Қидирув

сфт. 1. дин. Шариат ҳукмига мувофиқ еса, ичса, фойдаланса бўладиган; ҳаром эмас.

Пулни олмадим, минг марта розиман, сизга она сутидай ҳалол бўлсин — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. кўчма Кишининг ўзига қарашли, ўз меҳнати билан, пешона тери тўкиб топилган; хиёнат, ғирромлик кабилардан холи.

Жон-дилидан ҳалол ишлайдиган одамлар билан иноқ — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

Тўғри тут ишингни ва ҳалол яша! — Шуҳрат

Маҳфуза энди қинғирликни ташлар, болаларини ҳалол пул билан боқиб, вояга етказар — Газетадан

3. кўчма Ғирромликка ўрганмаган, қин-ғир ёʻлга бормайдиган, бировни алдамайдиган; тўғри, софдил.

Ҳалол киши. Ҳалол ишламоқ.

Колхоз раиси умри етимлик билан ўтган ҳалол одам. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

[ Заргаров:] Бечора Оқила ўзи жуда ҳалол, меҳнаткаш, болаларга жуда меҳрибон аёл. — А. Қаҳҳор, Оғриқ тишлар

Азалий халқинг бор бир эл қатори, Танти-ю меҳнаткаш, тўғрисўз, ҳалол. — А. Орипов, Йиллар армони

4. Никоҳлаб олинган, қонуний (хотин ҳақида).

Бировнинг ҳалолини биров суядиган замон экан-да, водариғ? — С. Сиёев, Отлиқ аёл

Ўзининг бир эмас, иккита хотини бўла туриб, тағин бир йигитнинг ҳалолига кўз олайтириш — А. Қодирий, Ўтган кунлар

5. спрт. Ўзбек курашида соф ғалабага бериладиган баҳо.

от 1. Виждон билан, инсоф юзасидан иш тутиш; тўғрилик, софлик.

Ҳалоллик, тўғрилик, поклик — одамийликнинг энг зарурий мезонидир. — Газетадан

Ёшликда ҳамма ҳам олийжаноб ҳислар, соф виждон, ҳалоллик, номус ҳақидаги фикрлар билан тўлган бўлади. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

2. Эрга ёки хотинга хиёнат қилмаслик; вафодорлик.

3. Ҳалол эканлик.

Мен мавизни тамом шаръий қилиб тайёрлайман, тунов куни маҳалламизнинг охунлари ҳалоллигига фатво бериб кетдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от кам қўлл. Ҳалол меҳнат билан тирикчилик қилувчи, кишиларни алдамасдан яшовчи, нонини оқлаб егувчи.

Ҳаромхўрларга биз доим кушанда, Ҳалолхўрларга ёр муштумчилармиз. — С. Абдулла

Томошага чиққан жами фуқаро, Ҳалолхўр хизматкор, деҳқон, бечора. — Хушкелди

фл. 1. дин. Ҳалол қилмоқ, шариат қонун-қоидасига мувофиқ еса-ичса бўладиган қилмоқ.

2. кўчма Бирор нарсани оқлайдиган, унга арзийдиган, муносиб иш қилмоқ.

Еган тузингни ҳалолла!

Инсоф ҳам керак-да! Нонни ҳалоллаб ейиш керак. — Н. Сафаров, Хадича Аҳророва

Урушда ҳам ўғлим сутимни ҳалоллабди. Болаларимдан розиман. — Н. Сафаров, Қаҳрамоннинг туғилиши

фл. Ҳалолламоқ феълининг мажҳул нисбати.

фл. Ҳалолламоқ феълининг орттирма нисбати.

фл. Ҳалолламоқ феълининг биргалик нисбати.

от Жуда тоза; ҳалол; бутунлай тоза.

посл. (букв. если еда заработана честно — ешь ее хоть на улице) если ты действительно прав, то тебе нечего и бояться, ≈ чьё правое дело, тот говори смело.

Осел и в Мекку сходит, а чистым не будет., Осла и в львиной коже по крику узнаешь., Осел останется ослом, хотя осыпь его звездами., В какой мешок свинью ни суй, ее все равно слышно.

погов.ирон. (букв. мясо ишака поганое, но труд его — честный).

от 1. Сувнинг юқоридан тик пастликка шиддат билан қуйилиб тушадиган жойи; шундай отилиб тушаётган сув; шовва.

Юқоридан жарлик тубига отилувчи шалола шердай ўкиради. — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар

2. шв. Дарё, жилға сувларининг тошларга урилиб, шовуллаб оқадиган жойи.

Боғ, қўрғонлар орқада қолгач, Оқсой бўйига чиқилади. Қулоқни битирувчи шалола бошланади. — С. Анорбоев, Оқсой

3. тех. Бир дарё оқимида жойлашган ва сув сарфи бўйича ўзаро боғлиқ бир неча гидроелектростансиядан бири.

Бешинчи шалолани Абдусамат ака ўз колхозчилари билан қурмоқда. — Й. Шамшаров, Тошқин