Қидирув

унд. с. Товуқ ва бошқа қушларни ҳайдашни ифодалайди.

от 1. Фикрлаш, сўзлаш ҳамда ижтимоий меҳнат жараёнида қурол ясаш ва ундан фойдаланиш қобилиятига эга бўлган жонли мавжудот, зот; одам, инсон.

Тил кишиларнинг ўзаро алоқа қуролидир.

Кишининг руҳий ҳолати ва иш қобилияти муайян ритмга бўйсунишини одамлар аллақачон пайқашган. — Газетадан

Унинг юқори қисмидаги тугмачани боссангиз, тешикдан махсус узунликдаги электромагнит тўлқинлар чиқиб, киши миясининг ухлатувчи марказига таъсир кўрсатади. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув

Зайтун дарахтининг турган-битгани киши организми учун фойдали. — Газетадан

2. Инсониятга мансуб зот, шахс, одам.

Обрўли киши. Хушомадгўй киши. Оиламизда тўрт киши бор. Ҳар қандай киши. Олижаноб киши. Кишилар тўдаси. Беш кишидан иборат комиссия,

Новча киши шофёр узатган папкани қўлтиғига қистирди-ю, катта-катта одим ташлаб, тезда шерикларига етиб олди. — А. Обиджон, Акант қарағай Гулмат

Эй, бу ота Шариф тарронинг жанозасида Отамурод қорининг ёнида қуръонни шариллатиб ўқиб ўтирган киши-ку! — С. Сиёев, Ёруғлик

Киши яхши кўрган одамини, минг ўраб ташланмасин, битта қилиғидан билади. — Мирмуҳсин, Меъмор

3. Умуман, балоғат ёшидан ўтган шахс; катта ёшли одам.

Аёл киши. Эркак киши,

— Ёшинг йигирма бешга қараб боряпти, — деди онаси ҳамон ўша титраган товушда, —

хотин киши ўттизга кирса ўтин бўлади. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

У камгап, бировга аралашмайдиган киши эди. — С. Аҳмад, Юлдуз

Кабинетдан гражданча кийимдаги новча киши, орқа эшикдан эса учта милиционер тушиб келди. — А. Обиджон, Аканг қарағай Гулмат

4. Ўзга,- бегона шахс, биров.

Киши юртида хон бўлгунча, ўз юртингда гадо бўл.

Жиян, ақлинг бўлса, кишининг бир тийинига хиёнат қилма. — Ойбек, Танланган асарлар

5. с. т. эск. Шариатга биноан, балоғатга етган хотин-қизлар юзини, ўзини кўрсатмаслиги керак бўлган бегона эркак.

Қўрғон эшигидан аёл овози эшитилди: — Нима керак? — Мунда кел! — чол қўли билан имлади. — Киши бор-ку — Қариндош, Хушрўйнинг ўғли, — деб тушунтирди чол. — Ойбек, Танланган асарлар

6. Таъкид ифодалайди.

Афсуски, кундалик турмушимизда баъзан бунинг аксини кўриб, ўксинасан киши. — Муштум

Ёмғирда ювилган тротуарларда юрсанг, шунчалик енгил тортасанки, имтиҳонларни ҳам стипендия ташвишини ҳам унутиб юборасан киши. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Шахмат ўйинида: бирор дона билан шоҳга ҳужум ҳақида огоҳлантириш.

[Шайхулислом:] Балли! Кишт! [Мйнажжим:] Э, асп кетди, тақсир! — Уйғун ва И. Султон, Алишер Навоий.

от 1. Отнинг икки олдинги оёғига (эркин юришга имкон бермаслик учун) солинадиган бўғов, занжир.

2. Оёқ, қўл, бўйинга солиб, қулфлаб, банд қилиб қўйиладиган, темир ҳалқалардан ишланган махсус мослама.

Наби Фарҳоднинг қўл-оёғига боғланган оддий кишанни очди ва бўғовли кишанлардан бирини олиб, унинг бути ва бўйнига урди. — С. Айний, Қуллар

Солдат калитни берди. Бояги эркак маҳбусларнинг қўлларидаги кишанларни очди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

3. кўчма Умуман, эркин ҳаракатга ёʻл қўймайдиган нарса, тўсиқ, ғов.

Аммо Соҳиб қори билан Бозоровлар унга кишан бўлмасалар бас эди! — И. Раҳим, Чин муҳаббат

У вақтда от, сигир тушунмаслик оёғимга кишан бўлган экан. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Зеб-у зийнат, ўйин-кулгига ўрганган хотин учун бола оёқнинг кишани бўлиб туюларди. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар

Kış mevsiminde.ҚИШДА

Askerlerin toplu olarak barındıkları büyük yapı.АСКАР БАРАГИ

Kışın askerlerin, göçebe oymakların hayvanlarıyla birlikte yayladan inip konakladıkları yer.ҚИШЛОВ

от эск. кт. Вилоят, ўлка, мамлакат.

Етишди бу гўзал кишварда Бобир, Бўлиб сўз устаси, санъатли шоир. — Ҳабибий

Тангри бизга шундай катта кишварни иноят қилгани учун, биз Самарқанддай оламшумул доруссалтанага муяссар бўлганимиз учун шукроналар айтмоғимиз керак. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

сфт. айн. Кишанбанд.

Кишанли оёқларини бир тарафга осилтириб олган темирчи Ражаб полвоннинг белидан қучоқлади. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

people

от 1. Инсоният; инсонга (одамга) оид.

Кишилик тарихи. Кишилик жамияти.

Меҳнат кишиликка азалдан ёʻлдош. — Гулдаста

Кишилар эркин яшашдангина, билим олишдангина маҳрум этилиб қолмай, ҳатто шундай бир оддий кишилик фазилатидан — севмоқ, севилмоқдан ҳам маҳрум этилган экан. — П. Турсун, Ўқитувчи

2. Меҳмондорчилик, турли йиғин ва шу кабиларга кийиладиган кийим; кўча кийими.

Уйлигини топмаган кишиликни тўздирар. — Мақол

Хадича хола сандиқдан амиркон кавуш-маҳсисини, кишилик учун деб олиб қўйган сурп кўйлагини дока рўмолини олди. — Т. Алимов, Совға

— Ойи, эртага бозорга тушиб, кишиликка битта шим-у бир пинжак [пиджак] олсам дейман, — деди Аҳмаджон. — А. Мухтор, Давр менинг тақсиримда

3. Саноқ сон ёки миқдор билдирувчи сўзлар билан қўлланганда:

4. 1) кишидан иборат, кишидан ташкил топган.

Беш кишилик комиссия

Шайбонийхон шаҳарда беш юз кишилик қўшин қолдириб, ўзи асосий лашкарлари билан шаҳардан нарида Хўжа Дийдор деган жойни қароргоҳ қилган эди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

5. 2) кишига, одамга мўлжалланган.

Уч кишилик хона. Ўн кишилик палов. Корхонанинг минг кишилик данғиллама клуби қуриб битказилди.

Kişi ile ilgili, şahsi.ШАХСИЙ

сфт. 1. Ҳеч ким бўлмаган, одам яшамайдиган, кимсасиз.

Кишисиз жой. Кишисиз орол.

2. Қаровчи одами ёʻқ; қаровчисиз, кимсасиз, ёлғиз.

от Меваси майдароқ бўладиган уруғсиз узум ва шу узумнинг майизи.

Бизнинг ёрнинг емиши катта боғнинг кишмиши. — Қўшиқлар

Ишкомларда ҳусайни диликаптар, кишмиш, шивиргўниларнинг боши ерга тегай деб энгашган. — С. Абдулла, Бир шингили томоқни ёради

Патнисдаги кишмишдан бир қисм олиб, уни тозаламасданоқ оғзига солди, кейин жавобсиз қолган гапни улаштирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

унд. с. Паррандаларни (асо-сан, товуқни) ҳайдашни билдиради.

Soylu, zengin kimse.АСЛЗОДА

фл. Кишнов товуши чиқармоқ (от ҳақида).

Елиб-ёʻрғалаб кетаётган тўриқ дафъатан тумшуғини баланд кўтариб, қаттиқ кишнади. — С. Анорбоев, Оқсой

Жанг ҳидини сезган арғумоқлар аччиқ кишнаб, осмонга сапчиди, оламни ваҳший қийқириқ ва қиличларнинг шарақ-шуруғи тутди. — О. Ёқубов, Кўҳна дунё

а shackled

фл. Кишнамоқ феълининг орттирма нисбати.

фл. 1. (қ. Кишан урмоқ, кишан солмоқ кишан 1, 2).

Отни кишанламоқ.

Буни кўрган Содиқжон ёнидаги аёлларга шивирлади: — Ақлдан озибди, олиб кетинглар, айтинг, кишанлаб қўйишсин — К. Яшин, Ҳамза

2. кўчма. Эркин юриш-туришдан, ҳаракатдан маҳрум қилиб қўймоқ.

шайтонга дарс бераман, деган мулла Саъдуллани мот қилиб, ўзини ҳар томон ташлаётган хотинбознинг оёқ-қўлини кишанлаб, бир умр бирга яшашга мажбур қилиш ниятида фарзандларини бештага етказди. — Муштум

Вақтни кишанлашга ҳамон мен ожиз. — Зулфия