Qidiruv

ot 1. Biror ish yoki masala yuzasidan yozma yoki ogʻzaki oʻzaro kelishib olish, oʻzaro kelishuv.

Shuning uchun Yoʻlchining iltimosiga darrov koʻnib, shart boʻyicha, Shoqosimga ovqat, yotish uchun juvozxona oldidan bir hujra berdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Bir-birimizdan sir saqlamaymiz. Xoʻpmi? Shart shu. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

2. Oʻzaro shartlashayotgan yoki biror munosabatda boʻlayotgan tomonlardan birining boshqa tomonga nisbatan qoʻygan talabi.

Lekin shart — bizga astoydil, ixlos bilan xizmat qilasiz — E. Raimov, Ajab qishloq

Pudrat usulining shartlariga muvofiq, bu mablagʻning ancha qismi pudrat asosida ishlayotganlarga taqsimlab beriladi. — Gazetadan

Qiz, “Poygada yutib chiqqan odamga tegaman, deb shart qoʻyibdi. Shukrullo, Javohirlar sandigʻi. ertaga shaharga tush, nima shar-ting boʻlsa, oʻsha yerda gapir. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Taqozo etuvchi narsa; talab.

— Madaniyatli boʻlishning eng birinchi sharti — soddalik, tabiiylik, — deb yubordim. — F. Musajonov, Mehmonda

Hozirjavoblik —

askiyaning asosiy shartidir. — OʻTA

Sanʼat turlarining uygʻunlashuvi uchun umumiy uslubiy xususiyatlarning mavjudligi zaruriy shart hisoblanadi. — Saodat

4. kesim vzf. Qatʼiy talab etuvchi; zarur.

Bugun kelishingiz shart.

Bu jang uzoqqa bormaydi. Lekin Xuroson qoʻshini shay boʻlib turmogʻi shart! — Mirmuhsin, Meʼmor

Bolaga oila ham, maktab ham baravar tarbiya berishi shart. — Gazetadan

sft. 1. Biror shart asosida oʻzaro kelishilgan, shartlashilgan.

Shartli ishora. Shartli joyda uchrashmoq.

2. rvsh. Maʼlum shartlar asosida, biror shart bilan.

Turgʻun sizga qoʻshimcha hujjat bermoqchi. Hozircha shartli qabul qilaverasiz [dedi Vatxoʻja]. — N. Safarov, Hayot maktabi

3. Maʼlum shartlar asosida qayd qilingan, biror shart amalga oshirilgan taqdirdagina kuchga kiradigan.

Ogʻir shartli bitim.

4. Biror narsa, voqea, hodisa va shu kabilarni ramz, tasvir bilan ifodalaydigan.

Qabul qilingan shartli belgilar. Daryolarni shartli chiziq bilan ifodalamoq.

1. Istihola qilib oʻtirmay, yuz-xotir qilmasdan, roʻyirost, dangal.

Bor gapni shartta gapiradigan odam.

U [Asrora] xonasi kelganda hech kimni ayamasdi. Majlislarda, kimning kamchiligi boʻlsa, shartta yuziga aytaverardi. — S. Ahmad, Ufq

U [Elmurod] endi boʻyni qisiq yetim emas. Endi unga bor gapni shartta aytib, koʻngilni xijolatdan boʻshatish osonroq! — P. Tursun, Oʻqituvchi

2. ayn. Shart IV.

Qoʻshoq shartta oʻrnidan turdi-da, zarda bilan doʻqillab, chiqib ketdi. — H. Shams, Dushman

Pochchayev shartta burilib, joʻnab qoldi. — A. Muxtor, Tugʻilish

3. Oʻylab, choʻzib oʻtirmay.

Iroda shartta muddaoga oʻtib qoʻya qolgan edi, javobni ham naqd qilish kerak. — F. Musajonov, Himmat

Turobovaga shartta ikki qoʻyib berdim. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

sft. 1. Oʻylamay-netmay, yuz-xotir qilmay gapiraveradigan.

Shartaki odam,

Bir gapni tushuntirguncha yetmish marta luqma tashlaydigan shartakilarni oqlamoqchi emasmiz. — Gazetadan

Ammo mana bu shartaki Hamzangizdan ulamolar xafa. — K. Yashin, Hamza

2. ot Shartillatib urish, shappati.

sft. Shart qoʻyilmagan, sharti yoʻq; biror shart qoʻymasdan.

— Bu holdan qutulishning birdan-bir yoʻli — dedi yigitlardan biri, — hech bir shartsiz, soʻzsiz taslim boʻlishdir. — S. Ayniy, Qullar

ot Tomonlar (ikki yoki bir necha shaxs) oʻrtasida tuzilgan, ularning huquq va majburiyatlari qayd etilgan bitim.

Latofat nashriyotdan shartnoma bilan olgan tarjimasini tugatolmay diqqat edi. — L. Tojiyeva, Mehrim sizga, odamlar

Xonani ijaraga olgan kishi, shartnomaga binoan, uni yaxshi saqlashi, joriy remont qilishi lozim. — Gazetadan

Dangal gapiradigan; dangalchi.AÇIK SÖZLÜ

ot Shartli boʻlish, shart qoʻyilganlik holati.

Shart mayliqozoqchaШартты райturkmanchaŞert şekiliruschaУсловное наклонение

q. shart III

1. Shart va shunga yaqin tovushni (tovushlarni) bildiradi (

Qogʻozni shart-shurt yirtmoq.

2. Tezlik bilan, tez-tez, jadal.

— Nega yigʻlaysan, tinchlikmi oʻzi? — Adol xola qoʻlidagi suzgichni ilib, unga yaqinlasha boshlagan edi, Toshxon xalatni shart-shurt yechib uloqtirdi-da, koʻchaga yugurdi. — A. Mirahmedov, Oʻt yuraklar

tartınbawshılıq, kók betlik

fl. Shartlamoq feʼlining majhul nisbati.

Shartli maylqozoqchaШартты райturkmanchaŞert şekiliruschaОбусловленное наклонение

ЖК

Odamlar orasida oʻzini tutish maʼlum qoidalarga (nimaga?) rioya qilishni shart qilib qoʻyadi.

fl. Shart etgan ovoz chiqarmoq.

Arqon shartillab uzildi.

fl. Biror masala yuzasidan maʼlum shartlar bilan oʻzaro kelishib olmoq; ahdlashmoq.

Kechqurun kinoga borishga shartlashdik.

Har ikki tomon oʻzaro yordamni yanada kuchaytirish haqida shartlashdilar.

[Bolalar] Shartlashib olishganmi, baravariga olma tishlashdi. — Yoshlik

Xoʻjayin erta koʻklamda shartlashib, pulni toʻlab qoʻygan edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

sft. Shartnoma asosidagi, shartnomaga oid.

Shart bogʻlovchisiqozoqchaШартты жалғаулықturkmanchaŞert baglaýjysyruschaСоюзы условия