga tushgan; yoqimsiz.

Mendan hech kim xabar olmay qoʻydi. Hammaga shumshuk koʻrinib qoldim. — Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda

Vali bultur choʻldan beruxsat joʻnagani, toʻgʻrirogʻi, qochvorgani maʼlum boʻlgach, tanish-bilishlari oldida shumshuk boʻlib, oʻz rayoniga sigʻmay qolgan. — H. Nazir, Oʻtlar tutashganda

Toʻnsiz karaxt boʻlib kelgan Muqimiy qaynana koʻziga juda shumshuk koʻringan edi. — S. Abdulla, Mavlono Muqimiy

2. Shunday holatga nisbatan haqoratni bildiradi.

— E, shumshuk, Domla-imom och qolsa, bozor kezadi, soʻfi och qolsa, mozor kezadi, degan maqolni eshitganmisan? — dedi mulla Mamasolih Hudhud soʻfiga. — N. Maqsudiy, Laylatulqadr

Qilmishi, yomon xatti-harakati bilan kishiga xunuk koʻrinib qolgan, nafrat qoʻzgʻatadigan.NEFRET UYANDIRICI

ot s. t. Nihoyatda shoʻx, toʻpolonchi bola.

Hozir toʻpolon koʻtarishadi, miyamni qoqib, koʻlimga berishadi bu shumtakalar, eplab boʻlarmidi ularni. — R. Fayziy, Hazrati inson

Qadimning odatiga muvofiq, har ikki tomonning shumtaka bolalari koʻcha-da bir-birlarini korga dumalatib, bir nafas mushtlashib oldilar. — Oybek, Tanlangan asarlar

Kapsamı geniş olan, birçok şeyi etkileyen veya içine alan, kapsamlı.KENG QAMROVLI

sft. ayn. Shumoyoq.

— Bir marta shahardan sizga oʻxshagan bir yigit kelib, qishloqdagi shumqadamlarni toʻplab, majlis qilgan edi, — dedi mingboshi. — Sh. Rizo, Qor yogʻdi, izlar bosildi

ot Shumanay hududida yashovchi shaxs.

fl. 1. Boʻshashgan, junjikkan, ezgin holatda boʻlmoq.

Ichkari hovlida keksa Meʼmor atrofida qizi va xotini shumshayib oʻtirishardi. — Mirmuhsin, Meʼmor

[Mingboshining] Hamma vaqt shosupada taltayib oʻtiradigan yoʻgʻon gavdasi mana endi kichraydi, nortuyadek novcha boʻyi pasaydi, oʻzi esa sovuqda qolgan yetim boladek shumshaydi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

Stepan bolani koʻtarib, tepaga chiqqanda, yarim yalangʻoch, shalabbo, sovuqdan shumshaygan, holdan toygan odamlarni koʻrdi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

2. Biror narsadan xafa boʻlib, qovogʻini solmoq, toʻrsaymoq; uyalib tortingan holatda boʻlmoq.

Davronov roʻparada shumshayib turgan Gʻoziga qarab, uning koʻnglidagi bezovtalikni sezdi. — I. Rahim, Ixlos

Dast-lab oʻzini aybdor sezib, shumshayib oʻtirgan bola sekin-sekin tetiklandi. — Oybek, Quyosh qoraymas

jaǵımsızshılıq

fl. Shumshaymoq feʼlining birgalik nisbati.

Shovqinni kamaytirish va termoizolyatsiya uchun avtomobil kuzovi elementiga yopishtiriladigan shumoizolyatsiyadan qirqib olingan detallar yigʻindisi

Оставшийся с матерью — цветок-сирота, оставшийся с отцом — горе-сирота., Аналогия: Без отца — полсироты, а без матери — полный сирота.